शनिवार, ५ मे, २०१८

भुजबळ हे भ्रष्टच!

माझे लेख कधीच एखाद्या पक्ष किंवा विचारधारेला वाहिलेले नसतात. संबंधीत घटनेचं माझ्या आकलनानुसार व कुवतीनुसार केलेलं विवेचन असतं. बरेचदा यातून लोकांचा गोंधळ उडत असतो. त्यांना वाटतं की काल हा माणूस माझ्या बाजूने बोलत होता आज आचानक माझ्या विरुद्ध का बोलत आहे असा प्रश्न पडतो. पण वास्तव हे असतं की मी कधी कोणाची बाजू घेऊन बोलत नसतो तर माझं आकलन व तर्क यातून जे निघतं ते मी मांडत असतो. मग हे कधी कोणाला त्यांच्या बाजुचं वाटू शकतं तर कधी विरुद्धचं. हे सगळं अगदी लेखाच्या सुरुवातीला लिहण्य़ाचं कारण काय? कारण हा लेख भुजबळांवर आहे. यात एकतर बाजू घ्या किंवा घेऊ नका असे दोन गट असतात. मग हे गटाचे भोई डोकं गहाण ठेवून नेत्याची व पक्षाची पालखी वाहत असतात. अशा भोयांसाठी म्हणून हे खास स्पष्टीकरण सुरुवातीलाच टाकावं लागत आहे. असो.
तर अखेर काल ४ मे २०१८ रोजी भुजबळांची सुटका झाली. तब्बल २ वर्षापेक्षा अधिक काळ तुरुंगात घालविल्यावर त्याना आता जामीन मिळाला आहे. तुम्हाला अश्चर्य वाटेल पण भुजबळ सुटल्याची बातमी ऐकून माझी पहिली सहज प्रतिक्रिया आनंद झाल्याचीच होती. अन नंतर काही सेकंद सरकल्यावर मग वाटले की ’आजून एकदा न्याय व्यवस्थेला शेंडी लावण्यात लबाड लांडगा यशस्वी झाला’ असे वाटून गेले. हे असं का? कारण भुजबळांबद्दल मनात आदर नि प्रेम अनेक वर्ष जोपासला होता. बाळ ठाकरेनी जेंव्हा ओबीसी आरक्षणाच्या विरोधात भुमिका घेतली तेंव्हा शिवसेना सोडून ओबीसी लढ्यासाठी मैदानात उतरणारे भुजबळ. बाबासाहेबांचा वैचारिक वारसा नि समाजभान बाळगणारे एक सच्चे नेते म्हणून मनात घर करुन गेले. पुढे त्यांचा राजकीय प्रवास हा पुरोगामी तत्वांना धरुन यशाचे अनेक शिखरं पादाक्रांत करत गेला. महाराष्ट्रातच नव्हे तर महाराष्ट्रा बाहेरही त्यांची एक ओबीसी नेता व पुरोगामी तत्वावर चालणारा राजकारणी अशी ओळख निर्माण होत गेली. शरद पवार साहेबांच्या सोबतीने त्यांचा पुढील प्रवास हा महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासात मोलाचा तर ठरतोच, पण त्यातून त्यांनी चालविलेली सामाजीक चळवळही तेवढीच मोलाची ठरते. एकूण काय तर भुजबळांचं राजकारण ज्या  विचारधारेला धरुन होतं मी त्या विचारधारेचा असल्यामुळे मला कायमच भुजभळ आदरस्थानी होते.
