शुक्रवार, ५ डिसेंबर, २०१४

सेनेची भूक : वाटचाल आत्मघाताकडे.



सेना भाजपला मिळालेलं यश दोघानाही एक धुंद चढवून गेला. माकडाच्या हातात शॅंपेन म्हणतात तशी उद्धवची अवस्था बघायला मिळाली तर भाजप मात्र दोन चोरानी चोरीचा माल वाटणीवरुन एकमेकाचा गळा कापतात त्या कथेतील चोरांप्रमाणे सेनेचा सत्तेतून पत्ता कापण्याचा अथक  परिश्रम घेतला. पण चोर तो शेवटी चोर. बाकी कुठेच आपला थारा लागत नाही असे दिसल्यावर परत एकदा सेनेच्या चोराकडे धाव घेतली. अन युतीची गाठ परत एकदा बांधताना दोन्ही चोरानी ओरडून सांगितले की आम्ही महाराष्ट्राच्या भल्यासाठी एकत्र येत आहोत... आहे की नाही गंमत.
मुळात भाजप व सेनाला मिळालेली मतं त्यांच्या कुठल्याही कर्तुत्वाची पावती म्हणून मिळालेली नाहित हे दोघानिही ध्यानात ठेवायला हवे. आघाडी सरकारच्या उदासीन धोरणाचा धिक्कार म्हणून भाजप सेनेला मतदारानी कौल दिला. कोणाचातरी तिटकारा म्हणून तुमची निवडी  ही बाब आणि तुमचं कर्तूत्व म्हणून तुमची निवड या दोन गोष्टीतील फरक आधी सेना-भाजपनी समजून घ्यायला हवा. पण तसं होताना दिसले नाही. भाजपनी मोदी लाटेचा सहारा घेतला तर उद्धव ठाकरेनी भाजपला शिव्या हासडत सभा घेतल्या. भाजपनी ठरल्याप्रमाणे सेनेवर टीका करणे टाळले पण उद्धवला मात्र ते जमले नाही. शेवटी निकाल हाती आल्यावर सेनेला सत्तेत सहभाही करुन घेण्याचे ठरले तेंव्हा उद्धवनी मलाईदार खात्यांची मागणी करत स्वत:चा हलकटपना व सत्तेची हाव याला चक्क महाराष्ट्राचा अभिमान व स्वाभिमान असे नाव देऊन टाकले. अमूक खाती मिळाली तरच सत्तेत सहभागी होऊ या वाक्यातून महाराष्ट्राचा व मराठी माणसाचा स्वाभिमान नि मान कसा काय राखल्या जातो हे उद्धवनी एकदा उलगडून दाखवावे. उपमुख्यमंत्री पदासाठी बालहट्ट करणारे उद्धव आज देवेंद्रच्या मांडिला मांडी लावताना जेंव्हा असे म्हणतात की आम्ही महाराष्ट्राच्या भल्यासाठी एकत्र  आलो आहोत तेंव्हा एकतर त्यानी तमाम मराठी माणसाना बेअक्कल व दुधखुळे समजले किंवा आपण काय बोलतोय याचे त्यानाच भान नाही. एकदा त्याना भान नसेल तर चालेल पण मतदाराना दुधखुळे समजणे म्हणजे केवढा मोठा धोका असतो ते कॉंग्रेस-राष्ट्रवादीला जाऊन विचारा म्हणा...
