रविवार, ३१ जुलै, २०११

... अन महारानी संभाजी महाराजांचा अंतिम विधी केला.

संभाजी महाराजांचा मृत्यू म्हणजे मराठी साहित्यिकांची मेजवानी. त्यावर कित्येक मराठी साहित्यिकानी विस्तॄत लिखान केलं. त्यांच्या मृत्यूच्या प्रसंगानीतर उभा महाराष्ट्र थरथरला असे लिखाण साहित्यिकांनी करुन ठेवले आहे. यातील खरं किती खोटं किती माहीत नाही. पण औरंगजेबानी त्यांचे हाल हाल करुन अत्य़ंत क्रूरपणे जीव घेतला हे सर्वमान्य आहे. यावरुन काहिंनी त्याना चक्क धर्मवीर ठरवून टाकले, तर काहिनी मृत्य़ूशी लढणारा एक जिगरी लढवैय्या. एकंदरीत संभाजी महाराजांचा राजकीय मुत्सद्दीपणा, धोरनात्मक वृत्ती अन लहान वयातच लिलया पेलणारं सेनापती पद या सर्व गोष्टींपेक्षा सर्वात जास्त चर्चेत राहिलेली गोष्ट कुठली तर त्यांचं मृत्यू. याला कारणीभूत कोण तर या मृत्य़ूला रंगविणारे  लेखक-कादंबरीकार. संभाजीना दगाफटग्याने धरुन औरंगजेबाच्या पुढे पेश केल्या नंतर ते कसे स्वाभिमानाने बोलले, मग औरंग्यानी त्याना कसे मारले या सर्व गोष्टी इतक्या इतक्या रंगविण्यात आल्या की मराठी मातीतील शेंबडया पोरालाही संभाजीचा मृत्यू माहित आहे. पण हे सर्व करताना एक अत्यंत महत्वाची गोष्ट जाणिवपूर्व अनफोकस्ड ठेवण्यात आली, ती म्हणजे महाराजांचा अंतिविधी कोणी केला ते...
संभाजीच्या मृत्यू नंतर त्यांची उत्तरक्रिया महार समाजानी केली हे दडवून ठेवलेलं वास्तव आहे. संभाजी व संभाजीच्या गुरुची(कवी कलशची) समाधी वढू गावातील महार वाड्याला लागून आहेत हे सांगताना लेखक लोकानी शक्य तितक्या कमी शब्दात संदर्भ रेखाटला. बहुतांश लेखकांनी तर हा संदर्भ थेट गाडूनच टाकला. पण औरंग्याच्या दहशतीला न जुमानता आपल्या प्रिय राजाचा अंतिम संस्कार पार पाडणा-या शूर अशा महार समाजाचं कर्तूत्व अशा प्रकारे जवळपास सर्वानीच लपविण्याचा प्रयत्न केला.
संभाजी महाराजांना औरंग्या मृत्यूदंड देतो ते मुळातच अत्यंत क्रुर पद्धतीच होतं. त्यांच्या शरिराचे तुकडे तुकडे करुन वढू गावाच्या शेजारी फेकण्यात आले होते. त्यानंतर अशी दवंडी पिटण्यात आली की जो कोणी संभाजी वा त्याच्या गुरुची अंतिम क्रिया करेल त्याचीही अशीच गत केल्या जाईल. औरंग्याच्या या धमकीला गावकरी घाबरतात व कोणीच पुढे येत नाही. आज जे मराठे वीरतेच्या व शूरतेच्या टिमक्या मारतात ते औरंग्यापुढे मान तूकविण्याच्या पलिकडे काही करत नाहीत हा इतिहास संभाजीच्या मृत्युनंतर अधोरेखीत होतो. मराठ्यांचा राजा मरुन पडला असता एकही मराठा किमान अंतीम संस्कार करण्याची हिम्मंत दाखवत नाही. जो राजा आपल्या प्रजेसाठी लढता लढता कैद झाला व शत्रूच्या पुढे शरणागती न पत्कारता मरण स्विकारतो त्याच्या वीरतेला अंतीम सलामी देण्यासाठी एकही मराठा पुढे येण्याची हिंमत दाखवत नाही. यावरुन मराठे किती वीर असतात व त्यांचा वीरपणा कसा प्रासंगिक असतो हे तुम्हीच ठरवा. इकडे राजा मरुन पडला असताना तिकडे तमाम मराठे मात्र औरंग्याच्या ताटाखालची मांजर बनून काही आर्थीक फायदा मिळविता येतो का यात गढून गेले होते. आपल्या प्रिय राजाचा अंतिम संस्कार करण्याचा मुत्सद्दीपणा एकाही मराठा सरदाराने दाखविला नाही. आता कुणी म्हणेल ’शिवले’ यांनी उत्तर क्रिया केली व ते मराठा होते. पण मग जर मराठ्यानी उत्तक्रिया केली तर ते महारवाड्यात कशी काय केली असा प्रश्न पडतो. संभाजी व कवी कलशाचा अंतीम विधी गावक-यानी व