पण याची दुसरी बाजू मात्र तेवढीच काळी नि तिरस्करणीय आहे. भायखळ्याच्या बाजारात भाजीपाला विकणारा एक साधा माणूस ते राजकारणात आल्यावर बनलेला कोट्याधीश, हे नेहमीच खटकायचे. वाम मार्गाने  जमविलेली माया इतकी जास्त होती की एखाद्याने किती कमवू नये हे सांगायचे झाले तर भुजबळांकडे बोट दाखवून ’इतके’ म्हणावे एवढा खो-यानी पैसा ओढला. भ्रष्टाचार हा सर्वत्रच असतो, पण ते करतांना थोडी लाज लज्जा बाळगणारेही आहेत. भुजबळ मात्र कमरेचं सोडून डोक्याला बांधलेले भ्रष्ट्राचारी होते. पुढे पुढे यांच्यातील पुरोगामी नेता गडून पडला व जो उरला होता तो निव्वड एक लबाड लांडगा होता. या लांडग्याने मग मिळेल ते लुटण्याचा सपाटाच लावला. राजकीय शक्तीची  गुर्मी नि बेफिकीरी इतकी वाढली की आपणास कोणी नखही लावणार नाही या अविर्भावात जगणे सुरु झाले. अन मग एक दिवस त्यांच्या घडा भरला आणि मग थेट दोन वर्षे तुरुंगाची हवा खावी लागली.  
आज त्यांची बेल झाली.... म्हणजे न्यायालयांनी त्यांनी अटी व शर्थी घालून बाहेर येऊ दिले एवढाच त्याचा अर्थ आहे. त्यांचे गुन्हे व केले गेलेले आरोप याची न्यायालयात ट्रायल होणे आजून बाकी आहे. त्यात जे सिद्ध होईल त्यावर मग पुढील शिक्षा ठरेल. काही लोकं मात्र जणू भुजबळांची ट्रायल झाली व ते निर्दोष सोडले गेले असा गैरसमज करुन घेतला. ट्रायल होणे म्हणजे न्यायालयात केस लढली जाणे होय. भुजबळांची ट्रायल व्हायची आहे. त्याच्या आधी चौकशी व पुरावे गोळा करण्याची प्रक्रिया असते. आता नुसती ती प्रक्रीया पार पडली असून त्या आधारे आता ट्रायल होईल. तोवर सर्वांनी धीर धरावा. त्यात जर ते गिल्टी निघालेत तर मग शिक्षा होईल. आता गिल्टी ठरतील की नाही हे जुळवा जुळव केलेल्या पुराव्यांवर अवलंबून असते. बाकी काही असो. पण भुजबळांनी जमविलेली माया पाहता ते ट्रायलमध्ये ’No-Guilty’ ठरले तरी त्यांची पापं कमी होणारी नाही. पुराव्या अभावी सुटणे म्हणजे चारित्र्य स्वच्छ आहे असे होत नाही. न्यायदानात एक महत्वाचं तत्वज्ञान पाळलं जातं “It is better to acquit the guilty than to convict the innocent” हे तत्व पाळण्याचा हेतू हा असतो की चुकून एखाद्या निर्दोष व्यक्तीला शिक्षा होऊ नये, एवढच. मग जेंव्हा पुराव्या अभावी एखाद्यावर थेट आरोप सिद्ध होत नसतील तर मग कोर्ट वरील तत्वज्ञान अवलंबित आरोपीला सोडून देते. पुराव्यांचे निकषा लावल्यावर आरोप सिद्ध होण्यात अडचण आली की आरोपी Innocent असावा या शक्यतेवर त्याला सोडले जाते. पण ही शक्यता म्हणजे तो निर्दोष आहे असे होत नाही. भुजबळ सुटले तरी ते निर्दोष नसणारच हे उभ्या महाराष्ट्राला माहीत आहे. कोर्टाच्या उदार धोरणाचा परिणाम म्हणून ते सुटतील एवढाच त्याचा अर्थ होतो. बाकी काही असो, पण भुजबळ हे भ्रष्टच.
बघुया, आता ट्रायल सुरु झाल्यावर काय सिद्ध होते ते!

