मंगळवार, २१ मे, २०१९

वाळु माफिया

सध्या कोर्टाला सुट्या असल्यामुळे मस्त खाणे, झोपणे अन फेबूवर टिपी करणे सुरू आहे. परंतू काल सायंकाळी एक क्लायंट आला. त्याचा रेती(वाळु)चा धंदा आहे. म्हटलं काय झालं? तर तो सांगू लागला..."सायेब माझ्याकडे दोन टँक्टर्स आहेत. पावसाळा व चुरणी असते तोवर 8 महिने कमाई असते पण हे चार महिने काम मिळत नाही. मग मी वाळुचा धंदा करतो. पण पोलिसांचा खूप त्रास आहे. तसेच पटवारी व रेव्हेन्यूवाल्यांचा पण त्रास आहे. काही दिवसा आधी पटवा-यानी ट्रक्टर जप्ती करून नेली. आता पोलिसांनी दुसरी ट्रक्टर नेली. पोलिस माझ्या मागावर असून मी आठवडाभर झाला लपतोय" वगैरे स्टोअरी सांगितली. मी सगळी केस ऐकल्यावर सगळ्यात आधी पोलिस इन्स्पेक्टरला भेटायचं ठरवलं. क्लायंटला म्हटलं तु आजून दोन दिवस भुमिगत रहा मी तुझी बेल करतो. 

आज P.I. ला भेटायला गेलो. नागपूर पासून ते पोलिस स्टेशन 65 किमी दूर आहे. P.I.ला भेटलो तर त्याचं स्टोअरीचं वर्जन अगदी उलट होतं. वाळुमाफीयाची दागागिरी कशी असते, ते कसे पोलिसांच्या अंगावर धावतात, वाळु तस्करांवर कारवाई करतांना आम्हाला खूप रिस्क उचलावि लागते, हे खूप खतरनाक असतात. मी प्रामाणिकपणे वाळु तस्करी रोकण्याचा प्रयत्न व त्या अनुषंगाने कारवाई करतो वगैरे P.I. नी दुखडा ऐकवला. ते ऐकल्यावर मला पोलिसांची बाजू योग्य वाटली. शेवटी महत्वाचं काय ते बोलून बाहेर पडलो.
 
परंतू वाटेत बरेच वाळुचे ट्रक्टर सर्रास जाताना दिसले. क्लायंटचा भाऊ सोबतच होता. म्हटलं यांना का नाही धरत पोलिस? त्यावर तो म्हणला "साहेब, या आधीचा P.I. महिना रू 5000/- प्रति ट्रक्टर, प्रति महिना घ्यायचा. हा नविन P.I. रू. 20,000/- प्रति ट्रक्टर मागतोय. आम्हाला तेवढा हप्ता परवडत नाही जरा कमी करा म्हणून बोलणी केली पण हा ऐकायला तयार नाही. ज्यांनी रू 20,000/- चा हप्ता पोहचविला त्यांचे ट्रक्टर्स चालू आहेत अन आमच्यावर मात्र कारवाई सुरू आहे. रेव्हेन्यु वाल्यांचा हप्ता वेगळा, पोलिसांचा वेगळा, गाडीचा EMI वगैरे सगळं पाहता एवढा हप्ता द्यायचा तर कामही तेवढे मिळायला पाहिजे. पोलिसांना या सगळ्याशी काही देणं घेणं नसतं. त्यांना वाढीव हप्ता पाहिजे असतो, बास.
 
त्यातूनच मग एखादा कोणीतरी पोलिस व पटवा-यांशी मारामारीवर उतरतो. यामागे दादागिरी प्रकार नसून बरेचवेळा पोलिस व पटवा-यांचा अती लोभ कारणीभूत असतो. वगैरे वगैरे तो सांगत होता व मी ऐकत होतो. आज मला वाळु तस्करीचं पडद्या मागील गणित नेमकं काय असतं ते कळलं. या वाळु तस्करांना ऊभं करण्याचं काम पोलिस व पटवारीच करत असतात. मग हप्त्याची रक्कम वाढत गेली की एका टप्यावर यांचं भांडण होतं. मग कोणीतरी एखादा टोकाला जातो व त्यातून मग गाडी आंगावर घालेस्तोवर प्रकरण जाते. नेमकी ही घटना पेपरात येते व वाळु माफीयाला झोडपले जाते. पण त्याला ऊभा करणारा पोलिस व पटवारी हे मात्र निर्दोष व बिचारे म्हणून प्रोजोक्ट केले जातात.

वाळु माफिया बदमाश आहेत हे खरच आहे, पण त्याना ऊभं करणारे रिश्वतखोर पोलिस व पटवारी हे ही तेवढेच दोषी आहेत.

शुक्रवार, १७ मे, २०१९

गोडसे टेररिस्ट नाही, फक्त खुनी, तरी देशभक्तच!


