मंगळवार, २९ डिसेंबर, २००९

राजमलाई चॉकलेट


माझं तिसरी पर्यंतचं शिक्षण कुडकेल्लीत झालं. गावात पुढच्या शिक्षणाची सोय नव्हती म्हणुन पुढचं शिक्षण म्हणजेच ४ थी पासुन पुढचं शिक्षण घेण्यासाठी तालुक्याच्या ठिकाणी जाव लागलं. समूह निवासी वसतिगृह (सनिव), एटापल्लीला ४ थ्या वर्गासाठी प्रवेश घेतला, एकदाची राहण्याची व शिक्षणाचि सोय झाली होती. मला माहीत नाही आजच्या मुलाना चवथ्या वर्गात असताना किती कळतं, पण आम्हाला मात्र परिस्थीतीमुळे लहान वयात अगदी मोठ्या माणसा सारखी समज्-उमज आलेली होती. आईला खऊ साठी पैसे मागणे वगैरे तर दूर पण एखाच्या रात्री आईन जेवण वाढलं नाही तर आजची दिवस उपाशी काढायची आहे हे त्या वयात न सांगता कळायचं. अशा परिस्थीतीत माझं बालपण गेल. तर मी जेंव्हा ४थ्या वर्गात शिकायला म्हणून एटापल्लीत दाखद झालो तेंव्हा समूह निवासी वसतीगृहात राहयचो. आई महिन्यातुन एकदा मला भेटायला यायची. मग आई सोबत दिवसभर गावात हिंडायचो. सायंकाळी आई परत जाताना पाच रुपयाची नोट हातात ठेवायची. आता हे पाच रुपये पुढच्या महिन्यापर्यंत पुरवायचे असत. तसं बघितलंतर आम्हाला पैशाची गरजच पडत नसे. कारण खाणं व राहणं तर शासनाकडुन मोफतच होतं. शिवाय आमच्या होस्टेलात जवळपास सगळ्याच गरजेच्या वस्तू शासनाकडुन फु़कटात मिळायच्या. लोखंडी कॉट, गादी, चादर, ब्लँकेट, मच्छरदानी, पेटी, ताट, ग्लास, वाटी, पुस्तकं हे सगळ One Time One return basis वर मिळायचं. या व्यतिरिक्त खोब्रेल तेल एक लाईफबाय साबन (जे संपता संपेना)निरमा, रीन किंवा इतर कुठलं तरी कपडे धूण्याच साबन मिळायचं. आमच्या गावात कपडेधुण्याचं एकमेव आम्हाला ज्ञात साबन म्हणजे राजस्थानी काळा-बार किंवा काळी-बट्टी(काळा साबन). अन इकडे सनिवत चक्क रीन साबन हातात ठेवल्यावर मी तर उडालोच. कारण हे असलं साबन मी माझ्या बापजन्मी पाहिलेलं नव्हतं. मग या नवलाईच्या साबनाचं एवढ कौतुक की वापरताना कमित कमी वापर व्हावा म्हणून त्याचे दोन तुकडे करुन १५ दिवस पुरवायचो अन दुसरा तुकडा पेटीत लपवुन ठेवायचो. पण बरेच वेळा कुणीतरी सिनिअर मुलं हा दुसरा तुकडा लांबवायचे. असो.
मला हे सांगायचं होतं की होस्टेलात असताना पैशाची फार गरज पडायची नाही. मग आईने दिलेल्या पाच रुपयाचं करायचं काय. आमच्या गावाकडे हाट(आठवडी बाजार)भरतो. हा हाट म्हणजे जणू जत्राच. आसपासच्या गावातुन सगळी लोकं खरेदीसाठी हाटात हजेरी लावतात. एरवी होस्टेल मधुन बाहेर जायला परवानगी मिळत नसे, पण हाटाचा पगडा एवढा की आमचे अधिक्षक/वार्डन (रेक्टर हा शबद आजही तिथे प्रचलित नाही) आम्हाला हाटात जायची सुट्टी मात्र कधीच नाकारत नसत.  मला आठवतं जेंव्हा मी पहिल्यांदा वसतीगृहातुन सुट्टी घेऊन एटापल्लीच्या हाटात शिरलो, तेंव्हा मला जो आनंद झाला तो मी शब्दात व्यक्त करण्या पलिकडचा आहे. लहानचा मुलगा, हातात पाच रुपयाची नोट धरुन एकटाच चाललो हाटाच्या दिशेनी. गावात नवीन असल्यामुळे आजुनतरी इतरांशी मैत्री व्हायची होती. या आधी दुसरीत असताना केंव्हातरी मावस बहिणीसोबत पेरमिल्लीच्या हाटात गेलो होतो. त्या नंतर हाटात जाण्याची ही माझी दुसरी वेळ होती. नुकतच आठ दिवसा आधी वसतिगृहात प्रवेश घेतला होता. त्यात भर म्हणजे हे एटापल्लीचं हाट नेमकं कुठे भरतो हेच माहीत नव्हतं. लोकाना विचारत विचारत एकदाचा हाटात पोहचलो. सगळीकडे लोकांची गर्दी.  