मंगळवार, २० मार्च, २०१८

संविधानद्रोही मुस्लीम स्त्रीया.


Image result for against triple talaq billजगात अनेक समाज नि संस्कृत्या आहेत. आज त्यातल्या बहुतांश समाज घटकांनी प्रगती केली नि आधुनिकता स्विकारताना जुन्या चालिरितीना टाकुन दिलं.  पण याचं समाजाचा दोनतीन शतकं मागे जाऊन अभ्यास केल्यास आपल्याला विश्वास बसणार नाही एवढा मुर्खपणा ते जोपासायचे हे दिसते. अगदी युरोपियन, अमेरीकन जापनीज, चायनिज ते भारतीय. हे सगळे आज समाज म्हणून आधुनिक असले तरी दोन तीन शतका आधिचा त्यांचा इतिहास मानवी मुल्यांच्या निकषावर अत्यंत क्रूर, स्त्रीला दासी मानणारा, विविध वर्गभेद जपणारा नि चक्क मानवाला गुलाम म्हणून  बाजारात विकण्या पर्यंत लाजिरवाना प्रकार या आधुनिक समाजाच्या नावे त्याच्या इतिहासात नोंदलेलं सापडतं. पण या समाजानी स्वत:चा विवेक वापरत त्यावर मात केली आणि नवी सामाजिक मुल्ये स्विकारली. त्यामागील भुमिका एकच... माणसाचं जिवन सुखकर करतांना material progress सोबत त्याला अधिकाधीक स्वातंत्र्य नि सन्मानाचं जगणं जगता यावं. अन असं जगणं लाभण्यासाठी त्या अनुरुप समाजरचना उभी करत न्यायची. यासाठी समाजातूनच लढे उभारले गेले नि मग हळूहळू का असेना  पण वरील देशात सन्मानाने जगता येणारी नवी समाज रचना उभी होत गेली.
पण अरबी समाज मात्र त्याला अपवाद ठरत गेला. त्या समाजात असे सामाजिक लढे उभेच राहिले नाही. त्यामुळे सामाजिक बदल घडलाच नाही.  खरं पाहिलं अर इतर देशांच्या तुलनेत अरबी देशांचा (काही अपवाद सोडता) पेट्रोलची लॉटरी लागल्यामुळे पैशाचा प्रश्न सुटला. त्यामुळे खरंतर सामाजिक, वैज्ञानिक, शैक्षणीक अशा विविध  आघाड्यावर झपाट्याने विकास व्हायला हवा होता. पण तो झाला नाही. याला कारण एकच...इस्लामला घट्ट कवटाळून बसणे. इस्लाम ख-या अर्थाने मानवाला शाप ठरत आहे हे तमाम मुस्लिम समाजाची वाटचाल पाहून सिद्ध होते. अगदी सौदी सारख्य गडगंज श्रीमंत देशाकडे बघूनही हेच सिद्ध होते की नुसता पैसा येणं पुरेसं नसतं तर आलेल्या पैशाचा समाजाच्या उर्कर्षासाठी उपयोग होणे खरी गरज असते. ती अरेबीक मुस्लीम राष्ट्रात होताना दिसत नाही. पुर्वेकडची मुस्लीम राष्ट्रे मात्र या बाबतीत सर्वस्वी भिन्न आहेत. त्यांनी काळाचं भान ठेवत व्यवहार चातुर्य दाखवितांना जे जे विकासाभिमूख आहे ते ते स्विकारलं. त्यात धर्माची आडकाठी होणार नाही एवढी दक्षता घेतली. भारतीय मुस्लीम मात्र बदलत्या काळात अरेबियन मुस्लीमाच्या वाटेनी जाताना दिसतोय.
खरंतर भारतीय मुस्लीम कन्फ्युज्ड मुस्लीम आहे. या समाजावर भारतीय पंरपरेचा पगडा असला तरी धार्मीक श्रद्धा मक्का-मदिनेशी इमान सांगणारी आहे. त्यातून मग त्याच्या इमानाची विभागणी होते. कुराण की भारतीय संविधान असा थेट प्रश्न टाकल्यास मुस्लीम समाजाकडून येणारं उत्तर नुसतंच चतूर नसतं तर लबाडीपूर्ण चतूर असतं. ही चतूरी त्याची फितूरी अधोरेखीत करुन जाते...  अगदी स्पष्ट बोलायचं तर मुस्लीमाला संविधानापेक्षा कुराण कधीही प्रथम स्थानी असतं. हे असं असणं देश व समाजासाठी घातक आहे. त्याची चुणूक अधुन मधुन दिसत असते. पण नुकतच मुस्लीम स्त्रीयांनी मोर्चे काढून जो संविधनद्रोह दाखविला ही अत्यंत दुदैवी वाटचाल म्हणावे लागेल.