सध्या नाथुराम गोडसे वरुन रान पेटले आहे. साध्वी प्रज्ञानी गोडसेला देशभक्त काय म्ह्टले सगळे पेटून उठले नि गोडसे आतंकवादी होता म्हणून बोंबा मारणे सुरु झाले. पण खरच आतंकवादी कोणाला म्हणतात, त्यासाठी कायद्यात काय तरतूद आहे? त्याच्या व्याख्या कुठे आहेत? मग त्या व्याख्येप्रमाणे गोडसे टेररिस्ट ठरतो का? हे कोणीच तपासून पाहायला तयार नाही. सगळ्या पुरोगामिंचा एकच हट्ट दिसतोय, आम्ही म्हणतोय ना की गोडसे टेररिस्ट होता... म्हणजे तो होताच, बास! तर असं न करता आपण जरा खोलात जाऊन तपासू या की कायद्याच्या कसोटीवर कोणाला टेररिस्ट म्हटले जाते.

TERRORISM
Terrorism हा शब्द फ्रेन्च शब्द Terrorisme पासून आला. तसा हा शब्दही मुळचा फ्रेंच शब्द नसून तो लॅटीन शबद Terrere (ज्याचा अर्थ ’थरकाप’ होतो) मधुन आला. फ्रेंच राज्यक्रांतीच्यावेळी Jacobin Club नी  सत्ता ताब्यात घेतली व हजारो निरपराधांची हत्या केली गेली. त्यातून देशात जो हाहाकार उडला त्याला संबोधण्यासाठी हा शब्द वापरला होता. फ्रेंच  राज्यक्रांतीचा सन १७९२ ते १७९४ चा काळ हा Reign of Terror म्हणून ओळखला जातो. पण नंतर Jacobin Club च्या हातून सत्त्त गेली व पुढे Terrorist हा शब्द सत्तेचा दुरुपयोग या अर्थाने वापरला गेला. पण मधल्या जवळ जवळ २०० वर्षाच्या काळात या शब्दाच अर्थ बदलून गेला व त्याचा आजचा नविन अर्थ Killing of innocent people by a private group to create a threat” असा होत पुढे UN च्या सेक्युरिटी कोऊन्सीलने An act intended to cause death or serious bodily harm to civilians or non-combatants with the purpose of intimidating a population or compelling a Government to do or abstain from doing any act”  असा केला.
थोडक्यात सामान्य लोकांना जिवे मारणे किंवा त्यांच्यात भिती पैदा होईल असे विघातक कृत्य करणे व त्यातून शासनाला एखादे कार्य करण्यास रोखणे वा एखादे कार्य करण्यास बाध्य करणे अशा कृत्यास टेररिस्ट म्हणजेच आतंकी कृत्य असे म्हटले जाईल. तर ही झाली आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील परिभाषा.

आतंक विरोधी विविध कायदे
आपल्या देशात १९४७ ला स्वातंत्र्य मिळाल्या पासून वेगवेगळे आतंकवादी होत गेले व त्यांना रोखण्य़ासाठी अनेक कायदे तयार करण्यात आले. परंतू सगळेच कायदे उपयोगाचे ठरले नाही व काहिंचा फायद्या पेक्षा उलट सामान्य लोकांना त्रासच झाला मग त्यातले काही कायदे रेपिल केले गेले. आतंकी कारवायाना रोखण्यासाठी आजवर आलेल्या कायद्यांची सुरुवात होते ती म्हणजे 1) The Unlawful Activities (Prevention) Act-1967.  या कायद्यापासून. पुढे तो कायद्या अपुरा पडतोय हे लक्षात आल्यावर  2) Terrorist And Disruptive Activities (Prevention) Act-1987 (TADA) हा कायदा करण्यात आला. परंतू टाडातून आतंक आवरण्यापेक्षा पिलिसांचाच अतिरेकिपणा वाढताना दिसला. मग आला 3) The Maharashtra Control of Organised Crime Act-1999 (MCOCA), आणि त्या नंतर आला 4) Prevention of Terrorist Act-2002(POTA) असे वेगवेगळे कायदे आणले गेले. परंतू यातल्या काही कायद्यांचा पोलिस लोकांनी खूप गैर वापर केल्याचे सिध्द झाले व त्यातून मीडियानी रान पेटविले. या सगळ्याचा परिणाम म्हणून TADA आणि POTA हे कायदे रद्द करण्यात आले. परंतू टेररिस्ट कृत्ये मात्र वाढतच गेले. त्यावर उपाय म्हणून UAPA ला २००४ मध्ये अमेंड केले गेले व त्यात नव्या तरतुदी घालून टेररिस्ट कृत्यावर लगाम लावण्याचे काम झाले.

Section-15 of UAPA
टेररिस्ट म्हणजे काय किंवा कोणत्या कृत्याला टेररिस्ट कृत्य म्हणावे याचा घोळ होऊ नये म्हणून युएपिए कायद्याच्या सेक्शन १५ मध्ये अत्यंत स्पष्ट शब्दात त्याचा अर्थ कोडीफाईड करण्यात आला आहे तो असा आहे... “Whoever does any act with intent to threaten or likely to threaten the unity, integrity, security or sovereignty of India or with intent to strike terror or likely to strike terror in the people or any section of people in India or in any foreign country. तर ही झाली टेररिस्टची व्याख्या.

