मंगळवार, ३० नोव्हेंबर, २०१०

हरी नरके

हरी नरके हे फुले-शाहु-आंबेडकरी चळवळीचे एक अत्यंत धडाळीचे कार्यकर्ते म्हणून प्रसिद्ध आहेतच. त्यांचे लिखान दलिताना सदैव वाट दाखविण्याचे काम करत आहे. एक अत्यंत हुशार व अभ्यासु व्यक्ती म्हणुन हरी नरकेंची ख्याती आहे. हरी नरके लिखित साहित्य पुस्तक रुपाने प्रत्येक विद्रोही, बहुजन कार्यक्रमांच्या प्रत्येक स्टॉलवर उपलब्ध असतेच. एखादया बहुजन कार्यक्रमात हरी नरकेंचं पुस्तक दिसलं नाही असं कदापिही होत नाही. या खंदया कार्यकर्त्याचं शिवजयंती व टिळक यांच्यावरिल भाषण नुकतच युट्युबवर ऐकलं आणि धन्य झालो.

शिवजयंती आणि टिळक:
टिळकानी शिवजयंती सुरु केली असा जो आपला गैरसमज आहे तो एका झटक्यात दुर होईल असे कितीतरी खणखणीत पुरावे त्यानी आपल्या भाषणात दिले आहेत. सर्वप्रथम महात्मा फुलेंनी १८६९ साली शिवजयंती साजरी केली होती व त्याची नोंद ब्रिटीशकालीन पोलिसांच्या कार्यलयात आहे. हा तो पुरावा आहे जो ब्राह्मणेत्तरानी नोंदवुन ठेवल्यामुळे आज आपल्याला छाती ठोकुन सांगता येते की, टिळकानी उगीच शिवजयंतीची पोळी लाटली होती.  अरे जेंव्हा हा शिवजन्मोत्स्व फुल्यानी सुरु केला तेंव्हा टिळक केवढे असतील यावा विचार न केलेलाच बरा.

हा उत्सव फुल्यानी सुरु केला, तिथे लोकं येऊ लागली, लोकांच्या मनात महाराजांबद्दल  असलेल्या सन्मानाखतर महाराष्ट्रातिल द-या खो-यातुन शिवजयंतीला येणा-या लोकांच्या संखेत दिवसेंदिव वाढ होऊ लागली. हे सगळं टिळक आपल्या डोळ्यानी बघत बघत मोठे झाले. पुढे जाऊन टिळकानी या जनसमुदायाचा पाठिंबा मिळविण्यासाठी एक डाव रचला. फुल्यांच्या निधनांनंतर काहीच वर्षानी या लोकोत्सवात टिळक पोहचले व फुल्यानी तयार केलेल्या हा पाया स्वत:च्या हितासाठीतर वापरलाच, पण हळु हळु तो त्यानीच रचला असाही प्रसार केला. असं हरी नरके पुराव्यानीशी म्हणतात.

टिळक व आगरकराना जेंव्हा १८८२ साली अटक झाली तेंव्हा  फुलेंनी श्री. रामशेठ बापुशेठ उरावणे याना १०,०००/- रुपयाची तजविज करुन टिळकांचा जामिन घेण्यास पाठविले. टिळकांची सुटका झाल्यावर मुंबई शहरात नारायण लोखंडेनी त्यांची मिरवणुक काढली आणि पुढे टिळकानी आपल्या केसरी या वृत्तपत्रात रामशेठ यांच्या मुत्युची बातमी छापतात. परंतु जेंव्हा फुले गेले तेंव्हा हेच टिळक फुल्यांच्या मृत्युची साधी बातमी छापत नाहित. कारण तो पर्यंत ते establish झालेले होते. थोडक्यात स्वत:चा राजकिय पाया भक्कम करताना फुल्यांच्या लोकांचा व शिवजयंतीचा यानी वापर केला. एकदा पाया भक्कम झाल्यावर कावा केलाच.