तीन तलाख ही पुरुषाच्या हुक्कीला कुराणाने दिलंल वरदान आहे. तर त्याची दुसरी बाजू म्हणजे ही तरतूद मुस्लीम स्त्रीच्या लग्नावर असलेली टांगती तलवार आहे. ही तलवार दूर करण्यासाठी सभागृहात बील (पास झाल्यास कायदा) मांडण्यात आलं. येऊ घातलेल्या नव्या कायद्याद्वारे मुस्लीम नव-याचा तीने वेळा तलाख म्हणून बायकोला हाकलून लावायचा अधिकार बेकायदेशीर ठरणार असून त्यामुळे मुस्लीम स्त्रीच्या विवाहाला कायद्याचा आधार लाभणार आहे. तीन तलाकच्या विरोधात मुस्लीम स्त्रीयांनीच आवाज उठविला ही खूप महत्वाची बाब आहे. ज्या समाजात अत्याचार होतो त्याच समाजातून जोवर उद्रेक उसळत नाही तोवर बाहेरच्यांकडून फारशी ढवळाढवळ होणे अपेक्षीत नसते. जगभारतल्या सामाजिक क्रांत्या पाहिल्यास हाच पॅटर्न दिसतो.  समाजिक लढ्याचा हा पॅटर्न आजवर मुस्लीम धर्मात दिसला नाही... पण सुदैवाने तीन तलाकच्या निमित्याने तो पहावयास मिळाला. जेंव्हा Victim विद्रोहावर उतरतो तेंव्हा प्रस्थापितांची तटबंधी उध्वस्त करत नवा इतिहास घडत असतो. आज न उद्या मुस्लीम स्त्रीनी उचललेला तलाक विरोधी आवाज तमाम विरोध झुगारुन तीन तलाकाचा निकाल लावणार एवढं नक्की. पण याच दरम्यांन त्याच समाजातील स्त्रीयांचा एक गट येऊ घातलेल्या कायद्याचा विरोध करण्यासाठी रस्त्यावर उतरतो तेंव्हा मात्र मन खिन्न होतं. या रस्त्यावर उतरण्याच्या बायकांची नक्की मागणी काय? माझ्यावर अत्याचार करा अशा धाटणीची ही मागणी झाली. आता जगात असा कुठला माणूस आहे जो मोर्चा काढून म्हणेल की माझ्यावर अत्याचा करा? कोणीच नाही म्हणणार. पण या मुस्लीम स्त्रीया तर अगदी तेच म्हणत आहेत. कोणताच माणूस जे मागत नाही नेमकी तीच गोष्ट या बायका मागत आहेत. त्यांच्या मोर्चाचा अर्थ असाच निघतो की “त्यांच्या नव-यांकडे असा अधिकार असावा ज्याचा वापर करुन या बायकांना कधिही लाथ घालता यावी” मला लाथ घालण्याचा अधिकार माझ्या नव-याला द्या.... ही नक्की कशाची मागणी आहे? ज्याची कशाची असेल पण ती आत्मसन्मानाची नक्कीच नाही. मग आत्मसन्मान नको म्हणणारी मुस्लीम स्त्री ही या काळात नेमकी कोणत्या मानसिकतेला कवटाळून जगत आहे असा प्रश्न पडतो.
जरा खोलात जाऊन विचार केल्यास याचं उत्तर सापडतं. भारतीय़ मुस्लीम हा मक्के-मदिनेशी इमान सांगताना तो भारतीय संविधान नि इथले कायदे याला हळुहळु दुय्यम मानू लागला आहे. एवढेच नाही तर जे जे इस्लामचं आहे तेच सर्वोत्तम अशा अविचाराने हा समाज व्यापला जात आहे. इस्लामची थोरवी गाताना अगदी आत्मसन्मान गहाण टाकण्याची ही धारणा समाज म्हणून स्वत: मुस्लीमास तर मारक ठरतेच पण असा समाज ज्या देशात राहतो त्या देशाचाही संथ गतीने घात होत असतो. ही संथ गती कधी उसळी मारुन वाहू लागेल याचा नेम नाही. पण जेंव्हा त्याला वेग येईल तेंव्हा जे काही होणार त्यातून देश सावरायचा नाही. मुस्लीमाचा अविवेक वाढत गेला की देशावर मोठा विध्वंस ओढविल्या शिवाय राहणार नाही. थोडक्यात ही वाटचाल बरोबर अरेबीयन मुस्लीमांशी साम्यता सांगणारी आहे. कुराणाला व त्यातील समाजघातकी विचाराना कवटाळून ठेवल्यामुळे अतोनात पैसा येऊनही जसं अरेबीयन देशं मागास, अविकसीत नि अविचारी राहून गेली. अगदी तसच भारतीय मुस्लीम कुराणाच्या शापामुळे अविवेकी बनत चालला आहे.  हे खरच असं घडत आहे की नाही याबद्दल जे साशंक आहेत त्यांना जणू पुरावा देण्यासाठीच आज भारतीय मुस्लीम स्त्रीयांनी मोर्चा काढून “तीन तलाख बीलाला” विरोध केला. हे विरोधी मोर्चे नुसता विरोध नसून मुस्लीम समाज कसा अविवेकाच्या गाळात रुतत चालला आहे याची साक्ष आहे. त्याला तिथून खेचून बाहेर काढणे जर आज टाळले तर उद्या तो आपल्याला व या देशाला त्याच गाळात खोलवर खेचल्या शिवाय राहणार नाही, एवढं नक्की.
हे सगळं उघड्या डोळ्यांनी दिसत असतांना निव्वड स्वार्थापायी मुस्लीमांचे लाड होत असतील तर हा लाडावलेला मुस्लीम एक दिवस उभ्या देशाच्या विध्वशाचं कारण बनेल. त्याची झलक आज “तीन तलाख विरोधी कायद्याच्या” विरोधात मोर्चा काढून संविधानद्रोही मुस्लीम स्त्रीयांनी दाखवून दिली आहे.  