नाथुराम गोडसे फक्त खुनी
आता प्रश्न पडतो तो म्हणजे नाथुराम गोडसे टेररिस्टच्या व्याख्येत बसतो का? अजिबात नाही. कारण गोडसेनी गांधीला गोळी घातली त्यातून ना युनिटीला थ्रेट होता, ना इन्टिग्रिटीला, ना सेक्युरिटीला ना सोव्हरेनिटीला थ्रेट होता. गोडसेचं गणित अगदी साधं सोपं होतं की “गांधीजी, तुम्ही देशाची फाडणी केलात व एक शत्रू देश आमच्या उरावर उभं करुन ठेवलात त्यामुळे तुम्ही आता देवाघरी चालते व्हा. ईथे आजून तुमचा उपद्रव नको व आजून एक फाळणी नको वा आजून दंगे व जळपोळी नको” असा त्याचा अर्थ होता. त्याहीपुढे जाऊन गोडसेच्या कृत्याचं कायद्याच्या निकषावर दुसरं एक इन्टरप्रिटेशन निघतं ते म्हणजे “खूप झाली तुमची उदारता नि मुस्लीम प्रेम, देशाची फाडणी करुन तुम्ही आमचं प्रचंड नुकसान केलात, ही घ्या त्याची शिक्षा अन मुक्त व्हा” तर गोडसेच्या कृत्याचे असे दोन इन्टरप्रिटेशन निघतात. परंतू वरिल कृत्यातून कोणत्याही प्रकारचा सामाजिक आतंक किंवा देशाच्या सार्वभौमत्वाला धोका निर्माण होणारं इन्टरप्रिटेशन निघत नाही. त्यामुळे नाथुराम गोडसेचं कृत्य हे सेक्शन १५ च्या तरतूदीला धरुन आतंकवादी(टेररिस्ट) कृत्य असा अर्थ काढता येत नाही.
नाथुरामचं कृत्य हे निव्वड एका खास व्यक्तिबद्दल असलेला खुन्नस व त्यातून नियोजनबद्द पद्धतिने केलेला खून एवढाच त्याचा अर्थ निघतो व त्यासाठी आपल्या कायद्यात IPC – 302 कलम लागू पडतो. या सेक्शनच्या अंतर्गत खुनाचा गुन्हा व त्यानुसार असलेली शिक्षा नाथुराम गोडसेला देण्यात आली. गोडसेच्या कृत्यातून कोणत्याही प्रकारचा Threat to National Security, Threat to Society, Threat to Sovereignty of Nation निर्माण झालेला नव्हता. त्यामुळे नाथुराम गोडसेला टेररिस्ट म्हणता येणार नाही. तो खुनी होता व खुनी म्हणता येईल.    

 नाथुराम गोडसे देशभक्त
तर आता प्रश्न उरतो की नाथुराम आतंकी नव्हता एवढं ठिक आहे, पण तो देशभक्त होता असं जे म्हटलं गेलं त्याचं काय? कारण तो गांधीना मारतो हे कृत्य देशद्रोही ठरविण्यासाठी पुरेसं आहे असा मीडियातून व पुरोगामी विचारातून केलेला प्रचार लोकांच्या गळी वर्षोन वर्षे उतरविण्यात आला आहे. त्यामुळे लोकांना वाटते की खुनाचा आरोप म्हणजे देशद्रोह सुद्धा होतोच. पण तसं होत नाही. किंबहुना कायदा तरी तसं मानत नाही. कारण गांधीचा खुन करणे म्हणजे देशाच्या विरोधात उठाव केला किंवा सार्वभौमत्वाला धोका निर्माण केला असं काही होत नाही. त्याच बरोबर नॅशनल सेक्युरिटीला धोका निर्माण केला असही होत नाही. याचं आजून खोलात जाऊन सखोल विवेचन करायचं म्हटल्यास असं दिसतं की गांधीजी काही शासन दरबारी अतिउच्चा पदावर असलेले इसमही नव्हते की ज्यामुळे शासकीय पदावर असलेल्या व्यक्तिचा खून करुन देशात दहशत निर्माण करण्यात आली वगैरे आरोपही टिकत नाही. 
एकूण काय तर गांधिजीं एक व्यक्ती होते व त्यांच्या एकूण कृत्याचा राग म्हणून गोडसेनी गांधीना मारलं. म्हणजे गोडसेचा अपराध हा ३०२ च्या अंतर्गत येतो. म्हणजेच गोडसे हा खुनी ठरतो. पण खुनाचा गुन्हा करणे म्हणजे देशभक्त नसणे असं होत नाही. या देशात १०-१२ खुन करणारेही आरोपी आहेत व ते फक्त खुनी म्हणून संबोधले जातात. खुन केल्याने त्या माणसातील देशभक्ती Disputed होत नसते. खुनाचं कारण हे वैयक्तीक असेल व त्यातून सार्वभौमत्वाला धोका निर्माण होत नसेल तोवर अशा खुन्याची देशभक्ती Undisputed  राहते. गोडसेची देशभक्तीही अबाधीत राहते. कारण त्याच्या खुनाचा हेतू हा देशाच्या सार्वभौमत्वाच्या विरोधात जाणारा नव्हता. म्हणून गोडसे हा जरी गांधीचा खुनी असला तरी तो देशभक्त होताच. 
आता कोणी म्हणेल की गोडसे देशभक्त होता हे कशावरुन म्हणता? याचं उत्तर सोपं आहे. जोवर एखाद्या भारतीयाच्या कृत्यातुन त्याची देशभक्ती Questionable होत नाही, तोवर तो देशभक्तच मानल्या जातो. मग देशभक्ती Questionable कधी होते? तर ती तेंव्हाच Questionable/disputed होते जेंव्हा एखादी व्यक्ती आपल्या कृत्यातून देशाच्या सार्वभौमत्वा धोका निर्माण करतो, देशाच्या सेक्युरिटीला धोका निर्माण करतो, देशाच्या विरोधात युद्ध पुकारतो किंवा शत्रू राष्ट्राशी हात मिळविणी करुन देशाच्या विरोधात काही कट कारस्थान आखतो. गोडसेनी यातलं काहीच केलं नाही. त्यामुळे गोडसेचं वागणं व देशभक्ती Questionable होत नाही. जर ती तशी नाही तर मग गोडसे हा देशभक्तच. बाकी कुणाला काय म्हणायचं ते म्हणू द्या.  