मराठ्यानी केला असता तर त्यांची समाधी ईतर कुठेही असती पण महारवाड्या लगत नसती. पण ती आहे चक्क महारवड्याला लागून. याचाच अर्थ संभाजी महाराजांचा अंतिम विधी करण्यात मराठा समाजानी अजिबात पुढाकार घेतला नाही वा त्याना स्वारस्यही नव्हतं हे  कटू सत्य आहे. आज जो मराठा संभाजीचे गुणगाण गात बढाया मारतो तोच समाज नेमक्या गरजेच्या वेळी मूग गिळून बसला होता. औरंग्याच्या आदेशाच्या विरोधात जाऊन संभाजी महाराजांचा अंतिम विधी करण्याची हिम्मत मराठ्यांनी दाखविलेली नाही. लाभार्थी बणून बसलेला तमाम मराठा संभाजीचा खरा द्रोही ठरतो, कारण नेमक्या वेळी हा मराठा समाज कृतघ्न होऊन बसला होता.  अन वढू गावाच्या बाहेर विखुरलेल्या संभाजीच्या शरिराचे तुकडे आपल्या वंशजाना व जात बांधवाना अंतीम विधीसाठी हाक देत होते पण मराठ्यांच्या बाजूने ओ येईना अशी सुन्न करणारी अवस्था होऊन गेली.
वीर महारांचा धाडसीपणा
संभाजीच्या शरीराच्या तुकड्यांची दशा पाहून एक समाज मात्र खवळून उठला तो समाज म्हणजे महार समाज. संभाजी महाराजांची कत्तल करुन त्यांच्या शरिराचे तुकडे करण्यात आले होते. हे शरीराचे तुकडे वढू गावाच्या जवळ फेकण्यात आले होते. कोणीच उत्तरक्रिया करु नये म्हणून तशा धमक्याही देण्यात आल्या होत्या. अशा वेळी तमाम मराठे औरंग्याला घाबरुन दडून बसले होते. कोणीच पुढाकार घेऊन अंतीमविधी करण्याचं धाडस दाखवत नव्हता. पडलेल्या शरीरांच्या तुकड्यांना कुत्रे मांजर खाण्याची शक्यता होतीच. तसे झाल्यास हा महाराजांचा मोठा अपमान झाला असता. एकूण वेळ अटितटीची होती व रातोरात हे सगळे तुकडे गोळा करुन अंतीमविधी उरकायचे होते. मग तिथे पुढाकरतो घेतो माझा महार समाज व हे काम मोठ्या खुबीने पार पाडतो. हे वास्तव इतिहासकारांनी तेवढ्याच खुबीने लपविले असले तरी आज तिथे असलेल्या सामाध्या या वास्तवाचे कथन करतात. 
महार समाज मुळातच कलाकार. गायन, वादन नि सोंग-सजविणे या कला त्यांच्या ठायी होत्याच. मग या कलेचा अशा बाक्या प्रसंगी उपयोग करण्याची वेळ येऊन ठेपली होती. महारांची एक टीम या मोहिमासाठी तयार केली गेली व तृतीयपंथीयाचं वेष धारण करुन ही टीम रात्री घराबाहेर पडली. म्हणजे कोणी धरलच तर तृतीयपंथीय म्हणून सोडून देईल वा फारसं लक्ष देणार नाही असा त्यामागील हेतू होता. तृतीयपंथीयाच्या वेशात घरा बाहेर पडलेले महार बांधव संभाजी महाराजांची कत्तल झालेल्या जागी पोहचतात. तिथे सर्वत्र पडलेले शरीराचे तुकडे गोळा करतात. त्याच बरोबर कवी कलशाचे तुकडेही गोळा करतात. हे सगळं काम रात्रीच्या अंधारातच करायचे होते. सकाळ झाल्यास वा जरासा उजेळ झाल्यास औरंग्याच्या सैनिकांना वा त्याच्या जासूसांना वास्तव कळण्याची भिती होतीच. अत्यंत जोखीमेच्या कामात जीव झोकून देऊन काही महार बांधव तिथे उतरले होते. सगळी सावटासावट उजेळायच्या आत उरकायची होती. ती उरकन्यात आली व गोळा केलेले तुकडे घेऊन ही टीम महारवाड्यात किर्र किट्ट अंधारतच परतली.  त्या नंतर इतर कोणालाही कळायच्या आता महारवाड्या शेजारीच संभाजी महाराज व त्यांचे गुरु कवि कलश यांचा अंतीम संस्कार पार पडला.
अन काही कालांतराने त्याच महारवाड्याच्या शेजारी संभाजी महाराज व कवी कलश यांच्या समाध्या बांधण्यात आल्या. वढू गावातील संभाजी महाराजांची समाधी महारांच्या वीरतेची गाथा सांगत आजही उभी आहे. 
ज्यांना शंका आहे त्यानी वढूला जावुन खात्री करुन घ्यावी.