भाजप सेनेला सोबत का घेत आहे हे सांगण्यासाठी कोण्या विद्वानाची गरज नाही. आवाजी मतदानाने मिळविलेला पाठींबा जनतेसमोर जाताना अपराधी भावना जागवते आहे याची जाण झाल्यावर भाजपनी हा निर्णय घेतला ही एक बाजू असून दुसरी बाजू अशी आहे की जर मध्यवधी निवडणूका झाल्याच तर मधल्या काळातील सत्तापिपासूपणाचा जो काही एपिसोड चालला त्याचा तिटकारा म्हणून मतदारराजा कॉंग्रेस-राष्ट्रवादीच्या बाजूने मतदान करेल ही धास्ती आहे. याचाच अर्थ भाजपला मतदाराच्या मनाचा अंदाज आला आहे. मतदाराला भाजपचा राग येईल अशा प्रकारे आपण वागून गेलो हे भाजपला कळले आहे. या सगळ्यावर तत्काळ उपचार काय तर हे असले बालिश वागणे तात्काळ थांबविणे. मग त्यासाठी भाजपला सेनेची गरज पडली. भाजपचा थिंकटॅंक खूप पुढचा व अनेक अंगानी विचार करतो हे ईथे सिद्ध होते.
सेनेचा प्रोब्लेम वेगळाच आहे. त्यांच्याकडे थिंकटॅंक वगैरे प्रकारच नाही. धोरनात्मक आखणी सेनेच्या गावीच नाही. सेना ही रस्त्यावरील राडेबाजांची संघटना असून आजही त्यांचात तोच एकमेव गुण आहे अन वरुन हा उद्धव... मुळात उद्धव हा काही कर्तुत्ववानही नाही व हुशार, अभ्यासू व एक दांडगा संगठक किंवा नेताही नाही.  वारसा म्हणून मिळालेल्या पक्षाचं नेमकं बळ किती याची अजिबात जाणीव नसलेला हा माणूस सुरुवातीला १५१ च्या आकड्यावर अडून बसला. सेनेला आहे त्यापेक्षा मोठी समजण्याच्या या चुकीमुळे युती तुटली. उद्धवच्या आकलन शक्तीचा व ईतर सगळ्या कुवतीच्या मर्यादा तेंव्हाच उघड पडल्या. पण आघाडीचा रोष म्हणून ६३ जागा निवडून आल्यावर उद्धवनी याला स्वत:चे कर्तूत्व समजण्याचा गैरसमज करुन घेतला. त्यातूनच मग सत्ता सहभागात सेनेला दूर रहावे लागले. हा सगळा तमाशा तमाम मराठी माणसानी पाहिला. उद्धवनी सत्तेत सहभागी होण्यासाठी महत्वाच्या खात्यांची मागणी लावून धरली. ही मागणी लोकांचा विकास करण्यासाठी की तिजोरी लुटण्यासाठी होत आहे हे जनतेच्या नजरेतून सुटले नाही. जेवढी मागणी ताणून धरली तेवढी उद्धवची लुटारु वृत्ति अधोरेखीत होत गेली. तसं भाजपही लुटारूच आहे, पण ईथे सेनेची वृत्ती ठसठशीत उमटण्यामागे एक तर्कशास्त्र आहे.
देणारा व मागणारा यांच्यात जेंव्हा जुंपली जाते व मागणारा हट्ट करु लागतो तेंव्हा देणा-यापेक्षा मागण-याचा हट्ट ठसठशीत उमटतो. भाजप देणारा होता तर सेना मागणारी, त्यामुळे सेनेचा दुर्गूण ठळकपणे उमटला. कुठे उमटला? मतदारांच्या मेंदूत उमटला. उभ्या महाराष्ट्राला सेनेचा सत्तासहभाग हा फक्त लूटीसाठी असून याना लोकांच्या विकासाशी काही देणेघेणे नाही हे कळून चुकले. १२ मंत्रीपदे मिळवून बार्गेनिंगमध्ये जिंकल्याची भावना उद्धव नि सेनेत जरुर असेल, पण हीच बार्गेनींग मतदाराच्या पातळीवर सेनेचा पराभव करुन गेली आहे, त्याचा प्रतिध्वनी उमटायला पुढची निवड्णूक यावी लागेल एवढेच. एक दिड महिन्यात सेनेनी  मलाईदार खात्यांसाठी केलेला हट्ट व शेवटी सत्तेतील सहभाग यातून सेना विश्वासार्हता गमावून बसली आहे. उद्या जर सेनेच्या एखाद्या मंत्र्यावर भ्रष्टाचाराचे आरोप झालेच तर कोणत्याही पुराव्या शिवाय जनतेचा चटकन विश्वास बसणार. मग न्यायालयात काहिही सिद्ध होवो पण जनता मात्र सेनेला भ्रष्ट मानेल. याचा थेट फायदा कॉंग्रेस-राष्ट्रवादीला मिळणार आहे. पुढच्या निवडणूकित विरोधकाच्या माध्यामातून सेनेला बेअब्रू करण्याचे काम आजची बार्गेनिंग बजावणार आहे.   