त्यामुळे कोणी किती बोंबा मारल्या तरी गोडसे हा फक्त खुनी होता, तरी तो देशभक्तच होता, बास!

मंगळवार, २० नोव्हेंबर, २०१८

R.B.I. चे घटनात्मक अधिकार

आपल्या देशात संविधान सर्वोच्च असून सगळे त्याच्या नुसार चालते वा चालायला हवे. हा देश सार्वभौम म्हणजेच Sovereign असुन इतर कोणालाही या देशाच्या कारभारात ढवळाढवळ करायचा अधिकार नाही. यातला इतर कोण म्हणजे भारताच्या पलिकडील कोणतीही शक्ती व इतर कोणताहि देश वा संघटना असा त्याचा अर्थ होतो. पण सार्वभौमत्व एकदा घोषीत झाले की त्याला बाहेरच्यांची ढवळाढवळ अमान्य असून त्या देशाचं बरं वाईट काय होईल ते पाहण्याची जबाबदारी त्याची स्वत:ची. यामुळे जी देशं स्वत:ला सार्वभौम घोषीत करतात त्यांच्या अंतर्गत बाबीत अमेरीका वा युरोप सारख्या शक्तींना ईच्छा असूनही ढवळाढवळ करता येत नाही वा आलेली नाही. किंवा करायचीच म्हटल्यास खूप किचकट प्रोसेस मधुन जावे लागले. त्याचाच परिणाम म्हणून तिकडे कर्नल गद्दापी, सद्दाम हुसेन व तालिबान या सगळ्यांनी त्या त्या देशात हौदोस घातला होता तरी त्यांचं सार्वभौमत्व बाहेरील देशांना तिथे घुसून कारवाई करण्यास रोखत होतं. मग कधितरी टोकाचं काहीतरी घडण्याची वाट पाहावी लागली व कारवाई केली गेली. तरी कारवाई संपल्यावर परत स्थानिकांना सत्ता सोपवून त्यांचं सार्वभौमत्व अबाधीत ठेवणे बाहेरच्यांवर बंधनकारक होतं व त्या नुसार ते पार पाडलं गेलं. तर सार्वभौमत्वाची भानगड अशी असते. ती बाहेरच्यांना लुडबुड करण्यास परवानगी देत नाही.
स्वायत्त (Autonomous):
ही सार्व भौम संकल्पना तशी कोणत्याही राष्ट्राच्या अस्तित्व नि स्वाभिमानासाठी गरजेची नि अत्यावश्यकच आहे. हि राष्ट्रे आपल्या देशातील अंतर्गत कार्यात सुटसुटीत पणा नि प्रभावी कार्यासाठी काही संस्थांना स्वायत्तता देतात यालाच इंग्रजीत Autonomous असे म्हणतात. यामागील उद्देश एवढच असतो की उगीच सरकारी लालफितीत अत्यावश्यक कामं अडकून पडू नये व संस्थांना अधिकचे स्वातंत्र्य असल्यास त्यांनी उरक दाखवत काम पार पाडावे असा त्याचा अर्थ असतो. अशा संस्थांपैकी आपल्या देशात Judiciary, RBI, Election Commission, Raw वगैरे आहेत. या संस्थाना स्वयत्तता देण्या मागील उद्देश हाच आहे की यांच्या कार्यात शासनातील आजून कोणी अडथडा निर्माण करु नये व त्यांना प्रभाविपणे काम करु द्यावे.
पण मागच्या काही वर्षात या संस्थाच्या स्वायत्ततेवर हळुहळु अतिक्रमण होत गेले. यांची स्वायत्तता कधि व कशी गहाण पडत गेली याचं त्यांनाही भान राहिलं नाही. ते गहाण टाकणारे अधिकारी शासनाचे जावई बणून अशा स्वायत्त संस्थांचे खच्चीकरणच करत राहिले. कॉंग्रेस सरकारनी या संस्थाने वेळॊवेळी आपल्या वयक्तीत फायद्यासाठी वापरले. तो वापर होत असतांना अशा संस्थांचा स्वायत्ततेचा अधिकार डावलल्या गेला होता. इंदिराजीनी लादलेली आणिबाणी असो, कि नरसिंह राव यांच्या काळातील रुपयांचे अवमुल्यांकन असो किंवा शाह बानोच्या निमित्ताने फिरविलेला सुप्रिम कोर्टाचा निकाल असो. या सगळ्या घटना स्वायत्त संस्थांचे खच्चीकरण म्हणूनच इतिहासात नोदल्या गेल्या आहेत. यात टी.एन. शेसन सारखा एखादा अपवाद वगळाता येतो तेवढच.