-जयभीम

रविवार, १८ मार्च, २०१८

औरंगझेब माणूस म्हणून सज्जनच!


Image result for aurangzebआज गुढी पाडवा... महाराष्टात आज काही लोकं नववर्ष साजरा करत आहेत तर काही लोकं संभाजिच्या खुनाचा दिवस तो आजच म्हणत काळा दिवस पाळत आहेत. कोण काय पाळावं हा ज्याचा त्याचा प्रश्न पण. एकमेकांवर आरोप करताना संभाजी महाराजांचा कातील म्हणून औरंगजेबावर ज्या पातळीवर जाऊन आरोप केले जातात ते न पटणारे आहेत. शिवाजी महाराज व ओरंगजेब यांच्यात वैर होतं. ते वैर एक सम्राट व एक राजा या दोन महत्वकांक्षांचा टकराव होता. दोघेही सत्ताधीश म्हणून एकमेकांच्या विरोधात जे करत होते ते तत्कालीन राजकीय परिस्थितीला धरूनच होते. शत्रुला पाणी पाजणे व सत्ता अधीक बळकट करणे हे दोघांचेही धोरण होते. त्यासाठी नीति, कूटनीति, डावपेच नि रक्तपात हे दोन्ही बाजुनी खेळले गेले. त्यामागील ऊद्देश एकच.... सत्ता. सत्ता महाराजाना हवी होती तशी ती औरंगजेबालाही हवी होती. याच सत्ता संघर्षात संभाजी महाराजाना पकडून देहदंड फर्मावण्यात आले.  एक सम्राट म्हणून औरंगजेबाजी ती कृती तसं त्याच्या पदाला धरूनच होती. कारण शिवाजी महाराजांपासून ते संभाजी पर्यंत सगळेच औरंगजेबाच्या साम्राज्याला सुरुंग लावते होते. आजच्या भाषेत बोलायचे तर औरंगजेबासाठी शिवाजी नि संभाजीचा रोल हा War Against State  यात मोडतं. अन या गुन्ह्यासाठी देहदंड हीच शिक्षा असते. ती आजही आहेच. कसाबची कृती War Against State याच परिभाषेत बसवून त्याला फाशी फरमाविण्यात आली. अगदी हेच निकष संभाजी महाराजाना लावून त्यांच्या देहदंड देण्यात आला. म्हणजे सत्ताधीश म्हणून औरंगजेबाची कृती Justified (न्याय्य) ठरते. 
पण या घटनेला काही लोकं जातीय रंग देऊन ओरंगजेबाची निंदा नालस्ती करतात जे मला पटत नाही. ती करताना औरंगजेबाचं राज्य परकीय तर शिवाजी महाराजांचं राज्य स्वराज्य ही संकल्पना मांडतात. पण मला ही स्वराज्यवाली संकल्पनाच पटत नाही. खरं पाहिल्यास शिवाजीचं राज्य जेवढं स्वराज्य होतं तेवढच औरंगजेबाचं राज्यही स्वराज्यच होतं. औरंगजेब बाहेरचा नव्हताच मुळी. तो याच मातीत जन्मलेला होता व त्याचं साम्राज्य 100% स्थानिकच होत. तो ब्रिटीशांसारखा ना बाहेरून आलेला होता ना ईथला खजीना तो कुठे परदेशात नेत होता. तो तर ईथला म्हणूनच राज्य करत होता. त्याचा खजिना इथल्याच लोकांसाठी रिता होत होता. म्हणजे तो इथली संपत्ती लुटून नेणारा वगैरेही नव्हता. तेंव्हा औंगजेबाचा राज्य परकीय नि शिवाजीचं मात्र स्वराज्य... ही संकल्पना मांडणे म्हणजे एका अर्थाने लोकांचा बुध्दीभेद करणे होय.
औरंगजेब हा केवळ मुस्लीम असल्यामुळे हा प्रकार केला गेला हे त्यामागील सत्य. त्यामुळे लोकांना खरच असं वाटू लागलं की औरंगजेब हा परका तर शिवाजी आपला. पण वास्तवात दोघेही आपलेच. त्यांचा झगडा दोन सत्ताधीशांचा झगडा होता. ते शत्रूत्व समाजाची विभागणी करणारी नव्हती तर सत्तेसाठीची होती. आपण मात्र त्याचं Interpretation चुकीच्या पद्धतीने मांडत आलो व आज शिवाजी आपला तर औरंगजेब परका हा भ्रम करुन बसलोय. खरंतर औरंगजेब अत्यंत जबाबदारने व नैतिकतेने वागणारा माणूस होता ही गोष्ट त्याचा कारभार नि इतर वागणूकीचा अभ्यास केल्यास दिसून येते. तो कट्टर मुस्लीम असेलही पण शासक म्हणून त्यांची वागणूक Justified होती हेच सिद्ध होते.  
जसे की संभाजीना मृत्यूदंड दिल्यावर औरंगजेबानी संभाजी महाराजांच्या पत्नी व मुलाची मोठ्या सन्मानाने सोय लावली. शाहू महाराजांचं शिक्षण, प्रशिक्षण व राजकीय धडे याची सर्व सोय औरंगजेबानी लावली. राजकारभार हाकण्याची कुवत आल्यावर शाहू महारांजाना त्यांची गादी सुपूर्द केली. या सगळ्या वागणुकीतून औरंगजेबानी त्याची शालीनता दाखविली. किंबहुना औरंगजेबात ती शालीनता होतीच. त्या मानाने त्याला शिव्या हासडणारे आम्ही शालीनतेनी वागताना कमी पडतो. स्वराज्य ही संकल्पना तर निव्वड बकवास आहे. कारण स्वराज्य संकल्पना शिवाजी महाराजांना योग्य ठरविण्यापेक्षा औरंगजेबाला परकीय ठरविते त्यामुळे ती बकवास ठरते. ही संकल्पना ज्याच्या डोक्यातून जन्माला आली तो खरा देशद्रोही. किंबहुना अशा भावनेतून समाजाची विभागणी करणारी मांडणी केल्या बद्दल त्याचा निषेध व्हायला हवा.