-जयभीम

१६ टिप्पण्या:

  1. namaskar...! jai bhim..

    mi swata brahman aslo tari mi tumchya matashi SAHAMAT AAHE.
    brahman samajane je anyan kele, jati bhed kela tyala babasahebani chokh uttar dile.

    Mi swata ambedkar vachto.. aani mi aapnas ashi vinnati karto ki aapan " Dr. babasahebanchya chalvalit bhrahanamche sahakary" he pustak jarur vachave.

    Jai bhi...

    Aapla Prasad Kulkarni
    9130751702

    प्रत्युत्तर द्याहटवा
  2. Sir pratham ...........!!! Jai Bhim,!!
    Mi Swata 96 Kuli Maratha asun Khed watoy ki kuni MARATHA tya veli Jinda navta Mahnje melyache song karun Zopla hota, mharatyana fakt MARATHI mahnvnyat jast Ras Ahe
    pan sir Hyasathi sudhha Punya lagatay te tatkalin Boudhha samjala milale dhyan te Bandhav ani dhyan to diwas.

    प्रत्युत्तर द्याहटवा
    प्रत्युत्तरे
    1. उचलली जीभ लावली टाळ्याला मराठा tatakhalch मांजर मग औरंग्याच्या तंबूच्या कळस कापणे, औरंगा मेला पण मराठ्यांना पराभूत नाही करू शकला, आदम सम्राट झाला पण मराठ्यांविरुद्ध लढणे मात्र त्याने टाळले एवढेच काय तर शाहू राजे व येसूबाईंना भोपाळजवळ कैदमुक्त केले हे काय मराठ्यांना हुंडा म्हणून बहाल केले होते काय.नंतर अटक पर्यंत भगवा काय औरंग्याच्या पोरांनी फडकवला. मराठे घाबरले मग संभाजी राजे पश्चात 1689 नंतर 1707 औरंग्या मरेपर्यंत म्हणजे तब्बल 18 वर्ष काय औरंग्या महाराष्ट्रात स्वतःच स्वतःसोबत युद्ध युद्ध खेळत होता का.

      आणि तेव्हा कुठे होती हो मराठी अस्मिता असल्या गोष्टी

      हटवा
  3. Saheb Maratha Etkehi Nistej navhata ki to aplya Rajyacha Antysanskar karnar nahi Mhtartanchyach eka Vrudhane pratham Budhannche Pahilwan tyar kele hote he hi dadvnyat ale ahe

    प्रत्युत्तर द्याहटवा
  4. वढू गावातील समाधी व आपण आता हा लेख लिहिला आहे त्याचे संदर्भ व दाखले किंवा रीतसर ईतिहास चे पुरावे आपल्या कडे असतील म्हणून तर हे लिखाण केले आहेत तुम्हला विनंती ते पुरावे मला पोस्ट किंवा email करावे जर पुरावे नसतील तर तसे ही मला सांगावे माझा email sohamtejsystem@gmail.com
    वाट पाहतोय आपल्या उत्तराची सर

    प्रत्युत्तर द्याहटवा
    प्रत्युत्तरे
    1. Ri8 sir ..he kay chalale aahe ..w/o proof konipn kahion netvr takel..tyasathi kahitri petant proof asava lagto tevha bolave..ani sadhyachua kalat history cha use protsahan milave mhnun krava kon shur hote yache n bghta..
      Je he wrong post krtatna tyani proof dyava ani evdhech shur vir aahena tr mg sambhajo maharaj ani shivaji maharajanpramane vagave..ekta nirman kra mhnav ..differenciation nka kru..

      हटवा
    2. Aapan jar antimsanskar koni kle yavr bhandt bslo tr aaplya bhartachi adhogati honar..ja jar evdha abhiman vatato na mg mahar samaj aso va maratha bhandanyapeksha ektrit yevun sambhaji maharajancha sohala sajara kra..tyani ladhayi kli virmaran patkarle ka bar?