पण २०१४ मध्ये सरकार बदलून भाजपच्या हाती सत्ता आली व अशा तमाम स्वायत्त संस्था कॉंग्रेसच्या हातून निसटल्या व भाजपनी अगदी कॉंग्रेसचाच कित्ता गिरवायला सुरुवात केली. पण यात आतली गंमत अशी होती की अशा संस्थांमध्ये उच्च पदावर बसलेले सरकारी जावई हे अनेक वर्षांपासूनचे कॉंग्रेसचे मांडलिक होते. त्यांची मनमानी चालायची. पण भाजप आल्यावर एकतर यांना बाप बदलायची वेळ आली. अन नाही बदलला तर मग जागा दाखविल्या जावू लागली. त्यातूनच मग या लोकांनी स्वायत्त संस्थांची भाजपद्वारे गळचेपी होत असल्याचा ओरडा सुरु केला. मग मीडिया व कॉंग्रेस वाल्यांनी स्वायत्त संस्था म्हणजे जणू सर्व अधिकार असलेल्या स्वतंत्र संस्थाच असून त्यांच्यावर सरकार कोणतेच नियंत्रण ठेवू शकत नाही अशा धाटणीचा प्रचार व प्रसार करुन लोकांमध्ये भ्रम निर्माण करत सुटली. ऐकणा-यांनाही व टी.व्ही. वर प्राईम टाईम पाहण्या-यांनाही तसेच वाटू लागले की स्वायत्त संस्था म्हणजे संपूर्ण स्वतंत्र... तिच्यावर सरकार नियंत्रण ठेवू शकत नाही. मग याच तत्वावर रिजर्वबॅंकचे झालेली गळचेपी, सीबीआयच्या अधिका-यांवरील कारवाई हे सगळे प्रकार स्वायत्तत संस्थेच्या अधिकाराचे सरकारणे हणन केले वा सरकारला ते अधिकारच नाही असा एकून प्रचार जोरात केल्या गेला.

R.B.I. BOARD MEETING
आज रिजर्व बॅंकेच्या बोर्ड मिटींगच्या निमित्ताने या स्वायत्त संस्थांच्या अधिकाराचे व आवाक्याचे नीट अवलोकन करुन ते घटनात्मक निकषावर Interpret केल्या गेले. ते खालील प्रमाणे.

१) R.B.I. ही संस्था Autonomous  म्हणजे स्वायत्त असून ती Sovereign म्हणजे सार्वभौम नाही. सार्वभौम हे स्टेट(संविधानाच्या भाषेत) म्हणजे राष्ट्र असते. स्वायत्त संस्था ही कधीच सार्वभौम नसते.

२)   स्वायत्त संस्था या संसदेच्या Subordinate असतात. म्हणजेच संसद हे स्वायत्त संस्थेची बॉस असते तर या तमाम स्वायत्त संस्था संसदेच्या देखरेखीत काम करत असतात असा त्याचा घटनात्मक इन्टरप्रिटेशन निघतं.

३) All these organs must work in sync याचा अर्थ असा होतो की या तमाम स्वायत्त संस्था समन्वयांने काम करावे. त्यांच्यात मतभेद जरुर असावा किंवा ते एका अर्थाने चांगलेच असते. पण अखेरीस त्यांना समन्वयानेच काम करायचे असते.