आजच्या दिवशी संभाजी महाराज गेले याचं दु:खच आहे... पण औरंगजेबाला शिव्या हासडणे हे काही परिपक्वतेचं लक्षण नाही. संभाजींचा मृत्यू हे दोन सत्ताधीशांच्या महत्वकांक्षेतून घडलेली घटना होती, एवढच. जेवढा संभाजी या भुमिचा होता, तेवढाच औरंगजेबही याच भुमिचा होता. उलट औरंगजेबाला अजस्त्र  नि अवाढ्वय देशाचा डोलारा सांभाळायचा होता जो त्यानी मोठ्या  जबाबदारी, कर्तव्यदक्ष व शालीनतेनी सांभाळला. त्यासाठी प्रत्येक मराठी माणसाला शिवाजी, संभाजी यांच्या इतकाच आदर औरंगजेबाचाही असायला हवं. बाकी स्वराज्य वगैरे भंपकपणा करणे आता थांबले पाहिजे.... कारण औरंगजेबाचं राज्य हे परकीय राज्य नव्हतं.... ते 100% एका भारतीयाचच राज्य होतं आणि औरंगजेब एक माणूस म्हणून सज्जनच होता.

गुढी पाडवा साजरा करा वा नका करु पण एका भारतीयाला(औरंगजेबाला) परका म्हणून हीनवू नका. तो शिवाजी नि संभाजी महाराजां ईतकाच या मातीचा होता व त्यांनी मातीशी ईमान जपला.  

-जयभीम




गुरुवार, १५ मार्च, २०१८

शेतकरी नावाचा ’नवदलित’!