      हटवा
    3. Ri8 sir ..he kay chalale aahe ..w/o proof konipn kahion netvr takel..tyasathi kahitri petant proof asava lagto tevha bolave..ani sadhyachua kalat history cha use protsahan milave mhnun krava kon shur hote yache n bghta..
      Je he wrong post krtatna tyani proof dyava ani evdhech shur vir aahena tr mg sambhajo maharaj ani shivaji maharajanpramane vagave..ekta nirman kra mhnav ..differenciation nka kru..

      हटवा
    4. इतिहासाच्या नावाखाली काहीही लिहतात

      म्हने मराठे घाबरले मग लढत कोण होत

      उचलली जीभ लावली टाळ्याला मराठा tatakhalch मांजर मग औरंग्याच्या तंबूच्या कळस कापणे, औरंगा मेला पण मराठ्यांना पराभूत नाही करू शकला, आदम सम्राट झाला पण मराठ्यांविरुद्ध लढणे मात्र त्याने टाळले एवढेच काय तर शाहू राजे व येसूबाईंना भोपाळजवळ कैदमुक्त केले हे काय मराठ्यांना हुंडा म्हणून बहाल केले होते काय.नंतर अटक पर्यंत भगवा काय औरंग्याच्या पोरांनी फडकवला. मराठे घाबरले मग संभाजी राजे पश्चात 1689 नंतर 1707 औरंग्या मरेपर्यंत म्हणजे तब्बल 18 वर्ष काय औरंग्या महाराष्ट्रात स्वतःच स्वतःसोबत युद्ध युद्ध खेळत होता का.

      हटवा
    5. कृपया नोंद घ्यावी मी पुरावा भांडण किंवा जाती च्या राजकारण साठी नाही मागत आहे जातीपातीचे राजकरण करणे मला न जमलं ना करणार मी शिवले आहे वढू गावातील फक्त माझ्या पूर्वजांनी किंवा इतर आपण म्हणताय त्या प्रमाणे कोणी ही असो मला त्याचा नक्कीच आदर आहे पण आपण पुरावे दिलेत तर माझ्या शिवले नावाचा ईतिहास खरा की खोटा याचा शोध घायचा आहे त्यासाठी पुरावे गोळा करतोय आजकाल जे चाललं ते खूप वाईट आहे ज्या गावात कधीच महार व मराठा समाजात भांडण तंटे न्हवते पण आज एवढा कडू पण का झाला माहीत नाही असो माफी असावी पण जर खरंच पुरावे दयावे किंवा कोठे सापडतील याचे मार्गदर्शन करावे विनंती आहे

      हटवा
    6. Sharad Patil yaani barach sanshodhan kela ahe. tyancha yawaril sanshodhan shodhun kadhaa. Barech Sandarbh milatil.

      हटवा
    7. रामटेके जी येथे लिहण्याच काम तुम्ही केले आहे आणि मला माहिती द्यवी विनंती केली पण तुम्ही आता शरद पाटील यांचे कडे माहिती भेटेल म्हणत आहात किमान काहीतरी लिखाण करतना पुरावे जोडत जावे जेणे करून वाद निर्माण होवू नयेत या पोस्त मध्ये विशेष असे कि शिवले हे नाव अगदी बोल्ड करून लिहिलेत याच्या ब्द्द्दल आपले मत काय आहे

      हटवा
  5. उचलली जीभ लावली टाळ्याला मराठा tatakhalch मांजर मग औरंग्याच्या तंबूच्या कळस कापणे, औरंगा मेला पण मराठ्यांना पराभूत नाही करू शकला, आदम सम्राट झाला पण मराठ्यांविरुद्ध लढणे मात्र त्याने टाळले एवढेच काय तर शाहू राजे व येसूबाईंना भोपाळजवळ कैदमुक्त केले हे काय मराठ्यांना हुंडा म्हणून बहाल केले होते काय.नंतर अटक पर्यंत भगवा काय औरंग्याच्या पोरांनी फडकवला. मराठे घाबरले मग संभाजी राजे पश्चात 1689 नंतर 1707 औरंग्या मरेपर्यंत म्हणजे तब्बल 18 वर्ष काय औरंग्या महाराष्ट्रात स्वतःच स्वतःसोबत युद्ध युद्ध खेळत होता का.

    याच ब्लॉग वर असेल हिम्मत तर ऐतिहासिक पुरावे दाखवा अन्यथा लिहिताना शुद्धीवर नव्हता अस मेनी करा

    प्रत्युत्तर द्याहटवा