नाही म्हटले तरी सेनेनी भाजपसोबतची सौदेबाजी जिंकली, पण मतदारांचा विश्वास गमावून बसली. हा निकाल जेंव्हा मतपेटीतुन येइल तोवर सेनेसाठी वेळ गेलेली असेल. याला मी कॉंग्रेस राष्ट्रवादीच्या सबलिकरणात सेनेने दिलेले पहिले योगदान मानतो.

सोमवार, ६ ऑक्टोबर, २०१४

विधानसभा २०१४ - महाराष्ट्र कोणाचा !

सेना भाजपनी आघाडीच्या विरोधात आघाडी उघडण्याच्या आतच युतीत बिघाडी झाल्यामुळे मागच्या पाच सहा महिन्यात आखलेली रणनिती अचानक बदलावी लागली. आजच्या घडीला भगव्या प्रचाराच्या तोफा दादा व आबावर धडाडताना दिसणार होते पण जागावटपाचा तिढा सुटू न शकल्याने तोफांची तोंड एकमेकांवर रोखण्याची नामुश्की समस्त भगव्या परिवारावर ओढावली. मग कोण गद्दार तर कोण खंडणीखोर ईथून सुरु झालेली चिखलफेक ही थेट शिवाजी महाराजांच्या वाड्यात जाऊन पोहचली. महाराजांच्या दारी दोन्ही गटातल्या भगव्यानी कोण मोठठा शिवभक्त नावाचाही एक खेळ खेळला. हे  सगळं करुनही मन न भरल्यामुळे शेवटी गाडी पंतप्रधानावर घसरली व मराठी-भगवे विरुद्ध गुज्जू-भगवे ईथ पर्यंत थयथयाट करुन झाले.  या सगळ्या प्रकारातून दोन गोष्टी नमूद झाल्या. एकतरी या भगव्यांकडे ना नितीमत्ता आहे ना एक ठोस राजकीय अजेंडा. कालवर जे एका ताटात बसून कडीभार ओरपत होते आज तेच युती तुटल्यावर एकमेकांचे रक्त ओरपायला निघालेत. अशा लोकांच्या हाती सत्ता देणे कितपत योग्य राहील हे सुजाण मतदाराने ओळखावे. यातला दुसरा मुद्दा असा की जर २५ वर्षातली मैत्री ही मैत्री नव्हती पण ओरपण्याचा अजेंडा होता तर याचा अर्थ असा निघतो की कॉंग्रेस राष्ट्रवादीच्या विरोधातली ओरोळी सुद्धा तशीच अस्सल खोटी व बनावटी मोहीम होती. म्हणजे भगव्या राजकारण्याना एकूण सत्तेत यायचे आहे हे एकमेव सत्य आहे.