या तीन बाबी अधोरेखीत झाल्या. थोडक्यात या निमित्ताने CBI, Judiciary, Ele. Commission व इतर सर्व स्वायत्त संस्थांना त्यांचा आवाका नि अधिकार सुस्पष्टपणे सांगण्यात आले. नाहीतर कॉंग्रेसच्या नादी लागून उगीच यांना वाटू लागले होते की त्या ’सार्वभौम’ संस्था आहेत. पण वास्तवात त्या सार्वभौम नसून ’स्वायत्त’ संस्था आहेत. व स्वायत्त संस्था या संसदेच्या Subordinate म्हणून काम करत असतात. त्यांना Unlimited Power & Authority नसते.

रविवार, १८ नोव्हेंबर, २०१८

बाठ ठाकरे हा कलंकच!

काल पासून सोशल मीडियावर बाठ ठाकरे नावाच्या मस्तवाल माणसाचं सर्वत्र गुणगाण सुरू आहे. सगळेच आवर्जून सांगत आहेत की हा माणूस कसा दूरदर्शी नि दयाळू होता वगैरे. जो तो बाळुचे तोंडभरून गूण गात आहे. यात आठवले गटाचे निळे पण तेवढ्याचे जोशात ठाकरेचे गूण गात आहेत तर असे पण काही दलित आहेत जे थेट शिवसेनेतून नेते म्हणून उभरले ते सुद्धा पदाच्या गुलामितून हाच राग आवळू लागले. यातील एकही माणूस मात्र ठाकरेच्या क्रुर कर्मा बद्दल चकार शब्द बोलायला तयार नाही हे खरे दुर्दैव. समाज एवढ्या लवकर एखाद्याचे कूकर्म विसरतो याचं आश्चर्य नि नवल दोन्ही वाटतय. पण वास्तव हे आहे की याच माणसाने मराठवाड्यात नामांतराच्यावेळी ज्या दंगली घडवून आणल्या त्यात दलितांची दाणादाण उडाली होती. आंबेडकर चळवळीत दहशत माजविण्याचे काम याच माणसाणे केले होते. तरी त्याची आठवळ कोणालाच होत नाही ही वैचारीक लबाडी नि चापलूशी विचारवंत ते पत्रकार सगळेच करत आहेत व हे सगळं पाहून मनाला वेदना होताहेत.
मला आठवतं ते नव्वदीचं दशक... नामांतर चळवळीनी जोर धरला होता. आता आरपारची लढई करण्याच्या इराद्याने दलीत मैदानात उतरू लागला होता. एकूण परिस्थीती पाहता सगळच टप्यात आलं होतं. पण यात खोडा घालण्याचं काम या बाळ नावाच्या ठाक-याने केलं होतं. दलीतांच्या निर्दयीपणे कत्तली होतील यासाठीची विषारी नि विखारी वैचारीक पेरणी ठाक-यांनी अखंडपणे सुरू ठेवली. हा तोच माणूस होता ज्यांनी नामांतर चळवळीच्या विरोधात मराठ्यांना दलीतांच्या कत्तलीसाठी वापरत होता. याच्या दलीत विरोधी प्रचाराची टँग लाईन होती "घरात नाही खायला पीठ, कशाला पाहिजे विद्यापीठ?" मराठा समाज दलितांचा शत्रू बणून मैदातान उरेल असा प्रचार ठाकरे व त्याचे गुंड जोमाने करु लागले. त्याचा परिणाम म्हणून मराठे दलितांच्या विरोधात उभे ठाकले. सर्वत्र मराठवाडा पेटला होता. गाव पाड्यातून दलितांची मारहाण व कत्तली सुरु झाल्या. जाळपोळ व गावबंधी सारख्या प्रकरणातूण दलीत जेरीस धरल्या जाउ लागल्या. पोच्या कांबळेची कत्तल तर छाती फाळून टाकणारी घटना होती. या सर्व क्रुरपणाच्या मागे वैचारीक खरपाणि पुरविण्याचे काम ठाकरे करत होते. पण सुदैवाने त्या काळात पवार साहेबां सारखे नेतेही राजकारणात होते व बाळुला शह देता आले.
 
आज बाळुच्या वंशजाना पोसु शकू एवढं पीठ ही आमच्याकडे आहे अन 21 विद्यापीठ सुध्दा आहेत.
बाळ ठाकरे हा या पुरोगामी महाराष्टात जन्मलेला एक कलंकच होता.

मंगळवार, ३० ऑक्टोबर, २०१८

मालेगाव केस.

आरोप निश्चिती (Charges Framing) म्हणजे गुन्हा सिध्द होणे नव्हे. पोलिस वा तपास यंत्रणा तपास करून आरोप दाखल करते. मग कोर्टात संबधीत आरोपीं समोर हे आरोप वाचले जातात. यात आरोपिंनी गुन्हा कबूल है म्हटल्यास शिक्षा सुनावली जाते व केस संपते.  पण 'गुन्हा कबूल नही है' म्हटल्यास मग इथून पुढे केस चालविली जाते. यालाच आरोपिनी आरोप फेटाळले व केस लढण्याचा निर्णये घेतला असे म्हटले जाते. कायद्याच्या भाषेत Proceeding सुरू झाले असे मेहटले जाते. यात मग खालील टप्पे येतात.
1) Evidence (Chief & Cross)
2 Statement u/s 313(आरोपी सादर करतो)
3) Argument (दोन वकिलांचे भांडण)
4) Final Order/Judgement.