Image result for indian farmerभारतीय राजकारणात दलित समाजाला अनन्यसाधारण महत्व आहे. खाजगित दलितांना शिव्या हासडल्या तरी सार्वजनीक जिवनात एकगठ्ठा मताच्या दबावातून दलितांबद्दल आदर असण्याचा खोटा आव आणने क्रमप्राप्त होऊन बसते. त्यामुळे तमाम राजकारणी दलितांबद्दल प्रचंड कळवळा नि उदारता बाळगताना दिसतात. दलित समाजाचे लाड पुरवितांना त्यांच्या आदर्शांचे आदर्श बाळगणेही आलेच. त्यातूनच मग दलितांचे आदर्श बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या बद्दल राजकरण्याना प्रचंड आदर वाटू लागतो. यामागे बाबासाहेबांची कर्तबगारी पुढारी लोकांना भावते असे नसून बाबासाहेबांना मानणारा मोठा वर्ग मतांच्या रुपांने त्याना खुणावत असतो हे खरे कारण. त्यातूनच मग दलित वस्तीत आपलं अस्तित्व निर्माण करण्यासाठी तमाम राजकारणी धावपळ करताना दिसतात. दलितांचे मोर्चे निघाले की लगेच उडी मारुन साथ द्यायला धावुन येणारे पुढारी व सेक्युलर राजकारणी कायमच दलितांचे हीतचिंतक ते आम्हीच हे दाखविण्यात अग्रणी राहिले आहेत. उजवे किंवा भाजप वगैरे मात्र यापासून दूर होते व त्यांना कायमच त्याचा तोटा सहन करावा लागला. पण हल्ली मात्र दलित मताचं राजकीय मुल्य ओळखलेले उजवे सुद्धा दलितांना जवळ खेचण्याच्या स्पर्धेत उतरले आहेत. अगदी भाजपं व सेना सुद्धा दलित वस्त्यांतुन आपली राजकीय बांधणी करताना दिसतात.  हे करतांना बाबासाहेब या दलित आयकोनला लोटांगण घातल्या शिवाय भागत नाही हेही तेवढच खरय. मग सगळेच ते कसे जास्त आंबेडकरवादी आहेत याची स्पर्धा खेळू लागतात. थोडक्यात दलितांच्या एकगठ्ठा मताचं गणित मांडून तमाम राजकरणी दलितांचे लाड करताना दिसतात. पण कालवर आपल्या हक्काचा मतदार असलेला हा दलित हल्ली उजव्यांनाही मत देतो हे लक्षात आल्यावर राजकरण्यांना त्यांची राजकीय गरज म्हणून नविन दलित शोधणे क्रमप्राप्त होते. अन तो चक्क शेतक-यांच्या रुपात सापडला. मग तमाम राजकारणी या नव्या दलिताचे(शेतक-याचे) कसे हितचिंतक आहेत वा नव्या दलितांचा त्याना कसा कळवळा आहे हे दाखविण्यासाठी वेगवेगळ्या स्पर्धा आयोजित करु लागले. यातुनच मग शेतकरी नावाच्या नवदलिताला भारतीय राजकारणातील आपले स्थान आणि उपद्रवमुल्य याचा साकात्कार होऊ लागला.
खरंतर शेतकरी आजवर राजकारण्यांच्या दृष्टीने तसा फार महत्वाचा घटक कधीच नव्हता. कारण हा शेतकरी विविध जाती नि आर्थीक गटात मोडत असल्यामुळे त्याचं एका विशिष्ट राजकीय़ पक्षाचं मत म्हणून उपयोग करण्याचं कोणतच समिकरण अस्तित्वात नव्हतं. जात नि धर्म हे दोन घटक जसं एकगठ्ठा मताचं समिकरण होती तसं शेतकरी कधीच नव्हता. त्यामुळे शेतक-याकडे शासनानी कायमच दुर्लक्ष केलं नि पाणि व वीज याची त्या दृष्टीने सोय न लावल्यामुळे शेती व्यवसाय धोक्यात येत गेलं. ही एक बाजू आहे. याची दुसरी बाजू म्हणजे घरातील सगळ्यात ’काबील’ मुलगा नोकरी करेल तर सर्वात "नालायक" मुलगा शेती करेल ही पारंपारीक Practice. यातून ख-या अर्थाने शेती व्यवसायांनी मात खाल्ली असून याचं पाप शेतक-याच्या माथी जातं. कारण सर्वात काबील पोराला नोकरीला पाठविणारा शेतकरी हा ख-या अर्थाने पहिला शेत-द्रोही ठरतो व शासन दुस-या क्रमांकाचा द्रोही ठरतो. शेतीला ख-या अर्थाने ज्यांनी मात दिली तो खुद्द शेतकरीच आहे. 
