बुधवार, ४ मे, २०११

जयंती मधे वाजतात D.J. ..........एक आरोप

जयंतीच्या मिरवणुकीत डिजे दणाणतात अन कानठळ्या बसेस्तोवर नको नको ती गाणी वाजविली जातात. शहरातल्या मुख्य वाटाना त्या दिवशी नुसता जाम लागतो व प्रवास करणेही कठीण होऊन बसते. एवढच नाही तर आंबेडकरी पोरं दारु पिऊन नुसता उपद्रव करतात व लोकाना त्रास होतो याचं साधं भानही ठेवत नाही. असे एकसे एक आरोप होताना मी पाहिले आहे.  या सगळ्या गोष्टीच्या मुळाशी आंबेडकरवाद असून तो जोपासणारे आंबेडकरवादी कसे असंवेदनशील व समाजभान हरपलेले आहेत वगैरे चर्चा झडताना दिसतात. आता मला प्रश्न पडतो की डीजे वाजविणे व न वाजविणे याचा आंबेडकरवादाशी काय संबंध? तो तर कोणताही समाज उत्सवानिमित्य वाजवतो. मग डी.जे.चा नि आंबेडकरवादाचा काय संबंध? आंबेडकरवाद हे तत्वज्ञान आहे तर डि.जी. हे उत्सवात वाजवलं जाणारं एक यंत्र आहे. एका यंत्राचं नि तत्वज्ञानाचं काय संबंध? असा सवाल टाकला की मग सुरु होते दुसरी कुरुबरु ती म्हणजे रस्त्यानी नाच गाणे करत मिरवणुक काढणे आंबेडकरवादात बसते का? मिरवणुकीत दारु पिऊन हिंडणे आंबेडकरवादात बसते का? अशा प्रकारचे खवचट प्रश्न विचारुन मनुवादीलोकं बौद्ध बांधवांना ब-याचवेळा कोंडीत पकडतात, खच्चीकरण करतात. अशी वेळ आली की यावर आमचे साधेभोळे बौद्ध बांधव एक ठरलेलं उत्तर देतात.
तुम्ही जसं गणपतीमधे डीजे, दारु व नाचगाणे करता तसच आम्ही जयंतीला करतो
झालं एकतर पुढचा निरुत्तर होतो किंवा वादावादी होती. दोनपैकी काही झालं तरी प्रश्न सुटलेला नसतो. एकाच्या मनात आकस असतो तर दुस-याचा मनात विद्रोह. एकाला वाटते की अमूक एक समाज माजला आहे तर दुस-याला वाटते की समूह शक्तीच प्रदर्शन झालचं पाहिजे... अजुन किती दिवस दबून राहायचं? पण मुळात माणूस हा उत्सवप्रिय प्राणी आहे हे दोघेही विसरतात. आनंद साजरा करण्यासाठी हल्ली ब-याच सोयी उपलब्ध आहेत. अगदी वाढदिवसाचा आनंद घरात केक कापुन साजरा करणे, राजकीय पक्षाचे विजयोत्सव साजरे करणे पासून तर भारत क्रिकेटची मॅच जिंकतो तेंव्हा रात्रभर रस्त्यानी टवाळक्या करत घोषणा देत हिंडणारे क्रिकेटप्रेमी पर्यंत हे सगळं आनंद व्यक्त करण्याच्या विविध त-हा आहेत. याचीच मोठी आवृत्ती म्हणजे उत्सव होय. भारतात रोज कित्येक प्रकारचे उत्सव साजरे होत असतात. विविध जाती, धर्म, पंथ, वयोगट किंवा कार्पोरेट पातळीवर रोज वेगवेगळे उत्सव पाहायला मिळतात. आयटी कंपनीतील टीम प्रोजेक्ट डिलिव्हर्ड झाल्यावर एखाद्या होटेलात पार्टीच्या नावाखाली उत्सव साजरा करते. सात आठ महिने रोज १५-१५ तास राबुन थकलेले चेहरे येथे जल्लोष करतात. सीमेवरील जवान एखादी मोहीम फत्ते केल्यावर उत्सव साजरा करते. सणा सुधीच्या नावाखाली गणश चतुर्थी, शारदा, दुर्गा ते अगदी काळूबाईची जत्रा पर्यंतचे वेगवेगळे धार्मिक उत्सव जिकडे तिकडे साजरे होताना दिसतात. जो माणुस गणेश उत्सवात सहभागी होतो त्याला गणपती बद्दल नितांत श्रद्धा असेलच असे नाही. तरी तो तिथे जातो, कारण जरी मनात भक्ती नसली तरी मानवाला उत्सव आवडतो. किंवा याच्या अगदी उलट गणेश उत्सवात डीजे लावुन नाचणे म्हणजे मनात भक्ती नाही असेही नाही. भक्ती वेगळा भाग आहे व उत्सवातील जल्लोषात झोकुन देणे वेगळा. दोघाचा परस्पर संबध जोडुन उत्सवाच्या मोजपट्टीने भक्तीला मोजता येणे नाही, किंवा भक्तानी उत्सवात झोकुन देऊ नये असेही नाही. उत्सवप्रियता हा माणसाचा स्थाय़ीभाव आहे. संबंधीत उत्सवात सामिल होणा-याला उत्सवाची ऐतिहासीक वा धार्मिक मोजपट्टी लावणे सारासार चूक आहे.  उत्सवाच्या कारणापेक्षा उत्सवाचं फलित माणसाला आकृष्ट करतं. अन डी.जे. लावून नाचताना त्याचे कारण काय आहे यापेक्षा त्यात मजा येते हेच जास्त महत्वाचे असते. कारण आनंद लुटणे हा माणसाचा स्वभाव आहे. त्यासाठी त्याना नुसते निमित्त हवे असते. मग निमित्ताच्या मुळाशी गेलेच पाहिजे हा हट्ट धरणे गैरलागू ठरते. 