Evidence: सगळ्यात जास्त टाईम कन्झ्युमिंग असतं.
समजा वरील केसमध्ये 10 साक्षीदार व काही पुरावे असतील तर ते सरकारी वकील कोर्टापुढे सादर करतो(याला चीफ म्हणतात) या पुराव्यांना व साक्षीदारांना Defence Lawyer युक्तीवाद करून हाणून पाडतो याला (क्रॉस म्हणतात) ही प्रक्रीया म्हणजे Evidence कित्येक वर्षे वा दशकं चालते. जेवढे साक्षीदार/पुरावे/ डॉक्युमेंटस जास्त तेवढा लागणारा वेळ जास्त.
वरील केस मध्ये पुरावे तपासता तपासता 10-12 वर्षे नक्की जातील. त्या नंतर पुढचं.

या केस मध्ये खरोखरच जर कुणावर अन्याय झाला असेल तर तो साध्वी अन कर्नल यांच्यावर. कारण चार्ज फ्रेम करणे म्हणजे आरोपींना कोर्टात उभं करून तुमच्यावर अमूक तमूक आरोप आहेत तुमचं यावर काय म्हणणं आहे? असं विचारणे होय. निव्वड एवढं विचारायला पोलिंसांनी तपासाच्या निमित्ताने 10- 12 वर्ष खाल्लीत. आरोप न ठेवता त्यांना जेलातही ठेवलं हे चूकच होतं. आता हे आरोपी आरोप नाकारून केस लढतील. त्यात मग साक्षीदार कोर्टात येऊन साक्ष  दद्यायला वर्षोन वर्षे दांड्या मारतील. हे सगळं आटपून निकाल यायला एक दीड दशक नक्की उलटेल. पोलिसांनी पटकन आरोप ठेवले असते तर आजवर याचा निकाल आला असता. या केस मध्ये पोलिसांनी 10-12 वर्षे आरोपच ठेवले नाही व नुसती हवा बनवली ही खरी लबाडी आहे. पोलिसांचं वागणं अजिबात न्यायाला धरून नव्हतं, एवढच!

रविवार, २१ ऑक्टोबर, २०१८

मल्याचा मल्हारराव हा आपला वारसाच.

जितेंद्र आव्हाडांच्या वाक्याचा कोणत्याही कोनातून जो अर्थ निघू शकत नाही तो धनगर समाजानी काढला व विविध शहरांतून हुल्लडबाजी सुरू केलीये. ही शुध्द झुंडशाही नि मस्तवालपणा झाला. आव्हाडांच्या वाक्यात मल्हारराव होळकरांबद्दल काहीच वाईट नाही. उलट वाईटाला चांगलं बनवताना किती चांगलं नि उत्तम बनविणार तर मल्हारराव होळकरांसारखं उत्तम बनविणार असा त्याचा अर्थ होता.

म्हणजे वरील संदर्भात मल्हारराव हे उत्तमतेच निकष, मापदंड वा मेरीट अशा अर्थानीच वापरलं गेलय. यापेक्षा कोणताच दुसरा अर्थ निघत नाही. तरी याला कोणी होळकर प्रेमी बदनामी म्हणत असेल तर तो निव्वड मुर्खपणा ठरतो. मल्याला मल्हारराव बनविण्याची संकल्पना मल्हाररावांचा मोठेपणा अधोरेखीत करणारी आहे तर मल्याचा संदर्भ आपल्यातील वाईट प्रवृत्तींना कसं हाताळावं याचा प्राचीन वारसा काय आहे हे सांगणारं आहे. म्हणजे दोन्ही निकषावर आव्हाडांच वाक्य वादग्रस्त ठरण्याची अजिबात शक्यता नाही. तरी होळकरप्रेमींनी जी मस्ती चालविली नि ती ज्या पध्दतीने खपवून घेतली जात आहे ते पाहता हा समाज मतदार म्हणून असलेलं उपद्रव मुल्य चाचपून बघत आहे. तर हे सगळं गप्प बसून पाहणारे तमाम राजकारणी ती उपद्रव मुल्यता मान्य करत आहेत. यात दोन्ही गटांना होळकरांबद्दल आदर बिदर काही नाही. फक्त त्या निमित्ताने एक गट आपलं वजन जोखून पाहतय तर राजकीय लोकं ते वजन आपल्या पारड्यात पडावं म्हणून लबाड्या करत आहे. म्हणजे राजकीय स्वार्थ टोकाला गेला की जबाबदार लोकं वैयक्तीक फायद्यासाठी किती हीन पातळी गाठू शकतात याचं हे उत्तम उदाहरण आहे. समाज, राजकारणी, विचारवंत, लेखक ते पत्रकार सगळेच या हीन पातळीला जाऊन पोहचलेत हे दिसत आहे. वरून हीच लोकं संविधान व लोकशाहीच्या गप्पा मारताना दिसतात हे आपलं दुर्दैव.