जयंतराव श्रीधर टिळक (टिळकांचे नातु) यानी मी जयंत टिळक नावाच पुस्तक लिहल व पदमगंधा प्रकाशनाने तो प्रकाशीत केला. या पुस्तकात जयंतरावनी लिहुन ठेवलय. माझ्या आजोबानी शिवजयंती पुढे आणली.  याचाच अर्थ असा की, शिवजयंतीची सुरुवात करणारे टिळक नव्हते. मग कोण होते? ते होते महात्मा ज्योतिराव फुले. आणि हे परत एकदा टिळकांच्या घराण्यातील लोकानी सांगितले आहे.
शाहुमहाराजाना एका भटजीनी (रोजोपाद्याय नावाचे) वेदोक्त मंत्राने पुजा पाठ करण्यास नकार दिल्यावर महाराजानी त्या भटजीना प्रश्न विचारला, भटाचं उत्तर होतं. तु कुणभट आहेस, क्षत्रिय नाही. म्हणुन पुजा पुराणा प्रमाणेच होईल, वेदांप्रमाणे नाही. हे ऐकल्यावर महाराजानी त्या भटाला नौकरिवरुन काढुन टाकलं. टिळक लगेच भटाच्या मदतिला धावले. वेद फक्त ब्राह्मणांसाठी असुन शाहुनी नमत घ्यावं आणि भटाला परत रुजु करुन घ्यावा यासाठी टिळकानी अगदी सुप्रिम कोर्टापर्यंत भटाच्या बाजुनी लढा दिला व शेवटी तिथे हारल्यावर चर्चेनी प्रश्न सोडवुया म्हणुन केसरीत अग्रलेख लिहणारे हेच टिळक जेंव्हा भटाला नौकरी वरुन काढलं तेंव्हा अग्रलेख लिहतात. इंग्रजी शिक्षणामुळे मराठ्याना खुळ लागला असं म्हणणारे टिळक सुप्रिम कोर्टाच्या निर्णयानंतर शाहुमहाराजाना वेदोक्त मंत्राचे अधिकार दयायला तयार झाले. आणि शाहुमहाराजही या प्रस्तावास मान्यता दयायला तयार झालेत. पण महाराजांच्या शेजारी एक खंदा कार्यकर्ता भास्कराव जाणवा यानी टिळकांचा डाव ओळखला व तो महाराजांच्या लक्षात आणुन दिला की, हा वेदोक्त मंत्रांचा अधिकार फक्त आपल्यालाच मिळतोय, आपल्या लहान भावाचं काय? त्याना हा अधिकार मिळतोय की नाही याचा खुलासा केला गेलेला नाहीये. महाराजानी या विषयावर टिळकाना विचारना केल्यावर टिळकांचं उत्तर होतं.

हो, वेदोक्त मंत्राचा अधिकार फक्त तुम्हालाच देण्यात आलय, तुमचा भाऊ क्षुद्रच आहे. यात आमचा नाईलाज आहे  हे आहे टिळकांचे खरे विचार. असली व नकली टिळक बघायचं असल्यास खालील लिंकवर टिचकि मारा आणि हरी नरकेंचे सगळे भाग एकदा नक्की ऐका.

२ टिप्पण्या:

  1. ये सोन्या लहान आहेस का तू....???

    1669 साली फुलेनि महाराजां वर पोवाडा रचला आहे
    समाधिचा जिर्णोद्धार 1680 साली केला आहे
    ज़रा नीट तपासून पहा एकदा
    आभ्यास कर रे बाळा ज़रा

    दूसरी गोष्ट फुलेनि शिवजयंती चालु केलि तेंव्हा टिळक केवढे असतिला असा तुला प्रश्न पडला होता ना
    तर 1682 टिळक जेल मधे गेले तेंव्हा महात्मा फुलेनि त्यांच्या जामिनाची सोय केलि अस तू लिहितो आहेस

    मग ज़रा विचार कर की टिळक केवढे असतील त्याचा आणि त्याचं कार्य काय चालु असेल याचा
    आणि
    फुलेनि 10000 रुपये नाही रे दिले जामिना साठी 1882 साली 10000 रुपयांचा जामिन म्हणजे अक्क्ल आहे का तुला काय असेल तो
    तर तो जामिन 10 रुपयांचा होता

    आणि तुझ्या एवढा टिळकांचा तिरस्कार महात्मा फुले करात असते तर त्यांच्या जामिना साठी 10 रुपये कशाला दिले असते मग...???

    तू तर अगदी फुले आणि टिळक याना अक्कल शिकवतो आहेस
    काय रे बाबा अस तू कोनत मोठ देशकार्य केल आहेस रे

    प्रत्युत्तर द्याहटवा