हाटात शिरताच उजव्या हातावर कुंभार मडके घेऊन बसलेला. थोडसं पुढे गेल्यावर रस्त्याच्या कडेनी दोन्ही बाजूला दुकानांची तुफान गर्दी. हे असलं पहिल्यांदाच अनुभवत होतो. त्यातल्या त्यात हे दुकानदार तार स्वरात ओरडून ओरडून गि-हाईकाना आकर्षीत करत होते.   खरंतर हाटात आल्याचा आनंद होत होताच, पण ओरडून गि-हाकांना बोलविण्याचा प्रकार पाहून जरा दचकलोच. मग हळूच पुढे सरकताना वाकड्या नजरेनी कशाचं द्कान आहे याचा अंदाज घेउ लागलो. पण दुकानदारल अव्वल होते, ते चोर नजरेला पटकन धरायचे अन भूवया उंचावून “बाताल गावाल?” (काय हवय) म्हणायचे. बोलायची तर हिंम्मत सोडाच पण त्या नजरेचा सामना करण्याचीही हिंमत नव्हती. मग चटकन आपली नजर दुसरीकडे वळवत मी नाही त्यातला टाईप हावभाव करत जणू काही अपराध केला अशा अवस्थेतून सावरावं लागे.  पाच सहा दुकान ओलांडे पर्यंत प्रचंड प्रगती झाली. आता तिरक्या नजरेने दुकानाचा वेध घेणे तर जमलेच अन भीतीही गेली.  हाटात हिंडताना दुकानातील सामान हेरणं ही एक कलाच. ती जर तुम्हाला जमली नाही तर एखादा दुकानदार तुम्हाला दुकाना बोलावतो. मग दोन चार वस्तू तर दाखवतोच पण ती वस्तू तुमच्या गळ्यातही मारतो.  हे सगळं टाळायचं असल्यास दुकानात न शिरता आधी हाट हिंडून पाहावं, मग काय ते ठरवावं. त्या साठी तुम्हाला तिरक्या नजरेनी पाहता आलचं  पाहिजे.  अन खास करुन जर खिशात पैसे नसतील तेंव्हा...
मी मात्र काही मिनटात ही कला शिकलो. मग या कलेच्या जोरावर अख्खं हाट हिंडून झालं. पण एका दुकानात मात्र नजर अडकली, तोंडाला पाणी सुटले. ते दुकान होतं जिलेबीचं. खरच तो हाटातला जिलेबीवाला मोठा जालीम असतो. आमच्या एटापल्लीच्या हाटातले जिलेबीवाली अगदी रस्त्याच्या कडेला जेलीबीसाठी मोठी चूल लावायचे. त्यावर मोठी कढई ठेवून तेल कढवायचे. जेंव्हा बाजारात लोकांची गर्दी वाढायाची तेंव्हा ते सगळ्यांदेखत जिलेबी तळायचे. अन तळून झाले की शेजारच्या मोठ्या गंजातील साखरेच्या पाकात बुडवायचे. हे सगळं करताना जेलिबी काढणे एवढीच कृती होत नसून ती लोकाना आकर्षीत करेल याचे हतखंडे वापरले जायचे. हे सगळं पाहून तोंडाअला पाणी सुटलं नाही तर नवल.  मी जागीच थांबलो व दुकानेकडे बघु लागलो. दुकानदारानी “जिलेबी पाहीजे का?”  अशा डरावन्या आवाजात विचारलं. मी म्हटलं हो! अन एक रुपयाची जिलेबी घेऊन चार रुपये परत घेतले व हाटाच्या बाहेर पडलो. आता कुठेतरी बसून ही जिलेबी खायची होती, जागा शोधू लागलो.  मग मला एका दुकानाच्या समोर मोठाल्या दोन लोखंडी टाक्या(रॉकेलच्या) दिसल्या, व तिकडे माणसांचा तसा वावरही कमी होता. अन झाडांची सावलीही होती. मी लगेच टाक्यांच्या दिशेनी धावलो अन निवांत बसून जिलेबी खाल्ली.  खिशात जून ४ रुपये शिल्लक होते. परत हाटात जावं अन काहीतरी खावं याचा विचार करतो होते तेवढ्यात आवाज आला “ए.. मध्या, काय करुन राहिलास?” वळुन पाहिलं तर चंद्रभान नावाचा वर्गमित्र अन वसतिगृहातला सोबती. त्याला सांगितलं की जिलेबी खाल्ली आणी माझ्याकडे आजुन दोन रुपये आहेत (४ रुपये सांगितल्यास तो सगळे पैसे खर्च करायल लावेल या भितीपोटी दो रुपये लपवले) “चल काहितरी खाऊ” अन  तो म्हणाला “अरे माझ्याकडे पण एक रुपया आहे चल आपण राजमलाई खाऊ या”  अन आम्ही दोघं राजमलाई घ्यायला निघालो. आयुष्यात पहिल्यांदा हा शब्द ऐकला होता. म्हटलं राजमलाई काय असते? "अरे च्याकलेट हाय त्ये, तुले नाई मायीत? एकदम बाक्की असते.” ( बाक्की म्हणजे छान, टेस्टी) म्हटलं “नाई रे चंद्र्या, आजच नाव ऐकुन रायीलो.”
