मंगळवार, १० नोव्हेंबर, २००९

दलित- हिंदू व क्रिश्चन


आरक्षण
स्वातंत्र्यापुर्वी किंवा बाबासाहेबानी धर्मातंर करण्याआधी दलितांची काय अवस्था होती हे सगळयानाच माहित आहे. पण स्वातंत्र्य मिळाल्यावर मुख्य प्रवाहाबाहेर असणार्‍या समाजाला मुख्य प्रवाहात आणण्य़ासाठी विशेष सवलती देणे गरजेचे होते. शिक्षण आणी इतर संधींचा लाभ मिळालेल्या समाजाला    हजारो वर्ष या संध्याना मुकलेल्या समाजाला एकाच स्पर्धेसाठी उतरविता येणार नव्हते. किंवा ते अन्यायकार ठरले असते. शिक्षणाचा जन्मजात वारसा लाभलेला व याचा गंधही नसलेला या दोघांची स्पर्धा म्हणजे चांगला खाऊन पिऊन तायर झालेला तालमीतला पहीलवान आणी कुपोषीत मुलगा यांच्यामध्ये होणारी लढत जशी असावी तसा हा प्रकार असता. ही लढत स्पर्धा नसून पढित समाजावरील अन्याय ठरला असता. दलिताना यातुन बाहेर आणण्यासाठी आरक्षणाची तरतुद करण्यात आली. हा अन हाच एकमेव उपाय होता. बाबासाहेबांच्या दूरदर्शी  नजरेनी भविष्याचं अचूक वेध घेतला अन आरक्षण नावाचं भीमकवच आमच्या अंगावर चढवलं. आज ब-याच दलितानी त्याचा सदुपयोग केलेला दिसतो. उपेक्षीत घटकाला पुरेशी संधी दिल्याने व आरक्षणामुळे कमी बुध्दीचे(ब्राह्मणी अत्याचारामूळे बौद्धिक विकासाला मुकलेले) लोक पुढे आल्याने इतर क्षेत्रात काही तोटा नक्कीच झाला असावा, पण हजारो वर्षापासुन जागा बळकावुन बसलेल्या लोकांमुळे होणारे आर्थीक विषमतेचे दुष्परिणाम, दोन समाजातिल असंतोष, टोळियुद्ध व यादवी टाळता आली. वर्षानुवर्षे उपेक्षीत राहिल्याने व सामाजीक पिळवणुकिचे चटके बसल्याने केंव्हातरी असा हा समाज पेटुन उठतो, आणि मुख्य प्रवाहाच्या विरोधात बंड पुकारतो,  त्याही पलिकडे जाऊन सशस्त्र क्रांती करतो, याला ईतिहास साक्षी आहे. आरक्षणामुळे दलिताना सुरक्षीतता जाणवू लागली व या देशात व समाजात आपला विचार केला जातो असा सकारात्मक संदेश गेला म्हणुन हि १२५ कोटीची लोकशाही भक्कम राहिली. नाहीतर ती विद्रोहाची बीजे आपल्यालाही उध्वस्त करुन गेली असती हे वेगळ सांगायची गरज नाही. सामाजीक समतोलता राखण्यासाठी सर्व घटकांचा विकास होणे आवश्यक असते, जे आरक्षाणातुन साधल्या जात आहे. म्हणुन दलिताना आजुन किमान २०० वर्षे तरी आरक्षणाची गरज आहे.