मल्याला मल्हारराव होळकर बनविण्याचा आपला प्राचीन वारसा आहे. हा वारसा निर्माण करताना बुध्दानी उभं आयुष्य पेटवून दिलं. त्या नंतर संघानी 2500 वर्ष या वारस्याची जपणूक करत तो आपल्याला बहाल केला. बाबासाहेबांनी सुध्दा मल्याला मल्हारराव बनविण्याचाच मार्ग सुचविला. अंगुलीमालाचा संदर्भ हा मनोरंजन म्हणून येत नाही तर समाजातील वाईट प्रवृत्तींना शिक्षा देऊन चालणार नाही तर त्याचं वेगळ्या पध्दतीने नियोजन गरजेचं आहे हे सांगतं. समाजातील वाईट प्रवृत्तींना हाताळताना कोणत्या मार्गानी गेलं पाहिजे याचं दिशा दर्शक उदाहरण म्हणून ते येतं. आम्रपालीचं उदाहरण सुध्दा वाईटाला संधी देण्याचं दिशादर्शक सुत्र म्हणूनच सांगितल्या जातं. वाल्याचा वाल्मिकी ही कथा सुध्दा वाईटाला संधी देण्याचा परिपक्व समाज कसा असावा याच संदर्भानी येते. हे सगळं असताना कोणी होळकरप्रेमी याला बदनामी म्हणत असेल तर असे तमाम होळकरप्रेमी झुंडीच्या मानसिकतेचा नवा अवतार आहेत. अन या मानसिकतेला मूक संमती देणारे विचारवंत नि राजकारणी सुध्दा तेवढेच समाजद्रोही ठरतात.

गुरुवार, १८ ऑक्टोबर, २०१८

न्यायप्रिय समाज.

न्याय वृत्तीचा माणूस व दयाळू वृत्तीचा माणूस ही परस्पर भिन्न व्यक्तीमत्वे झालीत. दयाळू माणूस दान धर्म, मदत नि लोकांचं दु:ख वाटून घेत असतो. न्यायप्रिय माणूस भूतदयेला ढोंग समजतो. ही भूतदया दाखविण्यापेक्षा इतरांच्या अधिकाराला मान्यता देण्याचा आग्रह धरतो. भूतदयावाली माणसं इतरांचे अधिकार मान्य करण्याची वेळ आली की पलटी मारतात. थोडक्यात भूतदयावाली माणसं चांगली असतात पण एक विशिष्ट मर्यादे पर्यंतच. माणसाला न्याय देण्याची वेळ आली की ते लबाडीने वागतात.
ही लोकं व्यवसायात लाबाड्या, व्यवहारात फसवणूक व धोकाधडी वगैरे प्रकार करून इतरांवर अन्याय करत असतात.  याचं बेस्ट उदा. म्हणजे जैन समाज. जैन लोक भूतदया भावनेतून प्रचंड मोठे ट्रस्ट उभारून सामाजीक उपक्रम राबवित असतात. ही भवना सच्ची असते. पण लबाड्या, कर चुकवेगिरी, हवाला व्यवहार हे सगळे प्रकार करण्यात जैन समाज अग्रणी असतो. याचं कारण एकच, न्याय्य वृत्तीचा अभाव. भूतदयावाली माणसं समाजाला आवडतात पण ती वास्तवात काही प्रमाणात वाईट असतात.

न्यायप्रिय माणसं समाजाला फारशी आवडत नाहीत कारण ती स्वभावाने रोकठोक असतात. आपली मतं स्पष्ट पणे मांडतात. कुणी दुखावलं तरी चालेल पण मुख्य मुद्याला थेट हात घालणे यांची वृत्ती असते. स्वत:चं इगो सुखावण्यापेक्षा इतरांच्या अधिकारांचं त्यांना पडलेलं असतं.

थोडक्यात, भूतदयावाली माणसं चांगली जरूर वाटतात पण एखाद्या समस्येला निर्णायकी टप्यावर नेणे त्यांना जमत नाही. न्यायप्रिय माणसं समाजाची तमा न बाळगता समस्येला निर्णायकी टप्यावर आणून सोडतात. एकदा गोष्ट या टप्यावर येऊन पोचली की मग ऊद्रेक होतो व समस्या निकाली निघते.

सध्या शबरीमलावरून जे काही चालू आहे त्यात या दोन प्रकारची माणसे दिसू लागलीत. एक भूतदयावाला गट जो चांगला आहे पण स्रीयांचे अधिकार द्यायला तयार नाही. दुसरा न्यायप्रिय गट जो म्हणतो की स्रीयांचे अधिकार रोखणारे तुम्ही कोण?

समाजाच्या हितासाठी दयाळू माणसे घडविण्यापेक्षा न्यायप्रिय माणसे घडविणे जास्त गरजेचे असते!!!