जोडिला सततचे दुष्काळ नि होणा-या आत्महत्या यातून शेतकरी "बिचारा" म्हणून प्रोजेक्ट होऊल लागला. एकदा ’बिचारा’ हा शिक्का बसला की शासनावर तुटून पडण्याचा पट्टाच(लायसेन्स) मिळतो. हा पट्टाआ शेतक-याच्या वतीने मीडियांनी वापरणे सुरु केले व शासनाला घेराव पडत गेला. पण प्राथमिक अवस्थेत पडणारा हा घेराव फारसा लक्षात न आल्यामुळे शासन कायमच गाफील राहिलं. मग त्याचा उद्रेक होण्याच्या दिशेने वाटचाल होत गेली. आपलं उपद्रव मुल्य हळूहळू लक्षात आल्यावर शेतक-यांनी त्याचा पहिला विस्फोट घडविण्याचं ठरविलं आणि हा विस्फोट पुण्यात घडला. हडपसरच्या पुलावरुन दुधाचं पूर ओतून तमाम शेतक-यांनी शासनाल जेरीस आणलं. इथे शेतकरी नावाच्या नव-दलिताचा जन्म झाला(या आधीच्या शेतकरी आंदोलनातून नवदलित जन्मला नव्हता). नवदलित व्याख्येत बसण्यासाठी हवे असलेले सगळे ऐवज "बिचारा" म्हणून एकवटणा-या शेतक-यात होते हे दोन्ही गटांना कळले. शासनाला शेक-याचं उपद्रवमुल्य नि एकगठ्ठ मत या दोन्हीचा साक्षात्कार झाला तो इथेच मग तिथून त्यांचे लाड करणे सुरु झाले. एकदा कोणी आपले लाड करतो हे कळलं की माणूस अधिकच लाडावत जातो व शेतक-यांचे तेच झाले. काही झालं, कोणी कशामुळेही आत्महत्या केली तरी ते शासनाला झोडपू लागले व शेतक-यांच्या या अवस्थेसाठी शासन जबाबदार असल्याचा ओरडा करण्यासाठी मीडिया नि विरोधक तर सज्जच होते. त्यातून शेतकरी नावाचा “बिचारा” हा नवा वर्ग अधिक भक्कम होत गेला. मग या वर्गाला आपल्याकडे ओढण्यासाठी तमाम पराजीत धुरंधरांनी वेगवेगळ्या क्लृप्त्या लढवून या नवदलिताला आपल्या बाजुने खेचण्याचे प्रयत्न चालविले तर शासनानी नवदलिताच्या उदयाचं अचूक टायमिंग ओळखत त्यांना लुभावण्याचे प्रयत्न सुरु केले. यातूनच मग लाडावलेला हा नवदलित वेगवेगळ्या मागण्या मागत कर्जमाफी पर्यंत येऊन ठेपला. कर्जमाफीचा धिंगाना बरेच दिवस चालला शेवटी तो कसाबसा आवरला गेल्यावर आता या नवदलिताची विविध ठिकाणी नवी नाटकं सुरु झालीत, ती आपण बघतो आहेच. 
एवढं कमी की काय म्हणून शेतक-याला अन्नदाता म्हणून चण्याच्या झाडावर चढविणे सुरु झाले. सगळे लबाड हे विसरतात की शेती हा व्यवसाय असून अन्न पिकवून विकणारा शेतकरी व्यापारी असतो किंबहुना त्यांनी तसं वागायला हवं. एकदा शेतीला व्यापार म्हणून पाहणे सुरु झाले की नफ्या तोट्याची जबाबदारी स्वत:ची असते. ती जबाबदारी अंगावर घेण्याची परिपक्वता शेतक-यात कशी येईल याची काळजी घेणे खरी गरज आहे. तसे घडले की कोणतेही पीक घेतांना मार्केटचा विचार करुन तसा पीक घेणे सुरु होईल. प्रत्येक व्यवसायात शासनाचा रोल जरुर असतो पण आपल्या या अवस्थेला शासनच सर्वस्वी जबाबदार आहे ही भावना शेतक-यांच्या मनात रुजविणे कधीच हिताचे नाही. वरुन त्याला अन्नदाता असण्याचा नवा साक्षात्कार होऊ लागला की ते आजून आत्मघातकी ठरेल. शेती ही शुद्ध व्यापारी तत्वाकडे कशी वळेल हे शेतकरी नि शासन या दोघांनिही पाहायचं आहे. आज मात्र अगदी याच्या उलट होतांना दिसत आहे. शेतक-याच्या प्रत्येक –हासाला शासन जबाबर असल्याचं रंगवून शेतकरी नावाचा नवा ’बिचारा’ आपण जन्मास घालत आहोत. हा बिचार मग आपल्यावर अन्याय होत आहे या भावनेतून शासनाच्या विरोधात एकवट जात असून या एकवटण्याचा राजकीय़ उपयोग करण्यासाठी निघालेले तमाम राजकारणी शेतक-याचे फुकाचे लाड पुरवू लागले आहेत. त्यातूनच मग शेतकरी नावाचा नवा दलित उदयास येत असून त्याच्या मागण्या दिवसें दिवस वाढतच आहेत. या नवदलिताला जन्मास घालण्याचं पाप राजकारणी करत असून त्यामागील भुमिका शेतक-याचं हीत साधणे नसून हा मतांचा ओघ आपल्याकडे वळता करण्याची धूर्त चाल आहे. राजकरण्यांच्या या डावपेचातून जे काही निर्माण होते आहे ते एका टप्यावर समाजाला मारकच ठरणार आहे. आत्ताच या नवदलिताला रोखले नाही तर तो दिवसें दिवस अधिकाधिक मागण्या करत शासनाला जेरीस धरेल. एक दिवस हा नवदलीत त्याच्याच जिवावर उठेल ज्यांनी याला जन्मास घातलं. हे होऊ नये असे वाटत असल्यास या नवदलिताचे अवाजवी लाड करणे थांबले पाहिजे, एवढच!

-जयभीम