उत्सव कसे साजरे होतात.
जगाच्या पाठीवर कुठेही जा, मणुष्यप्राणी उत्सव साजरा करताना दिसतो. अगदीच गरीबातील गरीब देश असो व गर्भश्रीमंत, उत्सव आलाच. उत्सवात माणसाच्या त्या त्या प्रांतातील संस्कृतीचा, समाजाचा व एकंदरीत चालिरीतींचा प्रतिबींब बघायला मिळतो. नाच-गाणे, खाणे-पीणे हे जगातल्या बहुसंख्य उत्सवातील अगदी बेसीक घटक आहेत. एखाद्या उत्सवात नाचणा-या समुहाला बघुन त्याच्या धर्माचं मुल्यांकन कुठेच केलं जात नाही. किंवा धर्म हे उत्सवाचं प्रतिबींब असतो असेही नाही. उत्सव हा केवळ आनंद व्यक्त करण्यासाठी एखादया गटाने एकत्रीत येऊन साजरा केलेला जल्लोष होय. हा जल्लोषे जगाच्या पाठीवर सगळेच वेळोवेळी करत असतात. एखादया ख्रिश्चनाला नाच गाणं करताना बघुन, येशूनी हेच शिकवलं का? असं कुणीच विचारणार नाही. किंवा हिंदुना गणपती उत्सवात टांगा पल्टी होऊन नाचताना वा दांडीया व गर्भा करताना कित्येक तरूण-तरुणीने केलेल्या अश्लिल चाळ्याना बघुन कुणीच धर्माची कसोटी लावत नाही. गर्भारासच्या ठिकानी तर दारु पासुन कोंडोम पर्यंतची सगळी सोय असते. हे उत्सवाचं झालेलं विकृतीकरण होय. या उत्सवांच्या मोजपट्टीनी मोजायचं म्हटल्यास हिंदु धर्म सगळ्यात अश्लील व हीन पातळीचा ठरेल जेंव्हा की हे सत्य नाही. या धर्मानी सदैव शक्य तितकी नितीमत्ता पाळली आहे तरी उत्सवानी वाकडं पाऊल टाकलं असं प्रथम दर्शनी दिसतं. पण मुळात उत्सवाच्या मोजपट्टीनी धर्माला मोजुच नये.
जयंती एक अवस्था होय अन धर्म एक संस्कार.
उत्सव ही बेधुंद होण्याची अवस्था आहे, अन धर्म हा चिरकाल टिकणारा संस्कार आहे. एका आवस्थेला धरुन संस्काराचं मुल्यमापन होऊच शकत नाही. जयंतीत बेधुंद नाचणारे तरूण नक्कीच दिसतील पण तो आंबेडकरवाद नसून आंबेडकरवाद्यांनी उत्सवात गाठलेली एक अवस्था आहे. या अवस्था चिरकाल नसतात त्या उत्सवापुर्ती मर्यादीत असतात. पण उत्सवापलीकडे या माणसाच्या सोबत जो चालतो तो आहे संस्कार. हा संस्कार असतो बौद्ध धर्माचा अन आंबेडकरवादाचा, तो एका अवस्थेनी गारद व्हावा ईतका दुबळा वा कुचकामी नसतो. त्याची व्याप्ती प्रचंड आहे.
जयंतीची मिरवणुक सुध्दा उत्सवाचाच भाग आहे. जयंतीचं कारण आंबेडकरवाद आहे, जयंती साजरी करणारे आंबेडकरवादी असतात पण जेंव्हा हिच जयंती उत्सवाचं रुप घेते तेंव्हा याला फक्त उत्सव म्हणुन बघावं. कारण उत्सवाचा स्थायीभाव हा आहे की त्याला व्याकरण लागु पडत नाही. उत्सवात आपल्या आवडत्या मार्गाने बेधुंद होऊन आनंदाची उत्कटता गाठायची असते. उत्सवाचा प्रवासच मिळणा-या परिणामांच्या दिशेनी असतो, उत्सवाच्या कारणाच्या दिशेनी नाही.
D.J. म्हणजे आंबेडकरवाद नव्हे, तर उत्सवाचा आनंद वाढविणारा एक घटक आहे. तसेच जयंती म्हणजे आंबेडकरवाद नसुन आंबेडकरवादयानी साजरा केलेला उत्सव होय. उत्सवाला आंबेडकरवाद म्हणने मुळातच खुजेपणा ठरेल. आंबेडकरवाद प्रचंड व्यापकं आहे. पण अगदीच एका वाक्यात म्हणायचं झाल्यास, समतेचा पुरस्कर्ता म्हणजे आंबेडकरवादी. पण समतेच्या पुरस्कर्त्यानी उत्सव साजरा करु नये अशी अपेक्षा करणे म्हणजे निव्वड मुर्खपण ठरतो. या समतेच्या रक्षकाला उत्सवाचा अधिकार आहेच. बाबासाहेबानी उभं आयुष्य जाळलं ते समतेसाठी, किंबहुन बौद्ध धर्माच्या वाटेनी जाण्यासं सांगण्याचं कारणही तेच आहे. त्यांचं अंतीम ध्येय हेच होतं की या समाजात समता व बंधुत्व यावं. या दोन गोष्टी साध्य झाल्यास अर्ध्या अडचणी निकाली निघतील.
म्हणुन मित्रानो बेधडकपणे जयंती साजरी करा.... अन DJ ही वाजवा. 