शिवसेनेच्या एकूण जाहीरातींचा रोख पाहता असे दिसते की महाराष्ट्र हा बाळ ठाकरेंची वयक्तीक संपत्ती असल्याचा सेनेनी गैरसमज करुन घेतला आहे. प्रत्येक भाषणातून ’बाळासाहेबांचा महाराष्ट्र’ असा उल्लेख होताना दिसत आहे. मला प्रश्न पडतो की ज्या बाळ ठाकरेनी हारण्याच्या भितीपोटी साधी नगरसेवकाची निवडणूक कधी लढविली नाही तो बाळ ठाकरे महाराष्ट्राचा कसा काय झाला? त्याचे निकष काय?  आता कोणी म्हणेल की मुंबई-ठाण्यातली महापालीकेची सत्त्ता ठाकरेंमुळेच होती. हे जर खरे असेल तर मग त्याच मुंबई-ठाण्यात जेंव्हा लोकसभा-विधानसभा होत तेंव्हा सेना का बरं सपाटून आपटत असे. कॉंग्रेसच्या अनेक सीटा मुंबईतून अनेक वर्षे अभेद्य राहिल्या याचा अर्थ काय घ्यावा? याचा अर्थ एवढाच आहे की मुंबई-ठाण्यातल्या महानगर पालीकेतील सत्ता ही नगरसेवकांच्या स्थानीक नेटवर्कचा कमाल असे. त्यात बाळ ठाकरेचा काहीच करिश्मा नसायचा. पण नगरसेवकाचा हा आवाका लोकसभेच्यावेळी कमी पडायचा व तिथे जनाधार असणा-या नेत्याची गरज भासायची. मग जनाधार नसलेला बाळ ठाकरे येऊन भाषण द्यायचा खरा पण सिटा मात्र कॉंग्रेस मारुन नेत असे. यातून बाळ ठाकरेना कळायचं की आपल्या भाषणाला टाळ्या पडतात मत नाही. अन पालिकेतील सत्तेचे खरे कर्ते स्थानीक पातळीवर राबणारे नगरसेवक असून जनमत उभं करण्यात आपण कमी पडतो हे ठाकरेनी पक्कं ओळखलं होतं. म्हणून बाळ ठाकरेनी उभ्या आयुष्यात निवडणूक लढविण्याची जोखीम उचलली नाही. यातून झाकली मूठ सव्वा लाखाची म्हणत स्वत:ची एक भाषणबाज ईमेज कशीबशी राखता आली.
बरं १९९५ मध्ये सेना सत्तेत आली याचा हवाला देत काही हलदीराम हळकूंड घेऊन रंगोटीदार युक्तीवाद करतात की तो बाळासाहेबांचा करिश्मा होता.  बाळासाहेब हे लोकनेते होते वगैरे पटवून देण्याचा प्रयत्न करतात. पण ते हे विसरतात की १९९५ मध्ये सुद्धा युतीला महाराष्ट्रानी बहूमत दिले नव्हते. युतीला एकूण १३८ जागा मिळाल्या होत्या. त्यात सेनेला ७३ तर भाजपला ६५ जागा मिळाल्या होत्या. १४४ च्या आकड्यापासून युती काही पावलं दूर होती. नंतर घोडेबाजार करत युती सत्तेत बसली होती. अन गंमत म्हणजे कॉंग्रेस पक्षाला या निवडणूकीत सर्वा जास्त ८० जागा मिळाल्या होत्या.  परसेंटेजमध्ये सुद्धा युती कॉंग्रेसपेक्षा मागेच होती. कॉंग्रेसला एकूण ३१ % मतदान मिळाले होते तर युतीला २९.१९ % (सेना १६.३९% तर भाजप १२.८०%) मत घेऊन सत्तेत बसली होती.  ही सगळी आकडेवारी हेच सांगते की महाराष्ट्राने बाळ ठाकरे व त्यांच्या सेनेला कायमच नाकारले आहे. यातली अजून एक बाब अशी की त्या वेळेस कोकणचे लोकनेते नारायण राणे युती सोबत होते.  सेनेचा मुंबई बाहेर प्रचार व प्रसार करण्यात भुजबळ व राणे यांचा सिंहाचा वाटा होता. त्यातून सेनेची बांधणी होत गेली व नाव मात्र बाळ ठाकरे यांचे होत गेले.  आज ती दोन्ही सिंह सेनेच्या विरोधात डरकाळ्या फोडत मैदानात उतरली आहेत. त्यामुळे सेनेला टिकाव ठरता येईल की नाही ते निकाला नंतरच कळेल.
याच्या अगदी उलट पवार साहेब, अजित दादा, आबा, भुजबळ, प्रफुल पटेल अशी अनेक नावं घेता येतील जी खरीखुरी जनाधार असलेली माणसं आहेत. ही लोकं अनेक वर्षांपासून थेट लोकांद्वारे निवडली जात आहेतच पण त्यानी उभे केलेले सदस्यही निवडले जात आहेत. गाव पातळीवर यांचे चाहते व मतदार दिसतात. अनेक वर्षापासून ज्यांच्या कामावर लोकांचा विश्वास आहे अशी अशी ही  नेते मंडळी असून मराठी मतदारानी कायम याना सत्तेत पाठविले आहे. पण यातून कोणीही उठून दावा करत नाही की महाराष्ट्र त्यांचा आहे.
पण ज्यानी कधी साधी नगरसेवकाची निवडणूल जिंकली नाही, कधी विधानसभेची भींत आतून पाहिली नाही. १९९५ मध्ये लोकानी बहूमतापासून दूर ठेवल्यावरही घोडे बाजार करत सत्ता बळकावली असे  जनाधार नसलेले पक्षप्रमूख... महाराष्ट्रानी कायम नाकारलेले बहुजन द्वेष्टे  बाळ ठाकरे... म्हणे महाराष्ट्र यांचा... कसं काय बुवा? महाराष्ट्र हा बाळासाहेबांचा आहे असं म्हणताना उद्धव ठाकरे व समस्त सेना नेत्याला लाजा वाटत नाही. वाटणारही नाही. कारण सेना ही राडेबाज व निर्लज्ज लोकांची संघटना आहे.
हा महाराष्ट्र फुले-शाहू-आंबेडकरांचा असून येत्या १९ ला महाराष्ट्र कोणाचा ते सेनेला परत एकदा कळेलच.  

रविवार, ५ ऑक्टोबर, २०१४

विधानसभा २०१४ - महत्व आंबेडकरी मतदाराचे

जागा वाटपाचे प्रचंड घोळ सुरु असताना स्थानिक पातळीवरील नेतेमंडळीनी आपापले फार्मं भरुन घेतलेत. युतीने अखेरच्या दिवसापर्यंत फार्मुले-फार्मुले नावाचा खेळ खेळत सर्व ईच्छूकाना वेंटीलेटरवर ठेवल्यामुळे शेवटच्या क्षणी ताप नको म्हणत घटक पक्षातल्या नेत्यानी आपापली उमेदवारी दाखल केली. वेळ आलीच तर शेवटी फॊर्म परत घेऊ पण उगीच रिस्क नको असा त्यामागचा हेतू होता. अगदी आघाडीनेही असाच घोळ शेवट पर्यंत चालू ठेवल्यामुळे दोन्ही कॉंग्रेसमध्येही प्रचंड गोंधळ चालू होता. अर्ज परत घेतल्यावर तरी हा घोळ संपेल असे वाटत होते पण आता तर अधीकच चक्रावून टाकणारी स्थीती निर्माण झाली आहे. स्थानिक पातळ्यांवरील युत्या आघाड्यांच्या ज्या चर्चा कानी पडत आहेत ते पाहता यावेळेस नक्की कोण कोणाच्या विरोधात लढतोय  याचा थांगपत्ता लागत नाही. आता निकाल हाती येण्याची वाट पाहण्याशिवाय दुसरा मार्ग उरला नाही. अशा विचित्र निवडणूकीचा मतदार म्हणून स्वत:ची फजिती होताना पहावं लागत आहे.  तरी मतदानाच्या दिवशी तो अधिकार बजावायचा आहेच पण मनात उत्साह उरला नाही हे एक वास्तव आहे.
आजवरच्या जवळपास सर्वच निवडणूकीत आंबेडकरी मतदार हा सेना-भाजपच्या विरोधात मत टाकायचा. हिंदूत्वाच्या विरोधात पडणारं हे आंबेडकरी मत उचलण्याचं काम कॉंग्रेस-रा. कॉंग्रेस  नित्याने करत आले आहेत. त्यासाठी मग गटातटात विभागलेले रिपब्लीकन नेते पदाच्या आमिषानी बांधून ठेवण्याचीही मोठी परंपरा चालविली गेली.  कोणाला मत द्यावे यापेक्षा हिंदुत्ववादी शक्तीना मत देऊ नये हा प्रचार आंबेडकरी मतदाराना आकर्षीत करणारी हुकूमी युक्ती ठरत गेली. त्यामुळे आपला माणूस सत्तेत यावा ही महत्वकांक्षा हळू हळू विरून गेली व आंबेडकरी मतदान हे जातीयवाद्याना सत्तेपासून रोखण्यचा एक कलमी कार्यक्रम बनून गेला. जातीयवाद्याना सत्तेपासून रोखण्याच्या जल्लोषात आंबेडकरी नेतृत्व सत्तेपासून दूर फेकल्या जात आहे याकडे दुर्लक्ष होत गेले. महाराष्ट्राच्या राजकारणात रिपब्लीकन हे नाव एक मत्सर नि विनोद बनून गेला. आंबेडकरी समाजाच्या राजकीय –हासातून दोन्ही कॉंग्रेसची विजयाची समिकरणे मात्र पक्की होत गेली.
अशातच एक दिवस रामदास आठवले उठून थेट जातीयवाद्यांच्या गटात जाऊन बसले.  आजवर ज्याना शिव्या हासडत आठवलेनी राजकारणात बस्तान बसविले थेट त्याच्या मांडीला मांडी लावल्यामुळे महाराष्ट्राच्या कानाकोप-यातून टीकेची झोड उठविली गेली.  याच दरम्यान खडकवसल्यातील पोट निवडणूकीत आठवलेच्या मदतीने तापकीरानी राष्ट्रवादीचा पाडाव करत कमळ फुलवून दाखविले. हा भीम टोला दोन्हीकडच्या राजकरण्याना एक संकेत होता. समान राजकीय अजेंड्यावर निळा मतदार जातीयवाद्यांच्या बाजूने उभा राहू शकतो हा तो संदेश होता. यातून दोन्ही कॉंग्रेसला घाम फुटला तर हिंदूत्ववाद्याना व्यापक भुमीका घेत समावेशक राजकारणाची कास धरावी लागली. त्याचाच परिणाम म्हणून नंतर जाणकर, शेट्टी व मेटे अशा बहुजन नेत्याना एकत्र धरुन नवी मोट बांधण्यात आली.
सेना, भाजप, कॉंग्रेस व राष्ट्रवादी या चारही प्रमूख पक्षाचे पारंपारीक मतदार प्रत्येक मतदार संघात आहेत. आंबेडकरी समाजाचा प्रमुख असा कोणताच पक्ष नसल्यामुळे स्थानीक प्रभावातून निळा मतदार जिकडे फिरेल तिकडे विजय असं एकंदरीत चित्र असेल. हे जाणून असलेल्या धूर्त नेत्यानी यंत्रणेला त्या पद्धतीने कामाला लावले सुद्धा. याचाच एक भाग म्हणजे शिवसेनेतील अर्जून. आमच्याकडेही आंबेडकरी चेहरा आहे या चढाओढीतून उद्धवनी आठवलेचा अर्जून पळविला व भर सभेत माझ्याकडे अर्जून आहे अशी घोषणा देत आंबेडकरी मतदाराच्या दारी जायची सोय करुन घेतली. कॉंग्रेस राष्ट्रवादीनेही गल्ली बोळातले नेते हुडकून काढून प्रचारापुर्ती निळा झेंडा सोबत राहील याची व्यवस्था केली. सर्व प्रमूख म्हणविल्या जाणा-या पक्षांची निळी शोधमोहीम पाहता आंबेडकरी मतदाराचे महत्व राजकारण्याना बरोब्बर कळले, अगदी तोच अर्थ आता आंबेडकरी मतदाराला कळावे म्हणजे झाले.