धर्मांतर
बौद्ध
हिंदू धर्मात दलिताना हीन दर्जाची वागणूक मिळत आलेली आहे, व आजही ते गावपातळिवर चालुच आहे. दलिताना माणूस म्हणुन हक्क नाकारणारे हिंदू धर्मच होय ना. गळयात मडके व मागे खराटा बांधण्याची प्रथा हिंदुनीच चालु केली. या व्यतिरिक्त ब-याच प्रथा मानवजातिला काळीमा फासणा-या होत्या, बाबासाहेबानी या प्रथांमधे काही बदल होतो का, याची बरीच वाट बधितली, शेवटी काहीच सकारात्मक प्रतिसाद येत नाही हे लक्षात आल्यावर धर्मांतर हा एकमेव पर्याय त्यांच्यापुढे होता. आपल्या माणसाना जर धर्माच्या/जातिच्या नावाखाली अपमानास्पद वागणूक मिळत असेल व सुधारणा होण्याची काहीच लक्षणे दिसत नसेल तर तो धर्म सोडणे हा एकमेव पर्याय होता. बाबासाहेबानी दलिताना बौद्ध धर्माची दिक्षा देऊन लाखो लोकांना त्यांच्या अस्तित्वाची व मानवतेची जाण करुन दिली. मागील ५० वर्षात दलित समाजाचे अनुयायी (मग ते सुशील कुमार सारखे हिंदु दलीत असोत, गायकवाड, कांबळे ते मायावती सारखे बौद्ध दलित असोत व के.आर. नारायण सारखे आणखीन कोणते असोत.) गल्लीपासुन दिल्लीपर्यंत पोहचले आहेत. हे सगळ फक्त बाबासाहेबांमुळे झाले. व धर्मांतरामूळे दलिताना स्वत:चा हक्काचा धर्म मिळाला.

क्रिश्चन
भारतातिल दलिताना सन्मानाने जगविण्याचा पहिलं श्रेय क्रिश्चनाना जातो. संपुर्ण देश जेंव्हा दलितांना माणूस म्हणुन सुद्धा स्विकारायला तयार नव्हता. कुत्र्यासारखी वागणूक दिली जात होती, तेंव्हा या मिशन-याने त्यांची खाण्यापिण्यापासुन, शिक्षणापर्यंत सगळी सोय केली. माझ्या ओळखीतिल बरीच मंडळी या मिशन-यांच्या शाळेत शिकुन, बाबासाहेबांच्याच काळात मोठ्य पदावर काम करुन निवृत्त झालीत. फक्त त्या बदल्यात त्याना क्रिश्चन धर्म स्विकारावा लागला, ही तर आनंदाची गोष्ट आहे. एकिकडे हिंदुधर्मात राहण्याच्या मोबदल्यात तुम्हाला कुत्र्याची वागणुक मिळते तर दुसरीकडे फक्त धर्म स्विकारला तर तुमच्या सगळ्या सोयी केल्या जातात, माणुस म्हणुन तर वागणुक मिळतेच, पण शिक्षणापासुन ते राहण्या, खाण्यापिण्याची सोय होते,  मग वाईट काय, तो धर्म स्विकारण्यात. हिंदुच्या लाथापेक्षा तिथली वागणुक लाख पटिने चांगली नाही का ? ज्या दलितानी १००-१५० वर्षापुरवी क्रिश्चन धर्म स्विकारला त्यांचा विकास इतर दिलितांच्या तुलनेने अधिक झाला. आज केरळ व मुझोरॅम मध्ये याची प्रचिती येते. जरी त्यांचे चर्च वेगवेगळे आहेत, पण त्याना स्वत:ची हक्काची जागा, धर्म, शिक्षणाची सोय व इतर गोष्टी उपलब्ध झाल्यात. आणि त्याच वेळी जे दलीत हिंदुची चाकरी करत इथेच थांबले, त्याना बाबासाहेब येईपर्यंत लाथाबुक्क्या खाऊन जिवन जगाव लागलं. आजही जिथे सरकारी सोय पोहचत नाही अशा दुर्मिळ भागात या मिशन-याच्या शिक्षण व वैधकीय सेवा उपलब्ध आहेत. ओरिसा मध्ये आजही दलिताना मिशन-यांच मोठा आधार (शैक्षणिक व आर्थिक) मिळतो. आमच्या भामरागड भागात सुद्धा मिशन-यांचे मोठ्य प्रमाणावर कार्य चालते. तळागळातल्या लोकांमध्ये हि लोकं सगळयात जलद गतीने पोहचतात. आजही गावपातळीवर हिंदुतर्फे अपमानीत होणा-या दलिताना मिशन-यांचा आधार मिळतो. मी जरी ख्रिश्चन नसलो तरी मी मिशन-यांचं समर्थनच करतो. दलित वर्गाला सन्मानाने वागविण्याचा पहिला मान ज्यांचा त्या ख्रिस्ती समाजाच्या या सम्यक वृत्ती व कृतीला सलाम करतो. आजचे हिंदूवादी लोकं मिशन-यांच्या विरोधात रान पेटवताना दिसतात. पण हिच मंडळी वेळ प्रसंगी आम्हाला जातीयवादाच्या नावाखाली तुडवायला मागे पुढे पाहात नाही. आज ख्रिश्चनांमूळे थोडीफार का हाईना दलितांची प्रगतीच झाली असे ठामपणे म्हणता येते.