आमच्या कुडकेल्लीत तेंव्हा राजमलाई पोहचली नव्हती, म्हणून मला माहीत नव्हतं की असं काहीतरी असत ते. पण हा पठठा राजमलाई बहाद्दर होता. गादेवारच दुकान (आजही याच नावाने आहे) पुढेच होतं. आम्ही दोघे तिथे गेलो अन दोन रुपयाचे चार राजमलाई घेतले. रॅपर काढलं, ते चॉकलेट कसलं लहान वडीच होती ती.  पुर्ण वडी एकाच वेळी तोंडात मावेना. मग दोन तुकडे केले अन एक तुकडा तोंडात घातला. आ...हा... काय ती चव होती. अप्रतिम चव कशाला म्हणतात ते राजमलाई खाल्ल्यावर कळलं. पार त्या चविनी मी वेडाच झालो. शुद्ध तुपात शिजवलेलं, थोडसं करपटसं अशी काही तरी ती चव पण होती मात्र अगदी वेगळी. एकदा राजमलाई खाल्ला की काही तास चव जिभेवर असायची, आजही ती तुपकट चव जिभेवर आहेच.  दुसरी वडीही लगेच तोंडात. मी म्हणजे पक्का गावठी, ज्याला ह्या असल्या शहरी चॉकलेट बिकलेटची ओळख नव्हती. आमच्या कुडकेल्लीत पिपरमेट मिळायचे. ते ही अत्यंत स्वतात, अगदी२५ पैशात ५ मिळायचे (अन कुडकेल्लीत आजही मिळतात). पिपरमेटच्या पलिकडे आजून काही असतं हे माहीत नव्हतं. अन ईथे आज थेट राजमलाईशी गाठ पडली. राजमलाई म्हणजे नुसतं चॉकलेट नव्हेच. तो आहे चॉकलेटचा राजा. मग काय १० मिनीटा आधी चंद्र्याशी खोटं बोललो त्याचं बरं वाटलं.  कारण खिश्यात जे दोन रुपये उरले होते त्यातून आता आजून चार राजमलाई खाता येणार होते.  पण त्या आधी चंद्र्याला कटवायचं होतं. अनेक प्रयत्न केले पण पठ्ठा पिच्छा सोडायला तयार नव्हता.  सगळे प्रयत्न अयशस्वी ठरल्यावर मुकाटयाने त्याच्या सोबत वसतीगृहात परत गेलो. तो दिवस होता मंगळवार आता पुढच्या मंगळवाराशीवाय गावात जायला सुट्टी मिळणार नव्हती आणि राजमलाईसाठी माझा जिव जिभेत येऊन अडकला होता. काही केल्या ती चव डोक्यातुन जाईना. बरं आमची शाळा अगदी वसतीगॄहाच्या मागे. म्हणुन शाळेतुन दांडी मारुन गावात जायला मार्गच नव्हता. मग रोज शाळेसमोर बसुन नरडे (बॉबी) विकणा-या मावशीला विचारायचो “तुमच्याकडे राजमलाई मिळते का” अन तिचंही उत्तर ठरलेलं “नाही." एक दिवस तर तिनी मला खडसावलच “एकदा सांगितलेलं कळत नाही, रोज येऊन त्रास देतोस” अन विचरणं थांबलं.  पण मी काय सांगू माझी काय अवस्था झाली होती ती. या राजमलाईने तर मला वेड लावलं होतं. अने नाना प्रयत्न करुन थकून गेलो पण राजमलाई काही मिळेना. राजमलाई मिळविण्याचे सगळे मार्ग मंगळवार पर्यंत बंद झाले याची खात्री झाल्यावर हताश होऊन मंगळवारची वाट बघत बसलो.

आणि एक दिवस मंगळवार उजळला...!!!
------------xxxxxxxxxxxxxxxxx-----------
आत्ता, मागच्या रविवारी अकोल्यात एक मित्राच्या लग्नाला गेलो. लग्न एका खेड्यातच होतं, सिगारेट घेण्यासाठी आम्ही दुकानात गेलो, तर मला चक्क राजमलाई दिसली, मग काय सिगारेट कँन्सल... राजमलाई जिंदाबाद. चक्क दोन दशकानंतर राजमलाई खायला मिळाल्याच आनंदच निराळा.
आज बाजारात एवढे चॉकलेटचे प्रकार आहेत, पण राजमलाईची सर कुणालाच नाही. राजमलाईची चव वर्षानुवर्षे ताजी असते (डोक्यात की जिभेवर ते माहित नाही)पण असते. हे राजमलाई पुण्यात कुठे मिळतो का हो ?

कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:

टिप्पणी पोस्ट करा