सार: जयंती मधे वाजणारे डीजे उत्सवाची तात्पुर्ती  अवस्था आहे. अन आंबेडकरवाद चिरकाल टिकणारा संस्कार.

1 टिप्पणी:

  1. गणपती आणि इतर वेळी काय चालते याची मलाहि कल्पना आहे.आणि याचे समर्थन तर मी बिलकुल करत नाही.
    मुद्दा हा नाहीच आहे!

    ""जयंती मधे वाजणारं डीजे उत्सवाची तात्पुर्ती अवस्था आहे. अन आंबेडकरवाद चीरकाल टिकणारा संस्कार"".

    तुमचा धर्मदारू पिऊन नाचणे आणि धिंगाणा घालणे याला अनुमती देतो.?.
    तसंच धर्म सांगतो तसं अनुकरण करावे कि करू नये हा ज्याचा त्याचा प्रश्न. आंबेडकरांनी धर्म बदलला .त्यामुळे साहजिकच त्यांचे अनुयायी म्हणून तुमच्या कडून (समाजाकडून) धर्मा प्रमाणे वर्तन करायची अपेक्षा करणे यात गैर नाही.

    जर तुमची कायम दीजे च वाजवत राहिलात आणि उत्सव तसेच साजरे केलेत तर रामटेके म्हणत आहेत तशी 'तात्पुरती' अवस्था हि कायमची अवस्था होऊन जाईल.

    बौद्ध धर्म तरी याला अनुमत देत नसावा असा मला वाटत.

    तसेच "महापुरुषांचा पराभव त्यांच्या विरोधकांपेक्षा मूर्ख अनुयायी आणि त्यांचे विचार करतात."" याबद्दल आपण काय म्हणाल?अजून तरी तुमचा समाजाची झेप सरकारी नोकरीच्या पुढे गेलेली दिसत नाही.

    नुसता जय भीम म्हणून फायदा नाही हो...वर्तन पण साजेसं हवं .नाहीतर तुमच्याच वर्तनाने आंबेडकरांचा अपमान होईल.

    प्रत्युत्तर द्याहटवा