दलितांची आजची अवस्था
आजही दलितांचा मोठा वर्ग आरक्षणाच्या कुबड्या धरुनच चालत आहे, मग ते राजकीय क्षेत्र असो, शैक्षणिक असो व इतर कुठेले असो. पण आज इतर क्षेत्रात जिथे आरक्षण नाही, तिथे दलिताना बघुन फार बरं वाटतं. आज सगळ्याच बहुराष्टीय कंपन्यात (जिथे आरक्षाणाच अ देखील नाही) दलित कुठल्या ना कुठल्या पदावर कामाला आहे.  यावरुन दलितानी कुबड्या सोडायला सुरुवात केली हे दिसुन येते. आजुन २०-३० वर्ष जाउद्या, हाच आकडा ब-यापैकी फुगलेला दिसेल. ही आरक्षणाच्या रिंगणातुन बाहेर उडी मारण्याची सुरुवात आहे. राजकीय क्षेत्रात दलितांची पार पिछेहाट झालेली दिसते, ऐक्य नसने हे त्यातिल म्हत्वाचे कारण होय.
एकंदरित काय, तर हिंदु धर्माचा त्याग केल्यावर दलित समाज बौद्ध व क्रिश्चन धर्माचा स्विकार करुन सन्मानाने जगतो आहे. शिक्षण, नौकरी, व्यवसाय, मान-सन्मान, सगळया गोष्टी त्याच्या पायाशी आल्यात. परंतू आजही हिंदुना हे पहावत नाही, म्हणुन दलितांची गावपातळिवर या हिंदु़कडुन कशी मानहानी होते. दलितानी अत्यल्प काळात बाबासाहेबांच्या आशिर्वादाने गरूडझेप घेतली आहे. प्रत्येक क्षेत्रात दलितानी सर्व बाजून मुसंडी मारली आहे. सरकारी, निम सरकारी ते खाजगी क्षेत्रातील अगदी आय.टी. कंपन्या पर्यंत दलितांनी आपल्या बुद्धिची चुणूक दाखविली आहे. आज पर्यंत दारिद्रयात खितपत पडलेला हा बहुजन समाज आत्ता कुठे उठून उभा राहतो आहे. आज पर्यंतच्या दास्यातील आयूष्याला बाबासाहेबांचं पारीसस्पर्श नवी चकाकी देऊन गेलं. दलितांची पहिली पिढी जी बाबासाहेबांसोबत धर्मांतर सोहळ्यात होती ती आजही जीवंत आहे. त्यानी शिक्षणाची कास धरताना अनेक अडचणी आल्या. पण आमची पिढी म्हणजे दुसरी पिढी ही मात्र शिक्षणाच्या क्षेत्रात आपला लोहा मनवून पुढे निघून गेली आहे. आपल्या क्षमता सिद्ध करुन जागो जागी भीमसेना अधिराज्य गाजवित आहे. सर्व स्थारातून व सर्व क्षेत्रात बाबासाहेबांच्या लेकरांची रेलचेल दिसू लागली आहे. भारतातच नाही तर दूर देशीही आमच्या भीमपुत्रानी निळा झेंडा फडकवीला आहे. आत्ता ही दुसरी पिढीच भूतलावर सर्वदूर निळा रंग उधळते आहे तर विचार करा आजून चार पिढ्या नंतर काय चित्र असेल. या भीम पुत्रांच्या यशाचं सर्व श्रेय बाबासाहेबानाच जातं. म्हणून आम्ही सर्व भीमपुत्र कुठेही असलो तरी बाबासाहेबांच्या प्रती सदैव कृतज्ञ राहू. त्याच बरोबर ज्या दलितानी ख्रिश्चन धर्म स्विकारुन स्वत:चा विकास साधला त्यांनाही शुभेच्छा.  
जयभीम.

1 टिप्पणी: