एम. डी. रामटेके.

पठ्ठे बापूराव

2012-01-11T16:02:00.002+05:30

१९२७ साली महाडचासत्याग्रह करण्याचे ठरले. पण सत्याग्रहासाठी लागणारा पैस उभा करण्याचे आव्हान उभेठाकले होते. बाबासाहेब तेंव्हा हायकोर्टातबॅरिस्टर म्हणून काम करत. चवदार तळ्याच्या सत्याग्रहास निधी मिळविण्यासाठीकोर्टातीला ओळखी पाळखीच्या बॅरिस्टर लोकाना भेटून आर्थिक मदत करण्यास विनंती करतपण कुणी या कामासाठी पैसेच देईनात. हताश झालेले बाबासाहेब हायकोर्टाच्या लायब्ररीतएका कोप-यातल्या टेबलावर बसून चिंतामग्न झाले होते. त्यांच्या सोबत रोज गप्पा मारणारे एक सहकारीश्री. मोतीराम तळपदे बाबासाहेबांची ही अवस्था पाहून चकीत होतात नि चिंतेचे कारणविचारतात. बाबासाहेब आपली अडचण बोलुन दाखविल्यावर तळपदे आपल्या एका मित्राशी बोलूनसायंकाळी भेट घडवून आणतात.

ठाकूरदास येथील विविधवृत्तच्या ऑफिसात ठरल्या प्रमाणे ज्या मित्राची ओळख करुन देतात त्याचे नाव श्री.रामचंद्र काशीनाथ तटणीस. बाबासाहेबांच्या उदात्त कार्यास हातभार लागलाच पाहिजेम्हणून तटणीस लगेच कित्येकाना फोन लावतात व मदत मिळू शकेल का याची चाचपणी करतात.पण सगळीकडून नकार मिळतो.

हार न मानता तटणीसानीओळखितील नाटक कंपन्यांशी संपर्क केला. ललित कलादर्शनचे श्री. बापूराव पेंढारकर(व्यंकटेश बळवंत) यानी मदत देण्यास तय्यारी दर्शविली. पण त्यानी अशी अट घातली की आम्हीजे पैसे देणार ते सत्याग्रहासाठी देतोय हे बाहेर सांगु नका. समाज आमच्यावर पेटूनउठेल. तुमच्या शैक्षणीक संस्थाना दान देतोय असे कागदो पत्री दाखवा. म्हणजे आमचीअडचण होणार नाही. बाबासाहेबानी पेंढारकरांची ही अट मान्य केली व त्यांच्याकडूनआर्थिक मदत घेतली.

त्या नंतर पेंढारकरांचाकित्ता गिरवत नाटक कंपन्यातील अनेक मान्यवर मदत देण्यास पुढे सरसावले. सखारामनारायन काजरोळकर यानी नाटकाचा एक खेळ बहिष्कृत हितकारणीसाठी केला व रु. १००/-मिळालेले उत्पन्न बाबासाहेबाना दिले. श्री. निर्मळ लिंबाजी गंगावणे यानीही एक खेळ आर्थिकमदतीसाठी दिला. रु. १५०/- त्यांच्याकडून मिळाले. अशा प्रकारे कलाकार मंडळीनीबाबासाहेबाना मदत करण्यास पुढाकार घेतला.

हा हा म्हणता ही बातमी पठ्ठेबापूराव (श्रीधर कृष्ण कुलकर्णी) यांच्या कानावर गेली. हे त्याकाळातलेनावाजलेले तमासगीर होत. यांच्या तमाशात महारांच्या देखण्या बायका काम करत. त्यांच्यातमाशातील पवळाबाई नावाची महारीन (गाव-हिवरगाव, संगमनेर) अत्यंत प्रसिद्धहोती. ती तबाजी महाराची मुलगी होती. अशा प्रकारचे अनेक महारीनी त्यांच्या तमाशातकाम करुन नाव लौकिकास गेल्या होत्या. बाबासाहेबाना मदत करण्यासाठी १० सप्टे १९२७रोजी पठ्ठे बापूराव त्यांच्या ऑफिसात येतो. सोबतीला दोन सुंदर ललना, दोघींच्याहीपायांत तोडे, अंगावर दागिने. या दोन बाया बापूरावच्या दोन बाजूला व हा मधे अशीवरात बाबासाहेबांसमोर उभी होते. बापूरावांचा वेषही मोठा थाटाबाटाचा होता. खांद्यावररेशीम धोतर, लांब दाढी, पायात पंप शू, डोक्याला जरतारी कोल्हापूरी फेटा, हातात वगळ्यात रुद्राक्षाच्या माळा असा एकंदरीत वैभवी थाट होता.

पठ्ठे म्हणतो, “बॅरिस्टर,मी तुम्हाला पुर्ण चार खेळाचे पैसे मदत म्हणून देण्यास आलो आहे. आपण माझ्या मदतीचास्विकार करावा.” बाबासाहेब मदत घेण्याचेनाकारतात. "कलेच्या नावाखाली बायका नाचविणा-या माणसाचा पैसा माझ्या उदात्त कार्यासनको" असे बोलून त्याना जाण्यास सांगतात. हिरमुसलेले पठ्ठे बापूराव निघून जातात.

अत्यंतअडचणीच्या वेळी चालून आलेली मदत नाकारल्यामूळे सोबत असलेले कार्यकर्तेबाबासाहेबांवर नाराज होतात व तसे बोलून दाखवितात. बाबासाहेब आपल्या कार्यकर्त्यांवर खवळून उठतात, त्यांचा चेहरा रागाने लालबूंद होतो, नजरेत आग उतरुन येते, संताप्त बाबासाहेब घोग-या आवाजात म्हणतात, “तुम्हालोकाना लाज नाही वाटत? नितीमत्ता व स्वाभीमान नावाची चीज तुमच्यात आहे की नाही?महाराच्या बायका नाचवून हा बामण पैसे कमवतो व तुम्ही मला असे पैसे घेण्यास सांगता?माझे सत्याग्रही उपासी झोपले तरी बेहत्तर मी असा पैसा घेणार नाही.”

अशा प्रकारे चालून आलेली मदत नाकारणारे बाबासाहेबआजच्या राजकीय दासाना आठवले असते तर भरून पावलो असतो.

शिवजयंती बदलापूरची - १९२७ सालची

2012-01-11T10:53:00.000+05:30

बाबासाहेब नावाचं वादळीनेतूत्व स्पृश्य नि सवर्ण वर्गात मोठी खळबळ उडवून देत असे. सनातनी लोकांना सळो कीपळो करुन सोडणारं हे व्यक्तिमत्व जाती पातीच्या बेड्या तोडून नवी समाज रचना उभी करण्यासाठीमोठा झगडा चालविला होता.

१९२७ साली ठाणेजिल्ह्यातील बदलापूर येथे ३ मे रोजी शिवजयंती उस्तव दर वर्षी प्रमाणे याही वर्षीपार पडणार होता. पण उत्सव समितीने या वर्षी अध्यक्ष म्हणून कुणास बोलवावे हेठरविण्यासाठी मिटिंगावर मिटींगा घेतल्या. अनेक नावाची चर्चा झाली पण काही ना काहीकारणास्तव ही सर्व नावं नकारली गेली. शेवटी सर्वानूमते असे ठरले की डॉ. भीमरावआंबेडकर याना या उत्सवाचे अध्यक्ष म्हणून बोलवावे. मग प्रश्न असा पडला कीबाबासाहेबाना निमंत्रण देण्यास जाणार कोण? पालेय शास्त्री नावाच्याभिक्षूकावर (ब्राह्मण) ही जबाबदारी टाकण्यात आली.

हे भिक्षूक ब्राह्मणमुंबईस आले , पण थेट बाबासाहेबाना भेटण्याची हिंमत होईना. ’ब्राह्मण-ब्राह्मणेत्तर’चेसंपादक नाईक याना जाऊन भेटले. आपला मानस त्यांच्याकडे बोलून दाखविला. भिक्षूकाचाप्रस्ताव ऐकून नाईकाना फार आनंद झाला. नाईकानी या भिक्षूकाची बाबासाहेबांशी भेटघडवून आणली. पालेय शास्त्र्यानी आपला परीचय दिला व गावात भिक्षूकीचा व्यवसाय करतोअसे सांगितले. या वर्षीच्या शिवजयंतीच्या उत्सवास आपण अध्यक्ष म्हणून लाभावे अशीईच्छा व्यक्ती केली. बाबासाहेब मोठ्या आनंदाने हे निमंत्रण स्विकारतात. हे ब्राह्मण गृहस्थ खूश होऊन निघून जातात.

ठरलेल्या तारखेप्रमाणेबाबासाहेब बदलापूरला येतात. अध्यक्ष स्थान स्विकारुन एक तेजस्वी भाषण देतात. बाबासाहेबांचीखाण्या पिण्याची सर्व व्यवस्था या भिक्षूकाच्या घरी केली जाते. जेंव्हा महारालाशिवने सुद्धा विटाळ मानल्या जाई अशा काळात एका भिक्षूकाने बाबासाहेबाना आपल्या राहत्याघरी मुक्कामी ठेवून केलेला आदरातित्य पाहता त्यांच्या मनाच्या मोठेपणाला सलाम करावयाची ईच्छा होते. त्या दिवशी मोठ्याजल्लोशात शिवजयंती साजरी होते. दुस-या दिवशी बाबासाहेब परत जातात. बाबासाहेबानीआपल्या आयूष्यात साजरी केलेली(? सहभाग घेतलेली) ही एकमेव शिवजयंती होय.

पण...

पण ही झाली पडद्या पुढचीघटना.

या एकंदरीत कार्यात पडद्यामागे जे घडले ते ही फार ईंटरेस्टींग आहे. मुळात या कार्यक्रमास बाबासाहेबानाच काबोलावले? प्रदिर्घ चर्चे नंतर यानाच बोलावण्याचे कारण काय? तर याचे उत्तर आहे, ईथेया दरम्यान मोठ्या प्रमाणात हिंदू-मुस्लिमांच्या दंगली झाल्या होत्या. हिंदूंचीताकद कमी पडू लागली होती. त्यातल्या त्यात अस्पृश्य समाज मोठ्या प्रमाणात ख्रीस्तीधर्म स्विकारू लागला होता. मुसलमानांची कु-हाड सतत आभाळात दिसे, कधी कोसळणार नेमनाही. त्याच दरम्यान बाबासाहेब नावाचा अस्पृश्यांचा मसीहा उदयास आला होता. त्यानावाटले असावे बाबासाहेबांच्या मदतीने अस्पृश्यांची ताकत आपल्या पाठीशी उभी करतायेईल. त्याच बरोबर धर्मांतरही रोखता येईल. ही होती एक बाजू. दुसरी बाजू अशी होतीकी सुधारणेचे वारे वाहू लागले होते. बाबासाहेब व ईतर पुरोगामी मताचे नेते सामाजीकबदल घडवून आणन्यास मोठ्या जोमाने कामास लागले होते. याचा एकंदरीत परिणाम असा झाला की आपल्याही गावातबाबासाहेबांसारख्या थोर पुरुषाचे पाय लागावेत असे वाटून त्यानी बाबासाहेबाना जयंतीउत्सवाचे निमंत्रण दिले. ठरल्या प्रमाणे बिचा-या ब्राह्मणाने जाऊन बाबासाहेबांशीतसे बोलून निमंत्रण देऊनही टाकले.

त्या नंतर सुरु झाली खरीगंमत.

बाबासाहेब येणार हे पक्कझाल्यावर खरा प्रश्न उभा ठाकला, तो म्हणजे बाबासाहेब थांबणार कुणाकडे? मराठा व ईतरबहुजन समाज बाबासाहेबाना आपल्या घरची पायरी चढू देण्यास तयार नव्हता. सुधारणाबिधारणा त्या काय भानगडी असतात त्या घराच्या बाहेर. एक महार घराची पायरी चढून आतायावा हे त्याना अजिबात मान्य नव्हते. महाराच्या पदस्पर्शाने गाव पावन होणार होतापण तोच महार घरात आल्यास मराठ्यांचे घर बाटणार होते. त्यामूळे मोठा पेच निर्माणहोतो.

गावची सर्व लोकं परत एकदाएकत्र येतात व मिटिंग घेतात. बाबासाहेबांची राहण्याची सोय कुणाकडे करायची यावरुनमोठा वाद उभा ठाकतो. सुधारणावादी बहुजन वर्गातून एकही माणूस पुढाकार घेण्यास तयारनसतो. शेवटी पंचायत होते ती बिचा-या ब्राह्मणाची. जेंव्हा बहुजन समाज मागे हटतोतेंव्हा पालेय शास्त्री उभे होऊन जाहीर करतात की मी करेन बाबासाहेबांचीराहण्याची व्यवस्था, बॅरिस्टर आंबेडकरांची राहण्याची व खाण्या पिण्याची सर्व सोयमी माझ्या घरी करण्यास तय्यार आहे.

एका भिक्षुकानी सर्वजबाबदारी स्वत:वर घेतल्यामुळे बहुजन समाज एका मोठ्या संकटातून सुटल्यागत श्वासघेतो. पण भिक्षुकी करुन जगणा-या ब्राह्मणावर आस पासच्या गावची लोकं बहिष्कारटाकणार व त्याचे जगणे मूश्किल करणार हे दिसत होते. त्याच्या भिक्षूकीच्याव्यवसायावर संकट कोसळणार हे उघड होते. तो प्रश्न निकाली काढण्यासाठी आस पासच्याचौदा गावच्या लोकांची दुसरी मिटिंग भरवून तसा बहिष्कार टाकण्यात येऊ नये म्हणून एकठराव पास करण्यात आला. एवढं करुनही काही चित्पावनानी मराठ्याना या भिक्षूकाच्याविरोधात उठविण्याचा प्रयत्न केला पण तो अयशस्वी ठरला. सर्व मराठा (व ईतर बहूजन)समाजानी बाबासाहेबांची जबाबदारी एक भिक्षूकाच्या माथी मारली व शिवजयंतीच्याकार्यक्रमात सुधारणावादी असल्याचा आव आणत मोठ्या तो-यात फिरत होते. पालेय शास्त्रीनावाचे ब्राह्मण गृहस्थ मराठ्यांच्या या डबडल स्टॅंडर्डनी अवाक झाले. अनबाबासाहेबांचे आदरातिथ्य करण्यात व्यस्त झाले.

“बाबासाहेब” उपनाव असे रुजले.

2012-01-09T17:49:00.003+05:30

१९२७ ची गोष्ट आहे. अस्पृश्यचळवळीतील एक अत्यंत महत्वाचे नाव म्हणजे डॉ. भीमराव आंबेडकर. हे नाव १९२७ पर्यंतबरेच लोकप्रिय झाले होते. तेंव्हा बाबासाहेबांचे कार्यालय दामोदर हॉल, परळ, मुंबईयेथे होते. बाबासाहेबाना भेटायला येणारी सर्व मंडळी त्याना डॉक्टर आंबेडकर, डॉक्टरसाहेब वा साहेब असे संबोधत. तेंव्हा बाबासाहेब बहिष्कृत भारत (ब.भा.) नावाचेपाक्षिक चालवत असत. पोयबावाडीतील कावाराणा बिल्डिंग मधील दुस-या माळ्यावर ब.भा.चे कार्यालय होते. चळवळीसाठी काम करणारे व ब. भा. साठी लेखन करणारे बाबासाहेबांचेकाही अनुयायी व विद्यार्थी ईथे मुक्कामी राहात.

सप्टे १९२७ च्या एकारविवारी मोकळ्या वेळेत जेंव्हा ही चळवळीतील तरुण मुले गप्पा टप्पा मारत बसलीतेंव्हा त्यांच्यातील चांगदेव भवानराव खैरमोडे या तरुण मुलाने असे सुचविलेकी, आपल्या साहेबांची किर्ती जगभर पसरत चालली आहे. तसेच ते आपल्या सर्व अस्पृश्यसमाजाचे मोठे उध्दारक असून त्यांच्या धर्मपत्नी आम्हा सर्व पोरांस मातेसमानपाहतात. जन्माने आमचे आईबाप वेगवेगळे आहेत, पण आम्हाला या मानवी मुल्ये बहालकरणारे आपण सर्वांचे एकच बाप आहेत ते म्हणजे आंबेडकर साहेब व आपली सर्वांची एकच आईती म्हणजे रमाई. म्हणून या पुढे आपण आंबेडकर साहेबाना ’बाबासाहेब’ व रमाईना’आईसाहेब’ म्हणण्याचा प्रघात सुरु करु या.

उपस्थीत सर्व बांधवाना हीउपनावाची युक्ती आवडली. त्यांच्या त्यांच्यातील चर्चेत व संवादात ती आंबेडकरांचाबाबासाहेब असा उल्लेख करु लागली व रमाईस आईसाहेब म्हणने सुरु झाले. पण हा प्रघातसर्वत्र रुजवायचा होता. मग बाबासाहेबांच्या सभांमधून बोलताना वरिल प्रस्तावातीलवक्ते प्रत्येक सभेतून बोलताना ठासून बाबासाहेब व आईसाहेब असा उल्लेख करु लागली. सुरुवातीला बाबासाहेबानाहीकळले नाही हे काय चाललं. तसही त्याना कळू न देताच ही उपनावं रुजवायची होती. मुख्यत्वे मोरे नि वडवळकर या दोन खंद्यावक्त्यानी बाबासाहेब व माईसाहेब ही उपनावं रुजविण्यात सिंहाचा वाटा उचलाला.हा हा म्हणतार महाराष्ट्रातील प्रत्येक सभेतून या दोन वक्त्यानी वरील उपनावांचा वारंवार उच्चार करुन लोकांच्यामनात ही नावं रुजविली.

१९३० पर्यंतही दोन्ही उपनावं सर्वत्र ईतक्या आत्मियतेने स्विकारली गेली की आता चळवळीतील लोकं त्याना फक्तबाबासाहेब एवढच म्हणू लागली. नंतर मात्र विरोधकही कित्येक वेळा त्यानाबाबासाहेब म्हणू लागले व रमाईस आईसाहेब.

धनगरांच्या विरोधात विलास खरातचे पुस्तक

2012-01-02T11:40:00.002+05:30

धनगर समाजासाठीएक वाईट बातमी. रायगडावर शिवाजी महाराजांच्या समाधिच्या शेजारी तुकोजीराव होळकर यानीपैसे खर्च करुन वाघ्या कुत्र्याची समाधी बांधली होती. मधे ही वाघ्याची समाधी तोडण्यासाठीब्रिगेड निघाली होती. पण आम्ही तो प्रयत्न हाणून पाडला. आता मात्र या समाधीच्या विरोधातविलास खरातने एक पुस्तक लिहले असून ती समाधी ब्राह्मणानी बांधली असा अपप्रचार चालविलाआहे. ब्राह्मणांचे नाव पुढे करुन वाघ्याची समाधी हटवुन धनगरांचा इतिहास रायगडावरुन नामशेष करण्याचा हा प्रयत्न आहे. धनगरांच्या विरोधात ही शिस्तबद्ध चाल असून विलास खरातला धडा शिकवणे आता गरजेचेआहे. या पुस्तकाचे नाव आहे "सयीबाई यांच्या समाधीवर कुत्र्याचा पुतळा बसविणारेबदमाश ब्राम्हण कोण?" खरंतर तिथे सईबाईची समाधी होती हे ब्रिगेडी लोकाना वा बामसेफिना सिद्धच करता आले नाही, तरी यांची काव काव सुरु आहे. रायगडावरच्या वाघ्याची समाधी ही धनगर राजा तुकोजी होळकरानी बांधली असून तो धनगरांच्या अस्मितेचा प्रश्न आहे. समस्त धनगरानी विलास खरातचा निषेध करत हे पुस्तक मागे घ्यायलालावावे. हा धनगरांच्या अस्मितेचा प्रश्न आहे. अन्यथा काही वर्षात आपल्याच डोळ्यापुढेब्राह्मणांचे नाव पुढे करुन ही धनगरांची ओळख रायगडावरुन उखडून फेकली जाईल.

विलास खरातच्या पुस्तका बद्दल अधिक माहिती खालिल धाग्यावर वाचा

http://vilaskharat.blogspot.com/2011/08/mata-ad-ananatrav-darvatkar-yanchi.html

या विषयावर संजय सोनवणी साहेबानी एक माहितीपूर्ण लेख लिहला होता तो खाली देत आहे.

इमानी, रक्षक मानल्या गेलेल्या एका कुत्र्याचे स्मारक हे एका संघर्षाचेकारण बनु शकेल असे कोणालाही वाटले नसते पण ते तसे झाले आहे खरे. संभाजी ब्रिगेडने ६जुनपुर्वी शिवस्मारकासमोरील वाघ्या कुत्र्याचे स्मारक हटवले नाही तर ते आम्ही उद्द्वस्तकरू असा इशारा दिला अणि एरवी राखणासाठी कुत्रे पाळण्याची सवय असलेल्या मराठी समाजालावाघ्याच्याच स्मारकाच्या रक्षणासाठी कडेकोट बंदोबस्त ठेवला जाण्याची घटना पहावी लागली.का तर ब्रिगेडी इतिहासकारांचे दावे!

काय होतेहे दावे?तर दावा १) शिवचरित्रात कोणत्याही कुत्र्याचे स्थान नाही, तसे लिखित पुरावे नाहीत. २) वाघ्या कुत्रा हा नाटककार राम गणेशगडकरींच्या कल्पनेतुन निर्माण झालेले पात्र असून त्यांनी राजसंन्यास या त्यांच्या अपुर्णनाटकाच्या प्रस्तावनेत त्याचा प्रथम उल्लेख केला आहे. ही गडकरींची विक्रुती आहे. ३.शिवस्मारकासमोरील ज्या चौथ-यावर वाघ्याचा पुतळा बसवला गेला आहे तेथे सईबाई, पुतळाबाई वा सोयराबाईंची मुळ समाधी असली पाहिजे. त्यांचा अवमानकरण्यासाठी ब्राह्मणांनी (म्हणजे श्री. न.चिं.केळकरादि) मुद्दाम तेथे कुत्र्याला आणले.४. वाघ्या कुत्रा हा विलायती कुत्र्यासारखा दिसतो म्हणुन तो शिवकालीन असू शकत नाही.५. वाघ्या या कुत्र्याचे स्मारक असलेच तर ते शिवरायांच्या स्मारकापेक्षा छोटे असायलाहवे होते,पण प्रत्यक्षात ते शिवरायांच्या स्मारकापेक्षा उंच आहे, सबब हा जाणीवपुर्वक केला गेलेला शिवरायांचा अवमान आहे. हे सारेमुद्दे लक्षात घेता हे वाघ्याचे स्मारक हटवणे आवश्यक आहे, ते न हटवले गेल्यास संभाजी ब्रिगेड आपल्या "पद्धतीने"ते उद्ध्वस्त करेल असा इशारा दिला गेला. त्यावरुन महाराष्ट्रात पुन्हा एक नवे वादळउठले.

येथे यावादळांत वा विवादांत न जाता, मी व माझे मित्रश्री. हरी नरके यांनी या संदर्भात सखोल संशोधन करून जे पुरावे मिळवले ते सर्वच ब्रिगेडीदाव्यांना धुडकावून लावणारे आहेत हे सिद्ध केले. शिवचरित्रात वाघ्या कुत्राचे स्थाननाही हा दावा निखालस खोटा असल्याचेही पुढे सामोरे आले. एवढेच नव्हे तर या स्मारकासाठीव शिवस्मारकासाठीसुद्धा मुळात सवाई तुकोजीमहाराज होळकर यांनी देणगी दिली असल्याने, हे स्मारक हटवणे हा होळकरांचा व पर्यायाने धनगर समाजाचा अवमानअसल्याचे सत्य पुढे आल्याने धनगर समाजही अस्वस्थ झाला व श्री महादेव जानकर यांनी संभाजीब्रिगेडला त्यांच्याच भाषेत इषारा दिला. शेवटी ब्रिगेडने आपले आंदोलन तात्पुरते स्थगितकेले. कदाचित ब्रिगेडला मिळालेला हा पहिलाच घरचा आहेर असावा.

पुरावेसांगतात कि,सईबाईंची समाधी ही राजगडावर आहे, म्हणजे ती रायगडावर असू शकत नाही. कारण त्यांचा म्रुत्यु सन१६५९ मद्ध्ये झाला होता. आजही त्यांचे स्मारक राजगडावर आहे. वाघ्याचे स्मारक जेथे आहेतेथे पुतळाबाईंची समाधी असू शकत नाही कारण सतीची समाधी बांधण्याचा मुळात प्रघात नाही.त्यांची सती-स्मारक शीला रायगडावर आजही अस्तित्वात आहे. सोयराबाईंचे ते स्मारक असल्याचाकसलाही पुरावा आस्तित्वात नाही. मुळात सोयराबाईंचा म्रुत्यु कसा आणि कधी झाला याबद्दलइतिहासात मतैक्य नाही.

राहिलाप्रश्न वाघ्याचा. तो इतिहासात होता कि नाही याचा. वाघ्या ही एक दंतकथा आहे असे मानण्याकडेकल आहे. कै. राम गणेश गडकरींनी आपल्या राजसंन्यास या नाटकाच्या प्रस्तावनेत त्याचाउल्लेख केला आहे व ती दंतकथा आजही वाघ्याच्या स्मारकावर कोरलेली आहे. पण राजसंन्यासपुर्वीच१९०५ साली "महाराष्ट्रातील किल्ले" या पुस्तकात श्री. चिं. ग. गोगटे यांनीहीवाघ्याची दंतकथा नोंदलेली आहे. त्यात महाराजांची पालखी परततांना मोकळी जात असलेले पाहुनवाघ्याने अस्वस्थ होवून जळत्या चीतेत उडीघेवून प्राणार्पण केले असे नोंदलेले आहे. म्हणजेत्यांनीही वाघ्याची दंतकथा कोठे तरी ऐकलेली होती. दंतकथा म्हणजे इतिहास नव्हे असे मानलेतरी दंतकथांना सत्याचा काहीएक तरी आधार हा असतोच. लोकस्म्रुती या पीढ्यानुपीड्या इतिहाससंक्रमित करत राहतात. कालौघात त्यात अतिशयोक्तीही होत जाते. रामायण-महाभारतातही अशीअतिशयोक्ति आपण पाहू शकतो. ही अतिशयोक्ति वगळुन इतिहास पहाता येवू शकतो. म्हणजे वाघ्यानव्हताच असे म्हनता येणे अशक्यप्राय होते. भले त्याने चीतेत उडी घेतली नसेल...

त्या गढीतील हा पुरावा

पण इतिहासअसा सहजी हुलकावण्या देत नाही. छ. शिवाजी महाराजांच्या जीवनात कुत्रा होता याचा पुरावात्यांच्याच हयातीत कोरल्या गेलेल्या एका शिल्पात उपलब्ध झाला. त्याची हकीगत अशी: सन१६७८ मद्धे महाराजांनी दक्षीण दिग्विजय करुन परततांना कर्नाटकातील गदग प्रांतातील बेलवडीया छोट्या गढीस वेढा घातला होता. तिथला ठाणेदार येसाजी देसाई मराठ्यांकडुन मारला गेला.पण त्याची पत्नी मल्लाबाईने हार न मानता युद्ध सुरुच ठेवले. यात शेवटी तिला तह करावालागला,पण शिवरायांनी तिचे राज्य तिच्या मुलाच्या दुधभातासाठी परत दिलेआणि पतीच्या म्रुत्युनंतरही ती लढली म्हणुन तिला सावित्रीबाई हा किताब दिला.

ही आठवणकायमस्वरुपी रहावी म्हणुन सावित्रीबाईंनी शिवरायांची अनेक पाषाणशिल्पे बनवली. त्यांतवरील भागात शिवराय अश्वारोही असून दोन मावळे अब्दागि-या घेवून आहेत तर एक कुत्रा त्यांच्याबाजुनेच झेपावत निघालेला आहे.

हे शिल्पबोलके आहे. शिवरायांच्या जीवनात कुत्रा होता, तो त्यांना प्रिय होता हे उघड आहे. अन्यथा त्याचे त्या छोट्या शिल्पात स्थान असण्याचेकारण नव्हते.

शेवटी असेकि,मुळात शिवरायांच्या स्मारकाकडे लक्ष द्यायला खुद्द त्यांच्याचवंशजांकडे वेळ नव्हता. महात्मा फुले यांनी शिवसमाधी प्रयत्नपुर्वक शोधली, एवढी तिची विटंबना झाली होती. भोसले नामक कोणा एका ग्रुहस्थाने१८७५ साली धनलोभाने महाराजांच्या समाधीत खोदकाम करण्याचा उपक्रम केला होता. अशा स्थीतितपुढे शिवस्मारक उभारण्यासाठी पुढाकार घेतला तो लो. टिळक आणि त्यांच्या अनुयायांनी.टिळक-शाहु वादामुळे शाहू महाराजांनी टिळकांच्या या प्रयत्नांना दाद दिली नाही. पुढेमदतीला आले ते सवाई तुकोजी होळकर. त्यांनी रु. ५०००/- ची शिवस्मारकासाठी मदत दिली वउर्वरीत पैशांतुन शिवस्मारकासमोरील उध्वस्त चौथ-यावर वाघ्या कुत्र्याचे स्मारक बनवलेगेले.

हा झालाइतिहास. आता शिवरायांच्या इतिहासात कुत्रा होता हे स्पष्ट आहे. आता वाघ्याचे स्मारकजेथे आहे तेथे शिवरायांच्या एकाही पत्नीचे स्मारक असल्याचा एकही पुरावा, अगदी ब्रिगेडकडेही, नाही. या स्मारकाला दान देणारे तुकोजी होळकर. गेली ८५ वर्ष वाघ्या उन्हा-तान्हाततेथे इमान आणि स्वामीनिष्ठेचे प्रतीक म्हणुन आहे. धनगर समाजाला कुत्रा हा देवासमानआहे आणि म्हणुनच तुकोजींनी वाघ्याचेही स्मारक करायचे घाटले. यात कोणता ब्राह्मणी कावाआहे?यात शिवरायांचा अवमान कसा होतो? बरे वाघ्याच्या स्मारकाची उंची शिवस्मारकापेक्षा मोठी आहे हाआरोप तर अत्यंत चुकिचा आहे.

पुस्तक परिक्षण:- महार कोण होते? उदगम, संक्रमण, झेप

2011-12-31T11:39:00.001+05:30

महार समाजाचा तेजस्वीइतिहास यथावत मांडणारा शोधग्रंथ प्रसिद्ध लेखक व माझे मित्र संजय सोनवणी साहेबानीलिहला असून तो उद्या प्रकाशित होत आहे. या ग्रंथाचे नाव आहे “महार कोण होते, उदगम,संक्रमण, झेप”. आता पर्यंत अनेकानी महार समाजावर संशोधन केले. पण हे सर्व संशोधन महारांचागौरवशाली इतिहास सांगण्यात तोकडे पडायचे. अनेकांच्या व्याख्या, शब्दव्युत्पत्ती तर अयशस्वीखटाटोप सदरात मोडणा-या आहेत. महार समाज या मातीतला एक प्रमूख, प्रबळ नि शूर समाजहोता हे सर्वाना मान्य होते पण संशोधनाच्या अभावापोटी ते सिद्ध करता येत नव्हते.

संजय सोनवणी साहेबानी महारसमाजावर अत्यंत महत्वाचे संशोधन केले. कालचा महार हा मध्ययुगात सामाजिक फटकाबसलेला एक रक्षक होता हे सिद्ध करताना या समाजाची पाळं मुळं एक एक शतक मागे मागेनेत अर्वाचीन काळातील अस्तीत्व ने जबाबदा-या यांचे सखोल विवेचन केले आहे. त्याचबरोबर आजून एक एक शतक मागे मागे सरकत या समाजाची प्राचिन काळातील भूमिका ही ’रक्षक’अशी होती व गाव कुशीवरील अत्यंत जबाबदारीचे कार्य पाहणारा, वेशीवर पहारा देणारा,समाजाचे व गावाचे रक्षण करणारा नि गावातील उत्पन, जमिनी व ईतर सर्व सरकारदरबारीआवश्यक नोंदी ठेवणारा हा समाज होता हे सिद्ध केले आहे.

महारसुशिक्षित असल्याचे पुरावे

त्याच बरोबर संजय साहेबानीहे ही सिद्ध केले आहे की जर या समाजावर अशा विविध जबाबदा-या होत्या तर हा समाजनक्कीच सुशिक्शतही होता. कारण नोंदी ठेवणे वगैरे गोष्टीसाठी विद्येची गरज अपरिहार्य आहे. जर या समाजावर असेअत्यंत जबाबदारीचे (रेव्हेन्य़ु) कार्य सोपविले होते तर मग ते अशिक्षित असून चालणार नव्हते. मग संजयसाहेबांचा शोध सुरु होतो ते महारांच्या शिक्षणाच्या दिशेनी. महार समाज प्राचीन,अर्वाचीन व मध्ययुगीन काळात नक्कीच सुशिक्षित होता व कुठेतरी त्याचा पुरावा नक्कीसापडेल नि तो शोधलाच पाहिजे म्हणून ते जिद्दिने पेटून उठतात. शेवटी या काळात महारसुशिक्षित होते याचा पुरावा ते मिळवतात. ते पुरावे काय आहेत? कसे मिळाले? महार खरच सुशिक्षित होते का? या सर्वप्रश्नांचे उत्तर या पुस्तकात संजय साहेबानी पुराव्यानिशी मांडले आहेत. ते जाणूनघ्यावयाचे असल्यास पुस्तक नक्की वाचा.

महारसमाज धर्मांतरा आधी बौद्ध असल्याचा पुरावा

दुसरा अत्यंत महत्वाचा शोधअसा आहे की बाबासाहेबानी धम्मचक्रप्रवर्तनाद्वारे जी धम्म क्रांती घडवून आणली त्याआधीही हा महार समाज कधी बौद्ध होता का? बहुतेक होता असेच उत्तर मिळते. यावर संशोधनकरताना संजय साहेबानी एक असा पुरावा मांडला आहे की तो वाचून समस्त बौद्ध समाज थक्कहोणार आहे. महारांची देवी मरीआई. महार समाजावर मरीआईचा मोठा प्रभाव. पण या मरीआईलाबौद्धेय म्हटल्या जात असे असा पुरावा या पुस्तकात मांडण्यात आला आहे. याचाचअर्थ असा की महार समाजावर बौद्ध धम्माचाप्रभाव आधीसुद्धा होता. ते कसे.... जाणून घेण्यासाठी हे पुस्तक नक्की वाचा.

ब्राह्मणांचाराष्ट्रद्रोह

संजय साहेबांच्या ठायीअसलेले विदवत्तेचे भांडवल अफाट आहे. ज्याच्या बळावर ते अखंड वादविवाद करु शकतात.या त्यांच्या विद्वत्त्तेची चमक उपरोक्त पुस्तकातून अनेक ठिकाणी जाणवून जाते.प्रत्येक गोष्ट पुराव्यानिशी सिद्ध करताना कित्येक ठिकाणी तर्काच्या कसोट्या लावूनअत्यंत क्लिष्ट नि गुंतागुंतीचे प्रश्न निकाली काढतात. या देशावरील परकीय सत्तेचेगमक उलगडताना त्यानी एक स्फोटक संशोधन मांडले आहे. काशी विद्वदसभा व ईतर सर्व पुराणकारानी “यादेशावर यवनांचे राज्य येईल” हे वारंवार लोकांच्या मनावर बिंबवून दिले. म्हणून शत्रूसीमेवर उभा ठाकण्या आधीच आमचे मानसिक खच्चिकरण झाले. हा हा म्हणता एक दिवस यवनसिमेवर उभा ठाकला. आम्ही अनेक वर्षापासून त्यांची सत्ता येणार हे ऐकून असल्यामूळेआधिपासून मानसिक पातळीवर खचलेले होतो. त्याना पाहून आजूनच खचून गेलो व त्यांची सत्तास्विकारली. त्या नंतर ब्राम्हणानी धर्मसत्ता व मुस्लिमानी राजसत्ता अशी त्यांच्यात्यांच्यातवाटणी झाली व पुढे सातशे वर्ष आम्ही या दोघांचेही गुलाम राहिलो. आजपर्यंतच्या सर्व संशोधनाना नवे वळण देणारे हे संशोधन व असे अनेक अकथीत पुरावेपाहण्यासाठी हे पुस्तक नक्की वाचा.

अशा प्रकारे संजयसाहेबांची लेखनी विविध क्षेत्रातून लिलया फिरते व ती थेट इसवी सन पूर्वसातवाहनाच्या काळा पर्यंत महार समाजाचे अस्तीत नेऊन भिडविते. सातवाहनाच्या काळातीलमहारख्ख, महारठ्ठ, रठ्ठ अशा अनेक शब्दांचा अर्थ सांगत त्या काळातील गाव रक्षकांचा,संपत्ती रक्षकांचा नि व्यापा-यांच्या रक्षकांचा इतिहास सांगताना हे रक्षक कोण होतेयाची इत्यंभूत माहिती देते. एके काळी हादेश आंतराष्ट्रीय पातळीवर व्यापार करण्यात अग्रणी समजला जात होता. त्या वेळीव्यापा-याना मोठ्या प्रमाणात रक्षकांची गरज पडत असे. त्यामुळे रक्षक समाजाची मोठीमागणी होती. हाडाने खणखर, बुद्धिने चाणक्ष नि वृत्तीने वीर अशा लोकांची नितांत गरजअसे. आजच्या भाषेत बोलायचे झाल्यास रक्षक वर्ग हा सेवा (सेक्युरिटी) देणारा वर्गहोता. हा रक्षकांचा तेजोमय काळ सातव्या-आठव्या शतका पर्यंत अस्तीत्वात होता. पण हळू हळू यवनांचे राज्य प्रस्थापित झाल्यावर व्यापारबंद झाले. त्यामुळे रक्षक वर्ग मोठ्या प्रमाणावर बेरोजगार झाला. त्याची अवणती सुरु झाली. हळू हळू त्याची एक वैभवशाली सेवागावातील पाटल्याच्या, कुणब्याच्या घरी गहाण पडू लागली व ईथे सुरु झाली गुलामी. यागुलामीची पाळं मुळं कुणाशी जाऊन मिळतात? का बरं एक पराक्रमी नि शूर समाज हतवीर्यहोऊन अस्पृश्य बनला? कोणत्या समाजानी यांच्यावर आघात केला? कशा प्रकारे एका अप्रतिम सेवाक्षेत्रालामहारकीत बदलण्यात आले? हे सर्व जाणून घेण्यासाठी वरील पुस्तक नक्की वाचा.

जाता जाता संजय साहेबानीया पुस्तकात आंबेडकर चळवळीतील राजकीय आघाडीचा समाचार घेताना अत्यंत मर्मभेदक,मनोवेदक नि मार्गदर्शक चर्चा केली आहे. त्यांची संशोधनाची शैली, अविरत कष्ट निजिज्ञासू वृत्ती याचा परिपाक म्हणजे “महार कोण होते? उद्गम:संक्रमण:झेप”

सर्वानीआवर्जून वाचावे नि संग्रही ठेवावे, असे पुस्तक आहे.

------------------------------------------------

पुस्तकाचेनाव: महार कोण होते? उद्गम:संक्रमण:झेप

प्रुष्ठसंख्या : ११२

मुल्य:रु. १००/-

प्रकाशक:पुष्प प्रकाशन

एकमेववितरक: भारत बुक हाउस,

१७८८,सदाशिव पेठ,देशमुखवाडी,पुणे-३०.

मो.९८५०७८४२४६

स्तुपांची मंदिरे

2011-12-27T23:21:00.003+05:30

मुखपृष्ठ

मागच्या दोन वर्षापासून ब्लॉगवर लेखन करीत आहे. वाचक वर्गातीलसमर्थकानी सतत पाठ थोपटली तर विरोधकानी माझ्या नावाने लाखोल्या वाहिल्या. शिव्याशापांचा मोठा वर्षाव केला. तरी मी अजिबात न डगमगता माझे लिखान अखंडपणे चालू ठेवले.कित्येनी धमक्या दिल्या, काहीनी तर चक्क माझ्यावर पोलिसात तक्रार नोंदविली. अशाप्रकारे सनातन्यांशी तोंड देत मी आपले कार्य चालू ठेवले. याच दरम्यान मराठीतील एक प्रमुख प्रकाशक ’पुष्प प्रकाशन’ चे मालकव प्रसिद्ध लेखक संजय सोनवणी यांच्याशी ओळख झाली.

संजय साहेबानी माझे हे पुस्तक प्रकाशित करण्याचे बोलून दाखविलेव लगोलग कामाला सुरुवात झाली.

हा हा म्हणता माझे पहिले पुस्तक तयार झाले असून १ जाने २०१२ला कोरेगाव भीमाच्या पवित्र नि वीर भूमीत प्रकाशीत होत आहे.

खरंतर ब्लॉग लिहायला घेतला तेंव्हा कधी ध्यानीमनीही आलं नव्हतंकी या लेखमालिकेचे पुस्तक रुपात प्रकाशन होईल. पण संजय साहेबानी ते घडवून आणले व आजपुस्तक विक्रिसाठी तयार आहे. माझ्या सारख्या नवख्या लेखकाचे (?) पुस्तकप्रकाशीत केल्या बद्दल मी पुष्प प्रकाशन व संजय सोनवणी यांचा आभारी आहे.

हे पुस्तक मुख्यत: चळवळीचे पुस्तक असल्यामूळे शक्यतो मु्ख्यप्रवाहातील विक्रेत्यांकडे मिळणार नाही. तरी सुद्धा ज्याना हे पुस्तक हवे असेल ते माझ्याशीवा पुष्प प्रकाशनाशी थेट संपर्क साधून पुस्तक मागवू शकतात. त्याच बरोबर आंबेडकर चळवळीतीलसर्व विक्रे्त्यांकडे हे पुस्तक उपलब्ध असून महाराष्ट्रभर सर्वत्र हे पुस्तक सहज मिळवितायेईल.

मागिल पान

बौद्धमय भारताचे स्वप्नपाहणा-यांसाठी बौद्ध धम्माचे गतवैभव उलगडणारे हे पुस्तक या चळवळीस अत्यंत उपयोगी आहे. भारतातील अत्यंत प्रसिद्ध हिंदू मंदिरंगतकाळातील बौद्ध मंदिरं असून त्यांचे वैष्णविकरण करण्यात आले आहे. बुद्धाच्यामुर्त्यांचे वैष्णवीकर झाले तरी जनमानसातील प्रथा मात्र बौध्द धम्माचं अस्तीत्वअधोरेखित करुन जातात.

त्याच बरोबर मुर्तीपुजेचाहीइतिहास या पुस्तका द्वारे उलगडण्यात आला आहे. वैदिक धर्मात मुर्तीपूजा वर्ज्य असूनभारत देशात मुर्तीपुजा बौद्ध समाजानी सुरु केली. पण बौद्ध धम्मातील मुर्तीपुजा हीदैववादी नसून प्रतिकांची पूजा होती व आहे. ब्राह्मणी धर्मानी ही मुर्तीपूजावेदांचे मुलभूत तत्व झूगारुन देत बौद्धाना शह देण्यासाठी स्विकारले व प्रतिकांच्यापुजेचे दैवी पुजेत रुपांतर केले. हा सर्व इतिहास या पुस्तकातून मांडण्यात आला असूनमुर्तीपुजा ही बौद्ध धम्माची प्रथा असून ती प्रतिकांची पुजा अशा स्वरुपाची पुजाहोती.

लक्ष्मी, सरस्वती या स्त्रीदेवताही मूळ हिंदू स्त्रीया नसून त्या बौद्ध धम्मातील पुज्य स्रीया होत्या. कारणवैदिक धम्मात स्त्री ही शूद्र असल्यामूळे ती पुज्य असूच शकत नव्हती. पण बौद्धधम्मात मात्र स्त्रीयाना मानाचे स्थान होते. नंतरच्या काळात या बौद्ध स्त्रीयांचेनामांतर करुन हिंदूनी त्यांच्या ग्रंथात घुसडविले. मग या देवींची हिंदू देवांशीनातीगोती ठरविताना कधी सरस्वती ब्रह्माची बायको बनली, कधी मुलगी बनली तर मग कधीआजून काही. अशा प्रकारे मोठा अडचणीचा प्रवास करत ही देवता शेवटी विद्येची देवताम्हणून हिंदु धर्मात स्थीरावली. याचे कारण आहे की ही देवता मुळात बौद्ध देवताहोती. असा एकंदरीत बौद्ध धम्माचा गौरवशालीइतिहास कथन करणारे हे पुस्तक चळवळीस देताना मला अत्यंत आनंद होत आहे.

पुस्तकाचे नाव: स्तुपांचीमंदिरे

लेखक: मधुकर रामटेके

प्रकाशक : पुष्प प्रकाशन,पुणे (संपर्क: ८८०६२४०५२७)

वितरक: भारत बुक डेपो,पुणे. (०२०-३२५४८०३२)

कवी ग्रेस- मण्या महार

2011-12-26T13:53:00.004+05:30

कवी ग्रेस मागच्या आठवडाभरापासून ज्याच्या नावाची भरपूरचर्चा सुरु आहे तो कवी ग्रेस म्हणजे माणिकसिताराम गोडघाटे, माझ्या भाषेत मण्या महार. या इसमाच्या काही कविता शालेय अभ्यासक्रमातही होत्या.कालच्या लोकमतला ग्रेसची मुलाखत होती. ग्रेस म्हणतात, “मी महार, पण ब्राह्मणाळलेला म्हणून महार मला लाथा मारतात. आणि माझी छाती फोडली तरी जाणवेदिसत नाही, म्हणून ब्राम्हणही लाथा मारतात. आय बिलाँग्ज टू ग्रेस!डॉ. आंबेडकर हा प्रयोग करण्यात चुकले. त्यांना शांतता लाभली नाही. पण मी कवी असल्यामुळेमाझी सहनशीलता मोठी आहे. मी कुठल्याच धर्माचा त्याग केला नाही. पण कवीच्या धर्मातचमी हिंदू धर्मात राहिलेलो आहे. आता तुमची संस्कृती! आंबेडकरांप्रमाणे तुम्ही मलाहीधर्मांतर करायला सांगता की माझ्या कवी धर्माला सलाम करता?”

संपूर्ण मुलाखत खालील धाग्यावर वाचा.
http://onlinenews1.lokmat.com/php/detailednews.php?id=MainEdition-1-1-24-12-2011-83e8e&ndate=2011-12-25&editionname=main

पुढे असेही म्हणतात की त्यांच्यावर अत्याचार झालाय.

मुळात या ग्रेसवर अत्याचार झालाहे मी मानतच नाही, उलट त्यानी आ बैल मार मुझे उक्तीला शोभेलसे वर्तन केले. कवीग्रेस हा जातीने महार. नागपूरच्या वसंतराव नाईक कला, वाणिज्य महाविद्यालयात (मॉरिसकॉलेज) मराठीचे प्राध्यापक होते. नागपूर ही बौद्धांची क्रांतीभूमी. दारिद्र्य निगुलामीत खितपत पडलेल्या व महार म्हणून सदैव हिंदूद्वारे तुच्छतेने वागविण्यातआलेल्या या महार समाजाला बाबासाहेबानी याच भूमित बौद्ध धम्माची दिक्षा देऊन आत्मसन्मानाच्यामार्गावर नेऊन उभे केले. नव्या धम्माच्या कवेत देऊन आत्मसन्मान बहाल केला. बाबासाहेबांच्या या परोपकारी व समाजोद्धारक कार्याचीसमस्त बौद्ध जणांस मोठी जाणीव आहे व हा समाज बाबासाहेबांच्या प्रती अत्यंतकृतज्ञतेने वागतो. पण बाबासाहेबांच्या या सामाजीक क्रांतीला नाकारुन हिंदूंचीगुलामी स्विकारण्यात काहीजणाना धन्यता वाटते असे. अशा काही लोकांपैकी एक अत्यंतप्रसिद्ध नाव म्हणजे माणिक सिताराम गोडघाटे.

माणिक गोडघाटे यानी अगदीसुरुवातीपासूनच ठरवून टाकले होते की जात लपवून ठेवायची व सनातन वाद्यांशी जवळीक साधून स्वहीत साधायचे. पण मुख्य अडचणहोती ती नावाची. गोडघाटे हे आडनाव नागपूर व विदर्भात बौद्ध चळवळीतील एक प्रसिद्धआडनाव आहे. खुद्द माणिक गोडघाटेचे सख्खेबंधू अशोक गोडघाटे हे आंबेडकरी चळवळीचे खंदे कार्यकर्ते आहेत. बाबासाहेबांच्यासाहित्य प्रकाशनातील एक प्रसिद्ध नाव आहे. माणिक नावाच्या या कविला हे आडनाव अडसरवाटू लागले. समाजात आपली ओळख लपविण्यासाठी आता नवीन नाव धारण करणे गरजेचे होते.त्यामूळे त्यानी आपले नाव ग्रेस असे ठेवले व गोडघाटे पासून दूर जाण्याचा प्रयत्नकेला. समस्त महार समाज जुनी जात टाकून देऊन, गुलामगिरी झूगारुन देऊन, हिंदू धर्माचा त्याग करुन बौद्ध धम्माचीदिक्शा घेतली व एक तेजस्वी वाटचाल सुरु केली. पण हा जात चोरणारा ग्रेस मात्र स्वेच्छेनीगुलामगिरी स्विकारतो. उभं आयूष्य सनातन्यांचे पाय चाटण्यात घालवितो. मंगेशकरघरण्याशी जवळीक वाढवून वैद्यकीय सेवा मुफ्त मिळवितो व महारकीला चिकटून राहतो.

समाजाशी फारकत घेतल्यामूळेबौद्ध समाजानी ग्रेसला कधी दारीही उभं केले नाही. बाबासाहेबांच्या मार्गाचा अवलंब न केल्यामूळे ग्रेस कायमचा स्वत:च्यासमाजापासून दूरावल्या गेला. अन ग्रेसलाज्यांच्याकडून अपेक्षा होती त्यानीही महार म्हणून सदैव पृष्ठभागावर फटके घालूनदारातून हाकलून दिले. आता मात्र ग्रेसची अवस्था धोबीच्या कुत्र्यागत झाली. हाग्रेस नावाचा कुत्रा ना घरचा राहिला ना घाटाचा (सनातन्यांचा). दोन्ही समाज याग्रेस नावाच्या कुत्र्याला मागच्या तीन दशका पासून बडवतच आला आहे. ब्राह्मण समाजाच्या कंपूत शिरण्याचे अनेकप्रयत्न केले पण ब्राह्मणानी ग्रेसला कधी कंपूत शिरूच दिले नाही. त्यामूळे आतामरता मरता ग्रेसला आपल्या निर्णयाचा पश्चाताप झाला असावा म्हणून म्हणतो की मलादोन्हीकडून बडविल्या जाते. पण सत्य असे आहे की यानी समाजाशी स्वत:च फारकत घेऊनब्राह्मण कंपूत शिरण्याचा प्रयत्न केला. आज तो प्रयत्न सपेशल फसल्याचे जाणवल्यामूळे हापश्चाताप होतोय. पण काही उपाय नाही, बौद्ध समाजाची दारं या कृतघ्न मण्या महारासाठीकायमची बंद झालीत.

ग्रेस लोकमतच्या मुलाखतीतम्हणतो की मी दोन्ही समाजाकडून झोडपलो गेलो. पण हे होणारच होते.

जो माणूस स्वत:चा आत्मसन्मानगहाण टाकतो त्याची गत या पेक्षा वेगळी काय होणार? किंवा त्यानी समाजाशी एवढीमोठीदगाबाजी केली, जात चोरून महारकी व गुलामी स्विकारली त्यानी समाजाकडून अपेक्षा का बरं ठेवावी. त्यांच्या प्रत्येकवाक्यातून जाणवते की त्यांच्या जात बांधवानी दिलेली वागणूक ग्रेसना दुखवून गेली.पण हे अपरिहार्यच होते. ग्रेस हा स्वत:च्या समाजाशी कृतघ्न राहिला. त्यामुळेत्याचा समाज त्याला लाथा घालणार हे अटळच.

दुसरं असं की हा ग्रेस म्हणतोकी, मी बाबासाहेबांसारखा धर्मांतर न करता हिंदू म्हणूनच जगतो. कवीधर्म म्हणजे हिंदू धर्म होय (आहे की नाही कमाल याची, म्हणजे दूर तिकडे कूणी चीनी, जपानी मधे कविता रचली तरी मण्याच्या कसोट्या लावल्यास तो हिंदू ठरतो.) बाबासाहेबानी धर्मांतरकरुनही त्याना शांतता लाभली नाही. त्यानी माझ्या सारखं याच धर्मात राहायला पाहिजे होते. त्यांचा मार्ग चुकला. माझा मार्ग बरोबर आहे. अशी काहीच्या काही मुक्तफळं उधळली गेली. स्वत: ब्राह्मणं कंपूत घेत नाही म्हणून रडायचही अन महार म्हणून जगतो हाच मार्ग बरोबर आहे असे विसंगत विधानही करायचे. मला वाटते आता हा ग्रेस खरोखरच वेडा झाला आहे.

ज्या माणसाला बाबासाहेबाच्या क्रांतीचा परिणाममोजता येत नाही, ज्याला धम्मक्रांतीनंतरचा सामाजिक बदल जाणवत नाही. महार म्हणूनजगणा-या गुलामांची अवस्था व आजची तेजस्वी जिवनशैली यातला फरक कळत नाही. अशा माणसलालाथा नाही घालणार तर काय करणार. ग्रेसला महार म्हणून जगायचे असेल व हिंदू धर्मातराहायचे असेल तर त्यानी खुशाल रहावं. पण बाबासाहेबांच्या धर्मांतरावर बोटउचलल्यामूळे मी व समस्त बौद्ध समाज या ग्रेस नावाच्या मण्या महाराचा निषेध करतो आहे.

दलित उद्योगपती - कल्पना सरोज

2011-12-23T16:15:00.002+05:30

दारिद्र्याचा मारा खात, अगणित दु:खात खितपत पडलेल्याउपेक्षिताना बाबासाहेब रुपी समाज क्रांतिकरक लाभल्यावर सर्वत्र मोठी उलथापालथझाली. सहस्त्रावधी वर्षे दारिद्र्यात खितपत पडलेला समाज उठून उभा राहीला. आपल्याअंगभूत कौशल्यावर मोठी मजल गाठली. सर्व क्षेत्रात मुख्य प्रवाहातील लोकांच्याखांद्याला खांदा लावून मोठ्या कर्तुत्वाने आपली गौरवशाली गाथा लिहू लागला.देशाच्या मुख्य प्रवाहातील समाजाशी स्पर्धा करताना एक एक क्षेत्रात आघाडी घेत हळूहळू दलित समाज सर्वत्र आपल्या पाऊलखूणा उमटवू लागला. उद्योग क्षेत्रात उतरण्यासाठी लागणारं भांडवल, अनूभव निआत्मविश्वास यांच्या अभावामूळे दलितांना या क्षेत्रात उतरावयास बराच अवकाश लागला.बाबासाहेबा नंतर पहिली पिढी शिक्षण क्षेत्रात मोठी कामगीरी बजावत उच्च पदस्थअधिकारी बनली. साहित्य क्षेत्रातही अनेक दलित साहित्यिकानी दैदिप्यमान कार्य केले.कला क्षेत्रातही दलितांचे सूरमणी प्रभाकर धाकडे ते अभिजीत सावंत, अभिजीत कोसंबीपर्यंतची गौरवशाली व तेजोमय वाटचाल आपल्या समोर आहेच. पण या सर्व आघाड्यातदलितांच्या हातून उद्योग क्षेत्र मात्र आजून दूर होते. पण हा आंबेडकरी समाज आहे, थांबणे आम्हाला अमान्य आहे.

सर्व क्षेत्र पादाक्रांत करण्याच्या ध्येयानी झपाटलेला हासमाज नव्वदीच्या दशकात उद्योग क्षेत्रातही उतरला व हा हा म्हणता आज अनेक यशस्वीदलितांनी कार्पोरेट इंडस्ट्रीत आपली स्वतंत्र ओळख नि स्थान निर्माण केले. अशा दलितउद्योगपती मधील आध्यउद्योजक म्हणजे आयु. लाहोरी राम हे पहिले दलित अब्जाधीश.त्या नंतर मिलिंद कांबळे (डिक्कीचे संस्थापक), राजेंद्र गायकवाड (जी.टी. पेस्टकंट्रोल), प्रसाद जगताप (एव्हरेस्ट स्पून पाईप इंडस्ट्री), संजय क्षीरसागर (एपीए इन्फ्रास्ट्रक्चरप्राइवेट लिमिटेड), अशी अनेक दलितउद्योजकांची उद्योगपतीच्या दिशेनी वाटचाल सुरु झाली आहे. अन एवढ्यावरच न थांबत याच रंजल्या गाजल्यासमाजातून एक अत्यंत आत्मविश्वासी, कर्तुत्ववान नि कार्यक्षम महिलेनी कार्पोरेटक्षेत्रात गरूड झेप घेतली त्या महिलेचे नाव आहे आयु. कल्पना सरोज.

कल्पनासरोज:

कल्पना सरोज, भारतातील कार्पोरेट क्षेत्रातील नवीन तडफतातारा म्हणून सर्वज्ञात आहे. कल्पना सरोज आज रु. ३,०००/- कोटीची मालकीन असून अत्यंतवेगाने प्रगती करत आहे. दहावी पर्यंतचे शिक्षणहीपूर्ण करु न शकलेली, पराकोटीच्या दारिद्र्यात जिची जडण घडण झाली अशी स्त्री आजयशाच्या एक एक पाय-या चढत थेट भारतीय कार्पोरेट क्षेत्राच्या इतिहासात आपल्यानावाचे एक सोनेरी पान लिहले आहे.

विदर्भातील अकोल्या जवळील रुपरखेळ नावाच्या एका खेडयात पोलिस हवालदाराच्याघरी जन्म झाला. वयाच्या १२व्या वर्षी विवाह झाला. त्या नंतर आपल्या जन्मगावापासून हजारो कोस दूरलोकानी गजबजलेल्या माया नगरी मुंबईत पतीच्या घरी कल्पना नांदायला आली. पण सासरच्यालोकांनी कल्पनाचा अतोनात छळ केला. अत्यंत हालाखीच्या परिस्थीतीतून आलेल्या याकोवळ्या मुलीस घरुन भक्कम असे पाठबळही नव्हते. सासरच्या लोकांचा छळ, अमानवी वागणूकव पतीचा अत्याचार दिवसेंदिवस वाढतच गेला. वयाने लहान, शिक्षणाने अपूर्ण व घरचेदारिद्र्य यामूळे होणारा हा छळ मुकाट्याने सहन करत कसे बसे एक वर्ष काढले. पणशेवटी परोकोटीच्या वेदना असाह्य झाल्यामूळे या अमानवी छळापासून सुटका करुन घेणे हाएकमेव पर्याय उभा होता. पतीचे घर सोडण्याचा निर्णय घेणे सोपे नव्हते, पण मनोधैर्यएकवटून हा निर्णय घ्याण्याचे ठरले. कर्तव्यबुद्धिला न जागणारा पती व सासरचे मंडळीयांनी नितीमत्ता सोडून केलेला अत्याचार मोडीत काढण्याचे साहस व बळ नव्हते. अनशेवटचा पर्याय म्हणजे या पतीला कायमचा निरोप देणे हा एकमेव उपाय होता. मोठ्याधैर्याने व दु:खी मनाने कल्पनाला हा निर्णय घ्यावा लागला. आता कल्पना परत एकदाआपल्या माहेरी वडलांकडे राहायला आली.

मात्र नव-याचे घर सोडून आलेल्या मुलिंची आपल्या समाजात कायस्थीती होते हे सर्वविदित आहे. समाजातील लोकांच्या शेलक्या व टोमणे अस्वस्थ करुनजात. पदोपदी होणारा उपमर्द नि उपहास मनाला चटके लावून जाई. पतीचे घर हे स्वर्गमानणा-या समाजाला स्त्रीचे स्वत्व असते मुळात हेच मान्य नाही. त्यामूळे नव-यापासूनफारकत घेतलेल्या स्त्रीस हा समाज सदैव दोषी मानतो. याचा जिवंत अनूभव कल्पनाला येऊलागला. मनात विचारांचे काहूर उठू लागले. हे आयूष्य नकोसे होऊन गेले. आत्मघातकरण्याचा विचार वारंवार डोकावू लागला. नव-याचे घर सोडल्या पासून सासूरवास संपलाखरा पण सामाजीक सासूरवास सुरु झाला. पुरातन विचारानी बरबटलेला, स्त्रीस सदैवदुय्यम मानणारा व पुरुषी अहंकारानी पछाडलेला हा समाज स्त्रीयांच्याप्रती आपलं दायीत्वओळखून जबाबदारपणे वागण्यास नेहमीच कमी पडला. उलटपक्षी स्त्रीयांवर सामाजिक बंधनेलादण्यात व तीचा तेजोभंग करण्यात अग्रेसर होता. कल्पनाला सुद्धा समाजाच्या यासंकुचीत नि प्रतिगामी वृत्तीनी अत्यंत छळले. अपमान व दोषारोपाचा प्रचंड मारा झेलतजगताना हे जिवन नकोसे होऊन गेले व शेवती आत्मघात करण्याचा निर्णय घेऊन टाकला. विषाच्या दोन बाटल्या पिऊन टाकल्या.पण आयुष्याचा शेवट करण्याचा हा प्रयत्नफसला. घरच्यानी तडका फडकी दवाखान्यात दाखल केले डॉक्टराना कल्पनाचा जिव वाचविण्यातयश आले. हा कल्पनाचा पुनर्जन्म होता. आता मात्र तिनी नवे आयूष्य स्वत:च्या अटीवरजगण्याचे ठरवून टाकले. समाजाच्या टिका टिप्पण्याना भीक न घालता मनास पटेल तसे जिवन जगण्याचानिर्धार केला. अन वडिलांकडे आग्रह धरला की मला मुंबईस पाठवा. कष्ट करणा-या माणसालायशाची कवाडं मुंबईत सदैव उघडी असतात व मला तिथेच जाऊन कष्ट करायचे आहे. पोरीच्याहट्टापायी व आत्महत्तेचा धसका घेतलेल्या वडलानी मुंबईतील नातेवाईकाकडे कल्पनाचीराहण्याची सोय केली.

आता मात्र कल्पनाच्या आयूष्याला नवी कलाटनी मिळाली होती.आत्मविश्वासानी भरलेली, नव्या वाटा चोखाळणारी व अविरत कष्टानी यश खेचून आणणारी हीकल्पना मुंबईत येऊन थडकली. सुरुवातीला होजीयारीच्या दुकानात शिलाईची कामे करुलागली. अत्यल्प मोबदल्यात तीला हे काम करावे लागत असे, पण आयूष्यात काहितरी नवेघडवूनच थांबायचे असा निश्चय करुन मुंबईत आलेली कल्पना या कामासही मोठ्या आनंदानेस्विकारले. विशिष्ट ध्येयानी प्रेरीत माणसं थाबंत नसतात. त्यांच्या ठायी असलेलीअखंड उद्योजकता नि अविश्रांत कष्ट या दोन भांडवालाच्या जोरावर बाकी सर्व तारूननेण्यास ते सिद्ध असतात. कल्पना सुद्धा अशाच ध्येयानी झपाटलेली एक तरुणी होती.

पदरी शिक्षणाचा अभाव होता खरा पण तिच्या ठायी असलेलाआत्मविश्वास नि उद्योगशिलता याच्या बळावर ही कसर भरुन काढण्यास ती सिद्ध होती.

दुसरा विवाह

हा हा म्हणता काही दिवस गेले. कल्पनाचा या व्यवसायात जम बसतगेला. त्याच दरम्यान एका उमद्या तरुणाशी तीची ओळख झाली व त्याच्याशी विवाह केला.हा तरुणही उद्योजक व आत्मविश्वासानी काठोकाठ भरलेला, ध्येयानी झपाटलेला नव्या वाटाचोखाळणारा उमदं व्यक्तीमत्व होतं. म्हणूनच बहुतेक कल्पनाच्या मनात वेगळं स्थानमिळवू शकला. त्याचा काल्याण येथे कपाट बनविण्याचा व्यवसाय होता. ईकडे कल्पनाहोजीयारीच्या व्यवसायात आता बरीच पुढे निघून गेली होती. या तरुणापासून कल्पनाला एकमुलगी व एक मुलगा अशी दोन अपत्ये झाली. पण नशीबानी पुन्हा एकदा थट्टा केली,कल्पनाचा जोडीदार दोन मुलांची जबाबदारी तिच्यावर टाकून ईह लोकाचा निरोप घेतो. आतातीचा सामाजीक दर्जा विधवा असा होता. हा आघात झेलण्यास कल्पना सज्ज नव्हती. पहिल्याआघाता नंतर मोठ्या धैर्याने उभी झालेली कल्पना पतीच्या निधनानी पुर्ती खचून गेली,कोसळली, कोलमडून पडली. पण या वेळी तीच्यावर दोन मुलांची जबाबदारी होती. त्यांचीतोंडं पुढे येताच तीला परत नव्या उमेदीने उभे राहणे भाग पडले. पतीचा व्यवसायहोताच. कल्पनानी हा विस्खटलेला संसार परत एकदा आवरला व नव्या उत्साहाने व्यवसायास सुरुवात केली.

कपाटांच्या व्यवसायात तीचा जम बसत गेला. पैसा मागे पडूलागला. अचूक निर्णय, अफाट कार्यक्षमता व अंगभूत उद्योगशीलता याच्या मिश्रणातून उभंझालेलं हे नवं व्यक्तीमत्व यशाची गरुड झेप घेत गेलं. या नंतर कल्पनानी कधी मागेवळून पाहिलच नाही.

कोहीनूर प्लाझा

याचदरम्यान कल्पनानी १९९७ मधे एक भूखंड विकत घेण्याचा निर्णय घेतला. खरतर हा निर्णय अत्यंतधाडसी व जोखीमीचा होता. जो भूखंड कल्पनानी विकत घेण्याचा निर्णय घेतला त्याच्यावरअनेकांचे दावे होते. त्या जागेत असलेल्या ईमारतीत अनेक वर्षापासून वास्तव्यासअसलेल्या भाडेकरुनी आपला मालकी हक्क सांगितला होता. त्याच बरोबर ईतरही स्थानीकबिल्डर व गुंडांची त्या जागेवर नजर होती. या सर्व अडीअडचणीच्या जोडीला या भूखंडाशी निगडीतकाही खटले न्यायालयात प्रलंबित होते. असा एकंदरीत कटकटीचा व गुंतागुंतीचा हा भूखंडविकत घेणे म्हणजे धैर्याचे व धाडसाचे कृत्य होते. कल्पनानी धाडसी निर्णय घेत हाभूखंड विकत घेतला. कायदेशीर लढा लढण्याची सिद्धता केली. दरम्यान काळात गावगुंडाकडून जिवे मारण्याच्या धमक्या मिळाल्या. पोलिसात तक्रार करुन या गुंडांचाबंदोबस्त करण्यात आला. ईतर राजकीय दबाव नि वजनदार माणसांचे नाना प्रलोभने झूगारूनदेत आपला लढा सुरु ठेवला. अखेर न्यायालयीन लढा जिंकून दाखविला, जागेचे मालकी हक्ककल्पनाच्या नावे झाले. विजयी घोडदौडची ईथे रोवली गेली मुहूर्तमेढ.

याजागेवर सुंदरशी ईमार बांधून कल्पनानी बांधकाम क्षेत्रात पदार्पण केले. या ईमारतीलाकोहिनूर प्लाझा असं समर्पक नाव देण्यात आले. २००० साली ही ईमारत विकून मिळालेल्यापैशातून हा व्यवसाय वाढविण्यास सुरुवात झाली.

कमानी ट्यूब्स लि.

स्वातंत्र्यपूर्वकाळापासून व्यवसायात असलेली कमानी ट्यूब्स लि. २००६ साली दिवाळखोरीच्याउंबरठ्यावर उभी होती. या कंपनीवर ११६ करोडचे कर्ज होते. १२० पेक्षा अधिक खटलेकंपनीच्या विरोधात न्यायालयात प्रलंबित होते. ५००ते ८०० कामगारांचे देणे बाकीहोते. त्याच बरोबर कामगारांची दोन युनियन मधे विभागणी झालेली होती. एका युनियनचीसमजूत काढावी तर दुस-यानी रुसावे, दुस-याची मागणी मान्य करावे तर पहिला ओरडायचा.अशी एकंदरीत आणिबाणीची परिस्थीतून जाणारी ही कमानी ची कमान घ्यावयास कुणीच तयारनव्हते. तेंव्हा मोठ्या धैर्यानी एक स्त्री उद्योजक पुढे सरसावून येते व बीआईएफआर[बोर्ड फारइंडस्ट्रियल एवं फाइनेंशियल रिकंसट्रक्शन] कडे या कंपनीचे सुत्रआपल्याकडे दयावे असा प्रस्ताव ठेवते. तेआत्मविश्वासानी भरलेलं व्यक्तीमत्व म्हणजे कल्पना होय.

शेवटीहा प्रस्ताव मान्य करुन कमानीची कमान कल्पनाच्याहाती देण्यात येते. हा हा म्हणता वर्षभरात कल्पनाच्या कर्तूत्वानी कमानी गरुड झेपघेत कंपनी तोट्यातून बाहेर पडली. परंतू कंपनीवर असलेलेल एकूण कर्ज व ईतर सर्विदेणी अवाढव्य असल्यामूळे या सर्व कर्जातून मुक्त होण्यास कंपनीला सहा वर्षे लागली.पण आता मात्र कमानी ट्यूब्सचे गतवैभव परत आले. अत्यंत धोरणी, दिर्गोद्योगी, धाडसीव चिकाटीच्या बळावर कल्पनानी दिवाळखोरीच्याउंबरठ्यावर उभ्या असलेल्या एका कंपनीला खेचून बाहेर काढले व आपल्या कर्तूत्वाच्याबळावर कंपनीला गतवैभव प्राप्त करुन देत नवा इतिहास घडविला.

http://www.kamanitubes.com/index.aspx

समीर सरोज:

कार्पोरेटक्षेत्रात दैदिप्यमान कार्य करणारी, पहिली दिलत उद्योजिका म्हणून भारताच्याइतिहासात स्वत:च नावं कर्तुत्वाच्या बळावर अजरामर करणारी कल्पना शेवटी आहेव्यक्ती. या सर्व जबाबदा-या पार पाडताना, अवाढव्य व्यवसाय सांभाळताना वयक्तीकआयुष्यात एक जोडीदार असावा ही निसर्गिक गरज होय. कल्पनानी आपला तिसरा विवाहज्याच्या सोबत केला त्याचे नाव समीर सरोज. सरोज साहेब बांधकाम व्यवसायाला वाळूपुरवठा करणारे व्यवसायी होते. पण लग्ना नंतर आता ते आपल्या पत्नीच्या व्यवसायात कल्पनाचेसहकारी म्हणून काम करतात.

कौटुंबिक जबाबदा-या

हीसर्व व्यवसायीक जबाबदारी सांभाळताना कल्पना आई म्हणूनही एक आदर्श व्यक्ती आहे.अत्यंत प्रेमळ, जबाबदार नि कर्तव्यदक्ष आई म्हणून कल्पनाची आप्त ईष्टात मोठीख्याती आहे. दोन मुलांचे संगोपन करताना आपल्या मुलिला होटेल मॅनेजमेंटच्या उच्च शिक्षणासाठी लंडनलापाठविले असून मुलगा जर्मनीमध्ये पायलटचे प्रशिक्षण घेत आहे. आभाळाला स्पर्श करणारीकल्पना जमीनीवर पाय रोवून उभी आहे. आपल्या लहान भावाचा व बहिणीचा शिक्षणाचा सर्वखर्च कल्पनानी केला असून त्यांच्या लग्ना पर्यंतची सर्व जबाबदारी पार पाडली आहे.एवढ्यावरच न थांबता कल्पनानी त्या दोघानाही एक एक सदनिका भेट म्हणून दिली वत्यांचे आयुष्य मार्गी लावले.

सामाजीक कार्य

बाबासाहेबआंबेडकरांच्या परोपकारबुद्धिमूळे आज हा बदल घडून आला आहे. समाज बांधवांप्रती त्यांच्यामनात असलेला कळवळा, त्याग व सामाजिक क्रांतीसाठी दिलेला प्रदिर्घ लढा यामूळे आजआपल्या समाजाला हे तेजस्वी दिवस पाहण्याचे भाग्य लाभले. कल्पना सरोजनी व्यवसायीकगगन भरारी घेतानाच सामाजीक बांधिलकी जोपासली आहे. आपण समाजाचे देणे लागतो व तेआपले कर्तव्यच आहे अशी खूणगाठ बांधून त्या सामाजीक ऋण फेडण्यास सदैव सज्ज असतात.त्याच बरोबर ज्या जिल्ह्यात त्यांचा जन्म झाला व बालपण गेले तिथे पायलट ट्रेनिंगस्कूल काढण्याचा त्यांचा संकल्प आहे.

दलितसमाज आता नवा इतिहास घडवतो आहे. कार्पोरेट जगतातील कल्पनाची कामगीरी दलितांच्याकर्तूत्वाची दखल घेण्यास भाग पाडत असून नुकत्याच मुंबईत भरलेल्या दलित एक्स्पोलाटाटा बिरला सारख्या दिग्गजानी भेटी दिल्या. सा-या जगाचे लक्ष वेधून घेणारी हीकामगीरी दलित बांधवांमधे नवचैतन्य जागविणारी, नवे मार्ग चोखाळायला लावणारी व मुख्यप्रवाहात आता स्वताचे स्वतंत्र स्थान निर्माण करण्यास मार्गदर्शक ठरणारी आहे.

दहावी पर्यंतहीशिक्षण न घेऊ शकलेली एक अल्पशिक्षित ते एक यशस्वी उद्योगपती (? पत्नी) असा थक्क करणार प्रवास करुन आज कल्पना जेंव्हा मुंबईतीलबैलार्ड ईस्टेट मधिल कार्यालयात बसते तेंव्हा भारतातील मोठ मोठे दिग्गज तीला भेटायला बाहेररांगेत उभे असतात.

यायशस्वी नि गौरवशाली वाटचाली बद्ध कल्पनाचं अभिनंदन व शुभेच्छा.

’भगवद गीता’ वर रशियात बंदी.

2011-12-20T15:27:00.000+05:30

भगव्या आतंकवादाचे बुरखे उतरण्यास सुरुवात झाली ती साध्वीप्रज्ञा पासून. आज पर्यंत मुस्लिमांवर आतंकवादाचे आरोप ठेवणा-यांच्या डोळ्यातझणझणीत अंजन घालणारी ही एक महत्वाची घटना होती. त्या नंतर एक एक करुन भगव्याआतंकवादाचे अनेक रुप सातत्याने पुढे येत राहीले. ही झाली भारतातली अवस्था. पण आतामात्र आंतराष्ट्रीय पातळीवरही भगव्या दहशतीची दखल घेणे सुरु झाले आहे. भगवद गीता हा समाजीक सलोखा बिघडविणारा व समाजात दुहीतयार करणारा ग्रंथ आहे असा रशीयाच्या न्यायालयाने काल सोमवार १९ डिसे २०११ रोजी घोषीत केले व २८ डिसे. २०११ ला या संदर्भात अंतीम निर्णय येणार आहे.

हिंदू समाज ज्या ग्रंथाला पुज्य मानतो त्या ग्रंथालाएखाद्या देशाच्या न्यायव्यवस्थेने अशा प्रकारे फटकारणे ही अपूर्व अशी घटना आहे.त्याच बरोबर या निंदणीय ग्रंथाचं समर्थन करणारा हिंदू समाजही आत्मघातकी निदेशहिताच्या व समाज हिताच्या विरोधात कृतीशील असणारा घातकी समाज असल्याचे अधोरेखीतहोते. हिंदू धर्म अत्यंत घातकी, समाज द्रोही व मानवी मुल्याची पायमपल्ली करणारा एककडवट व कट्टरपंथी धर्म आहे हे सर्वज्ञात आहे. पण त्याची झड आता पर्यंत फक्त भारतीयलोकानाच बसल्यामूळे विदेशात मात्र या धर्माचे सदैव गुणगाणच चालले होते.

पण हळू हळू हिंदू धर्मानी आपला मुळ रंग दाखविला नि त्याच्याविरोधात पहिला प्रतिध्वनी उठला तो रशीयामधे. आता युरोपातील ईतर सर्व देशातूनही हाविरोधाचा, निषेधाचा व प्रतिकाराचा सूर उठेल यात शंका नाही. हिंदू धर्मानी कित्येकवर्षे सज्जनतेचा बुरखा घालून जगभर प्रवास केला खरा पण शेवटी तो रशीयात जाऊनफाटलाच. आता रशीयाच्या विरोधात आवाज उठविताना हिंदूच्या सहिष्णूवृत्तीची कसोटीलागणार आहे. सहिष्णूतेचा आज पर्यंतचा दिखावा खरा की खोटा ते लवकरच सिद्ध होईल.

भगवद गीता हे जगातील अलौकिक तत्वज्ञानानी संपन्न असाधर्मग्रंथ असल्याचा आज पर्यंतचा दावा मोडीत काढणारा रशीयन न्यायालयाचा कालचा निकालहिंदू धर्माच्या जागतीक किर्तिला खिंडार पाडण्यास पुरेसं आहे. मनूवादाचा प्रसारजगभरात करण्यासाठी रान पेटवून उठलेला हा सनातनी धर्म शेवटी कायद्याच्या कचाट्यातसापडला तेवढे बरे झाले.

ईस्कॉनचे वाभाडे: International Society for Krishna Consciousness (ISKCON). ही सस्था जगभर पसरली असून आज पर्यंत भगवद गीतेचा प्रसार करण्यात सर्वातअग्रणी संस्था म्हणून गणली जाते. देश विदेशात गीतेचा प्रसार करण्यात झोकून देणारीएक कट्टर संस्था असून अवाढव्य माया गोळा करण्यातही ईस्कॉन अग्रणी आहे. गीतेचेतत्वज्ञान जगात सर्वात्तोम आहे असा हिंदू व त्यातल्या त्यात ईस्कॉनचा प्रबळ दावाआहे. पण रशीयन न्यायव्यवस्थेच्या कसोट्या लावल्यावर ही गीता सर्वोत्तम तत्वज्ञान तरठरणे दूर पण मानवी मुल्यास घातक असल्याचे सिद्ध झाले. सहा महिन्या पासून न्यायालयातहे प्रकरण प्रलंबीत होते. सहा महिन्याच्या अभ्यासांती न्यायालयाने गीतेस घातकठरवून एकदाची बंदी घातली. याच बरोबरईस्कॉनचाही निकाल लावला. आता नजर लागली आहे ईतर युरोपीयन व अमेरीकन देशांकडे. यासर्व पश्चीमी देशानी सुद्धा लवकरात लवकर गीतेचा व ईस्कॉनचा बंदोबस्त केल्यास नवलवाटू नये.

हिंदू संघटना मात्र क्रोधाने चरफडल्या, शंकराचार्य तरबहुतेक थडग्यातच(?) चडफडला असावा. अत्यंत घातकी अशा गीतेवर बंधी घालणा-या या निर्णयाचे समस्त समतावाद्यांच्या तर्फे मी मनोभावे स्वागत करतो. असा हा अभूतपूर्व निर्णय देण्याचे नितीधैर्य दाखविल्यामूळे मी रशीयनन्यायालयाचे अनिभंदन करतो. आता भारतीय हिंदू २८ च्या आता हा निर्णय फिरविण्यासाठी रशीयावर दबाव आणतात की गीतेच महत्व सिद्ध करतात ते आपण सर्व पाहणारच आहोत.

इंदू मीलची जागा फुकट नको विकत हवी.

2011-12-20T11:43:00.000+05:30

इंदू मीलच्या प्रश्नावरुन सध्या विधान सभेत खडाजंगी सुरु आहे.काल विधानसभेने इंदू मीलची बारा एकर जागा डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्मारकास देण्याची मागणी करणा-यापाच आमदाराना एक दिवसासाठी निलंबित केले. त्या नंतर आजून एक महत्वाची घटना घडलीती म्हणजे एन. टी. सी. (National Textile Corporation) नी कोर्टातधाव घेतली. याची सुनावणी करताना न्या. डी. के. देशमूख व न्या. अनूप मेहता यांच्याखंडपिठाने सरकारची कान उघडणी करताना असे सुनावले की “जर उद्या विधानसभेत भीम सैनिकघुसले व स्वत:ला मुख्यमंत्री घोषीत केले तर सरकार हे मान्य करणार की कसे?” यावाक्याचा रोख असा होता की इंदू मीलमधे घुसलेल्या भीम सैनिकाना मीलचा ताबा घेऊच कसादिला. त्याना जागीच ठेचायचे काम सरकारने पार पाडायला हवे होते. किंबहूना यापुढेतरी भीम सैनिकाना ठेचून काढावे नि त्यांचा आवाजा लगेच दडपावा अशा अर्थाची तीसुचना होती. सरकारला अप्रत्यक्षपणे भीम सैनिकांवर अत्याचार करण्यास प्रवृत्तकरणारे हे विधान न्यायमुर्तीला न शोभणारे आहेत. न्यायमूर्तीनी काय तो निर्णय दयावा.

इंदू मीलचा जागा फुकट नको विकत दया:

मागच्या आठवडा भरापासून महाराष्ट्राच्या कानाकोप-यातआंबेडकरी जनतेनी सौम्यपने निदर्शने सुरु केली असून काही ठिकाणी प्रातिनिधीक निषेधम्हणून रेल रोको सारख्या तुरळक घटना घडल्या आहेत. इंदू मीलची जागा आंबेडकर स्मारकासमिळावी याची मागणी रिपब्लिकन सेनेने मागच्या दोन वर्षापासून लावून धरली.सरकारनी नेहमीप्रमाणे ईथेही सुस्तडपणा दाखवत घोंगळं भीजत ठेवले. आता जेंव्हाभीमसैनिक सरकारला जागं करण्यासाठी व प्रश्न निकाली काढण्यासाठी मीलचा ताबा घेऊन कायतो निर्णय एकदाचा करुन टाका अशी भीम गर्जना केल्यावर सरकार खळबळून जागं झालं खरं पण त्यानी फक्त चारएकरच जागा देण्याचा प्रस्ताव ठेवला.

संपूर्ण बारा एकर जागा मिळवूनच राहू असा आंबेडकरी जनतेनेपवित्रा घेतला व मुख्य प्रवाहातील मिडीयानी या बातम्या काहिच्या काही रंगवूनछापायला सुरुवात केली. मुख्य प्रवाहातील वृत्तपत्र वाचताना असे दिसून येते कीआंबेडकरी समाजाने ही जागा बळकावली आहे, असा अर्थ निघणा-या त्या बातम्या असतात. पण वास्तव वेगळे आहे. रिपब्लिकन सेनेचीमागणी अशी आहे की ती जागा सरकारनी एन.टी.सी. कडुन मिळवून आंबेडकर स्मारकास द्यावी.

सरकारला हे जमत नसल्यास सरकारने तशी जाहीर कबुली द्यावी कीती जागा सरकार स्मारकास मिळवून देण्यास असमर्थ आहे. सरकारने तसे जाहीर केल्यास दोनदिवसाच्या आत रिपब्लिकन सेना ती जागा आजच्या बाजार भावा प्रमाणे म्हणजे रुपये.२,३५,००,००,०००/- (रु. दोन अब्ज, पसतीस कोटी ) ला विकत घेण्यास तयार आहे. म्हणजेआंबेडकरी समाज मोल मोजून ती जागा मिळविण्यास तयार असताना सरकारनी अत्यंत धुर्तपणेहा प्रश्न न सोडविण्याचा निर्णय घेतला आहे. कारण रिपब्लिकन सेनेनी जागा विकत घेतल्यास धर्मदायी संस्थाना/मंदिराना करोडोची खैरात वाटणा-या सरकारवर पक्षपातीपणा केल्याचा ठपका बसेल हे कॉंग्रेसवाले चांगलेच जाणतात. या पक्षपाताची किंमत पुढच्या निवडणूकीत मोजावी लागेल याची धास्ती आहे. म्हणून ही जागा कुठल्याही परिस्थीतीत विकत दयायची नाही यावर सरकार ठाम आहे. सरकारची ही बदमाशकी मेनस्ट्रीम मिडीयाछापत नाही. आंबेडकरी जनता फुकटात जागा मागत असल्याचं चित्र रंगविण्यात येत असून हीआमची बदनामी आहे.

सरकारला धास्ती आहे की आंबेडकरी समाजाने पैसे मोजून ती जागाविकत घेतल्यास सरकारची मुख्यत्वे कॉंग्रेसची नाचक्की होईल व पुढच्या निवडनुकित मतमागायला दारात उभं राहण्याची लाज वाटेल. त्यामूळे सरकारनी चार एकर देण्याचा सोंगकेला. पण आंबेडकरी समाज संपुर्ण बारा एकर जमीन मिळवूनच राहील असा पवित्रा घेतलाआहे. आज आंबेडकरी सामाजाचं हेच म्हणन आहे की सरकार बारा एकर जमीन देण्यास असमर्थअसल्यास तसे जाहिर करावे. आम्ही लगेच पैसेमोजून ती जागा एन.टी.सी. कडून विकत घेऊ. सरकारमात्र दोन्ही ठिकाणी पाय अडवून बसली आहे. आता मात्र उद्रेक होणे अटळ आहे.

आनंदराज यशवंत आंबेडकर - एक नवे नेतृत्व

2011-12-07T12:45:00.001+05:30

मोहिम इंदू मील फत्ते केली

काल ६ डिसेंबर बाबासाहेबांचं महापरीनिर्वाण दिन. देशभरातूनजमलेले भीम सैनिक या दिवशी बाबासाहेबाना विनम्र अभिवादन करतात हे दर वर्षी ठरलेलंआहेच. पण अनेक वर्षापासून भीजत पडलेलं इंदू मीलच घोंगळं या वर्षी धुवून काढलंगेलं, ही कामगीरी बजावणारा आंबेडकरी चळवळीतील नवीन नेता मात्र फारश्या लोकानामाहीत नाही. बाकी सर्व आंबेडकरी नेते मूग गिळून बसले असताना आर पारची लढायी लढणाराहा नवा आंबेडकरी नेता आता आंबेडकरी चळवळीचे नवे पर्व सुरु करेल अशी आशा आहे.

इंदू मिलचा प्रश्न निकाली काढण्याच्या दिशेनी पुर्व तय्यारीकरण्यात आली होती. मोहीम इंदू मील फत्ते करण्याचे काम हाती घेतले होतेबाबासाहेबाचे नातू आयु. आनंदराज यशवंतराव आंबेडकर यानी अन अत्यंत धाडसीपणेत्यानी ही मोहीम फत्ते करुन दाखविली. इंदू मीलला पोलिसाना वेढा दिला होता.कुठल्याही परिस्थीती भीमसैनिकाना इंदू मीलमधेय घूस दयायचे नाही असा वरुन आदेशहोता. पण आनंदराज साहेबांच्या नेतृत्त्वातील भीम सेना ईतकी बलाढ्य, शूर निदृढनिश्चयी होती की पोलिसांच्या सा-या फळ्या उध्वस्त करत हिंदू मीलमधे घुसली. जो जगह सरकारी है, वो जगह हमारी है या ना-यानी आकाश दुमदुमू लागला. अत्यंत आक्रमक पणे पोलिसांचा वेढा फोडून काढत आंबेडकरी सेना कुच करु लागली.ठरल्या प्रमाणे इंदू मीलची जागा ताब्यात घेतली. महाराष्ट्र शासनानी नेमलेल्यापोलिसानी सुरुवातीला मुजोरी करण्याचा प्रयत्न केला पण भीमसैनीकांच्या महासागरापुढेत्यांचे एक चालले नाही, किंबहूना चालुही नये. कारण प्रश्न बाबासाहेबांच्यास्मारकाचा आहे. जागा ताब्यात घेतल्या नंतरतिथे बाबासाहेबांचा पुतळा बसवीण्यात आला. धम्म वंदना घेऊन इंदू मीलची जागाभंत्यांच्या ताब्यात देण्यात आले. त्या नंतर असे घोषीत करण्यात आले की इंदू मीलचीसंपुर्ण जागा बाबासाहेबांच्या स्मारकासाठी ताब्यात घेण्यात आली असून आज पासून याजागेवर आंबेडकरी जनतेचा अधिकार आहे. त्याच बरोबर ईथे आता बौद्ध भीक्कू व भंतेंचाकायमचा वास असणार आहे. पोलिसानी या नंतर ईकडे वाकड्या नजरेनी पाहण्याची जरुरत करुनये, किंवा ईथल्या भीक्कुना हिसकावून लावण्याचा प्रयत्नही करु नये. तसे केल्यासमहाराष्ट्र शासनाला आंबेडकरी जनता धडा शिकविल्या शिवाय राहणार नाही. अशा प्रकारे शासनालाइशारा देऊन इंदू मिलच्या जागेवर आंबेडकरी जनतेचा मालकी हक्क प्रस्थापित करण्यातआला. आता या इंदू मिलच्या जागेवर भव्य असे बाबासाहेबांचे स्मारक उभे करण्यात येणारआहे. पण हे सर्व करणारे आनंदराज आंबेडकर कोण आहेत त्यांच्या बद्दल थोडसं जाणून घेऊया.

आनंदराज यशवंतराव आंबेडकर

हे नाव आंबेडकर चळवळीत फारसं कुणाला माहीत नाही. मुख्यप्रवाहातील मिडीयाला तर अजिबात माहीत नव्हतं. आंबेडकरी चळवळीचे पेपर सम्राट,बहुजन नायक वगैरे मधुन मागच्या दोन वर्षापासून आनंदराज आंबेडकर यांच्याबद्दल अधून मधून थोडंफार लिहून येतय, पण ते तेवढ्या पुरताच. यांच्या बद्दलमेनस्ट्रिम मिडीयानी तर अजिबात दखल घेतली नव्हती. पण कालचा धडाका पाहून आता सर्वानत्यांची दखल घेणे भाग पडले. तर आनंदराजआंबेडकर आहेत डॉ. बाबासाहेब यांचे नातू, प्रकाश आंबेडकरांचे धाकटे बंधू ,यशवंत आंबेडकरांचे पुत्र. आनंदराज आंबेडकर हे आंबेडकर चळवळीचे नवे सेनानी म्हणूनउभरताना दिसत आहेत. त्यानी रिपब्लीकन सेना नावाचा राजकीय पक्ष सुरु केलाआहे. त्याची वाटचाल कशी होते ते काळच सांगेल पण सुरुवात मात्र धडाकेबाज निबहुजनांच्या मनात वेगळं स्थान निर्माण करणार आहे.

आनंदराज यांचे शिक्षण

आनंदराज हे एक उच्च शिक्षित नेते असून आंबेडकर चळवळी बद्दलअत्यंत कळवळा असलेले धुरंधर सेनानी आहेत. ते पुण्याच्या राजा शिवाजी विद्यालयातून१९७५ मध्ये एस. एस. सी. उत्तीर्ण झाले. त्या नंतर १९७७ मध्ये रुईया कॉलेज मधुन एच.एस. सी. उत्तीर्ण झाले. व्ही. जे. टी. आय. मुंबई मधून १९८१ मधे बी.ई. ईलेक्ट्रिकलची पदवी घेऊन. १९८३ मधेबजाज इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट स्टडीज (मुंबई) एम. एम. एस. ची पदवी घेतली. असाउच्च शिक्षित, धाडसी व आक्रमक नेता मिळाल्यामूळे आंबेडकरी जनता सध्यातरी मोठ्या खुषीत आहे.

पण याच बरोबर एक निराशाही आहे की, आज पर्यंत आंबेडकरीचळवळीत येणारा प्रत्येक नेता सुरुवातीला असाच धाडसी व आक्रमक होता. पण कालांतरने सत्तेचीलालसा व लाल दिव्याच्या गाडीची सवय या दोन गोष्टिनी त्यांच्यातील धाडस व आक्रमकताकरणाच्या कवच कुंडला प्रमाणे राजकीय धुरंधरानी उतरविले. आता ते सर्व धाडसी नेतेशेपुट हालविताना दिसतात. आनंदराज बद्दल काय होते ते काळच सांगेल. मी वेट एन्ड वॉच शीवायआजून काहीच बोलू शकत नाही.

आनंदराज आंबेडकरांबद्दल अधिक माहिती ईथे उपलब्ध आहे.

http://eci.nic.in/Sep2004_AFFIDAVITS/SE/S13/51/AnandrajAmbedkar/AnandrajAmbedkar_SC3.htm

तसल्या सरस्वतीला,पुजण्यात अर्थ नाही

2011-12-06T16:32:00.001+05:30

फुगण्यात अर्थ नाही,रुसण्यात अर्थ नाही,

जाळुन उगी जिवाला,जगण्यात अर्थ नाही

निष्पन्न ही न ज्यातुन्,उत्पन्न ही न काही,

नापिक जमीन ऐसी,कसण्यात अर्थ नाही

हे तथ्य जाणले मी,आयुष्य भोगताना

तू एकटा जगी या,रमण्यात अर्थ नाही

या बेगडी जगातुन्,निष्कर्श काढला मी

तू व्यर्थ चंदनासम ,झिजण्यात अर्थ नाही

विद्येविनाच वंचित्,शूद्रास राखते जी

तसल्या सरस्वतीला,पुजण्यात अर्थ नाही

सांगून काल गेले,ते बुद्ध या जगाला

मुर्खांत सज्जनाने,बसण्यात अर्थ नाही

शरदा च्या चांदण्यातच्,राहून रामदासा

दारुण तुझा पराभव्,बघण्यात अर्थ नाही

व्हा संघटीत बंधू,संघर्ष हा कराया

परतून खैरलांजी,घडण्यात अर्थ नाही

जो अर्थबोध ही ना,हो सकल बहुजनांना

असली गझल विनायक्,रचण्यात अर्थ नाही

-------------------------------------------
विनायक (अण्णा) त्रिभुवन्,वाशी,नवी मुंबई.

जयंती यशवंतराव होळकरांची

2011-12-05T16:23:00.001+05:30

किल्याचा मुख्य प्रवेश द्वार

३ डिसेंबर हा दिवस भारतीय क्रांतीचे आध्य प्रणेते महाराजा यशवंतराव होळकर यांचा जन्मदिवस. ३ डिसेंबर १७७६ मध्ये महाराष्ट्राच्या पुण्य भूमीत गाव- वाफगाव, ता. खेड जि. पुणे येथे होळकरांच्या घरी एक तेजस्वी पुत्र जन्मास आला. ज्यानी पुढे अनेक युद्ध लढले, इंग्रजाना सळो कि पळी करुन सोडले. दक्षिणेपासून थेट पंजाब पर्यंत ज्याचा राज्यविस्तार होता. त्याच बरोबर पंजाब ते बंगाल अशी अजस्त्र दौड मारणारा, प्रत्येक युद्धात विजयी खेचून आणणारा, इंग्रजासारख्या अत्यंत बलाढ्य नि शिस्तबद्ध सेनेची घुळधाण उडविणार आणि एकूण १८ पैकी १८ लढायांमध्ये शत्रूला लोखंडी चणे चारणारा हा वीरपूत्र म्हणजे महाराजा यशवंतराव होळकर. पेशवाईच्या काळात पुण्यात बसून ऐशोराम कारणा-या पेशव्याना उत्तरेकडून येणा-या शत्रूला थेट पुण्यावर हल्ला करता येऊन नये वा शत्रूला मध्ये कुठेतरी मध्यभारतात थोपवून धरण्यासाठी एक अत्यंत वीर सरदाराची गरज होती. ही जबाबदारी मल्हारबा होळकर यांच्यावर पडली. मल्हारबानी शेवटच्या क्षण्यापर्यंत पेशव्यांच्या संरक्षणार्थ उत्तरेतील वाटेत होळकरी सेनेची पोलादी भींत उभारून पुण्याच्या दिशेनी येणारा प्रत्येक हमला परतवून लावला. त्यांच्या हयातीत पुण्यास मोठा आरामा लाभला, याचा परिणाम भलताच झाला, असो.

आत मधिल भव्य महाल

यशवंतरावानी केलेल्या लढाया, इंग्रजाचे पारिपत्य, पुण्यावरील चढाई, ते पंजाब पर्यंतची यशस्वी दौड हे सर्व सोनवणींच्या पुस्तकातून मांडण्यात आलेले आहे त्यामूळे मी त्यावर भाष्य करणार नाही. ज्याना अधिक माहिती हवी असेल त्यानी सोनवणींचे पुस्तक वाचावे.

३ डिसेंबर हा वर उल्लेखित महान राजाचा जन्मदिवस. महाराजा यशंवतराव होळकरांचा जन्म वाफवागचा. तिथे त्यांच्या पुर्वजाचा वाडा आहे असे आम्हाला कळले. खाडे साहेबानी या वर्षीची जयंती वाफगावात जाऊन साजरी करण्याचा संकल्प सोडला. त्यानी महादेव जानकर साहेबांशी चर्चा करुन कुठल्याही परिस्थीतीत जयंती करायचीच हे पक्क केलं. त्यानंतर राष्ट्रिय समाज पक्षाच्या कार्यकर्त्यानी पुढाकार घेऊन जयंतीची तय्यारी सुरु केली. हा हा म्हणता ३ डिसेंबर उगवला. सकाळी आठलाच मी संजय साहेबांच्या घरी थडकलो. तिथून लगेच आम्ही करिश्मा चौकात पोहचलो. सकाळी नऊ साडेनऊच्या दरम्यान करिश्मा चौकात यशवंतराव होळकरांची जयंती साजरी करण्यात आली. ज्या पुण्यात त्यांच्यावर लुटारु म्हणून दोषारोप ठेवण्यात आले त्या पुण्यात मागच्या २३५ वर्षातील ही पहिली वहिली जयंती करण्याचे धाडस आम्ही केले. आज पर्यंत ईथल्या पुरोगामी म्हणवुन घेणा-या अभ्यासकानी व इतिहासकारानी त्यांचा सातत्याने केलेला तेजोभंग आम्ही जयंती साजरी करुन पिटाळून लावला. त्या नंतर लगेचच आम्ही यशवंतरावांच्या जन्मगावी, म्हणजेच वाफगावला जयंती साजरी करण्यासाठी निघालो.

वाडा नव्हे, तो किल्ला आहे किल्ला...

महालाचे दुरुन घेतलेले फोटो

आज पर्यंतच्या इतिहासातील संदर्भ वाचून आम्हाला हेच माहित होते की वाफगावला होळकरांचा वाडा आहे. म्हणून आम्ही जाताना वाडा असेल असेच डोक्यात ठेवून गेलो. राजगुरु नगर पासून उजविकडे वळल्यावर १२ कि.मी. अंतरावर वाफगाव आहे. आमची गाडी वाफगावात शिरली, पण तिथे जयंतीचा ना उत्साह दिसला, ना लोकांची गर्दी होती किंबहुना आज यशवंतरावाची जयंती आहे हे सुद्धा तिथल्या स्थानिकाना माहीत नव्हते. आमचे रासपचे कार्यकर्ते तेवढे जयंतीची तय्यारी करत होते पण गावक-याना मात्र काही देणघेणं नव्हतं. आम्ही एक होटेलात नाश्ता करायला गेलो तर तिथली म्हाणसं मोठ्या कुतूहलानं चौकशी करत होती की ’कुठल्या सिनेमाची शुटिंग आहे?, होरो कोण आहे?’ वगैरे. मी जेंव्हा त्या स्थानिकाना सांगितलं की अरे आम्ही सिनेमेवाले नाही. आम्ही यशवंतराव होळकरांची जयंती साजरी करायला आलोत. हे ऐकून अपेक्षाभंग झालेले नागरीक तुच्छा कटाक्ष टाकत, कहां कहांसे आते है वाली नजर करीत निघून गेले. यशवंतरावाशी काही देणं घेणं नाही. मी चौकशी केली तेंव्हा कळलं तिथे फक्त एकच घर होळकरांचं आहे. बाकी सगळे शूर आम्ही सरदारच्या पंक्तीतले. म्हटलं मग हा ठिक आहे, असं असेल तर मग होळकरांची उपेक्षा होणारच. कारण ती आजच होते आहे असे नाही. ती सुरु झाली अगदी मल्हारबाच्या काळापासून नि त्याचा प्रचिती आज मला प्रत्यक्ष होळकरांच्या वाफगावात येत होती.

आम्ही गावाच्या वेशीतून होळकरांच्या वाड्याकडे निघालो. आजही ते गाव तसेच आहे जसे तेंव्हा असावे. हा हा म्हणता वाड्याचा मुख्या दारात येऊन थडकलो. पाहतो काय तर तो वाडा नव्हेच. अरे तो तर भव्य-दिव्य असा किल्ला आहे. त्याचं मुख्य दार हे पुण्याच्या शनिवार वाड्यापेक्षाही मोठं आहे. आम्ही लगेच त्याचे फोटो काढले. म्हटलं वाड्याचा गेट एवढा विशाल आहे? म्हटलं असेल बुवा, पण आत जाऊन पाहतो काय तर साडेचार पाच एकरात पसरलेली ही अजस्त्र वास्तू कुठल्याच बाबीत वाडा वाटत नव्हती. गाडी पार्क करुन आम्ही ही होळकर वास्तू पाहायला निघालो. या वास्तूच्या भींती म्हणजे दोन दोन ट्रक एकत्र जातील इतक्या भव्य नि रुंद. दोन नदिच्या संगमाचा कोपरा गाठून वास्तूच्या तीन्ही बाजूला बारोमास पाण्याचा नैसर्गिक वेढा (खंदकरुपी) राहील अशा पद्धतीने अत्यंत कल्पकतेने उभी केलेली ही विशाल वास्तू. त्याच बरोबर चारी बाजूला असलेली जबरदस्त भींतीची तटबंदी. प्रत्येक बुरुज हा शत्रूवर नजर ठेवण्यासाठी उभा करण्यात आलेला त्या काळातील बांधकामाचा सर्वोत्तम नमूना. सभोवताली अशी जबरदस्त भींत नि आत मध्ये विशाल असा राजवाडा. आज पर्यंत आम्ही ईतका विशाल राजवाडा राहण्यासाठी बांधला जातो हे पाहिलेच नाही. त्याच बरोबर एक बुरुजाच्या पोटात भव्य नि खोल विहीर खोदलेली. ही विहीर तर आम्हाला चक्रावून सोडत होती. कारण किल्ल्याचं एकंदरीत बांधकाम, बुरुज, अत्यंत रुंद व अभ्यद्य भींती या एकंदरीत प्रकारानी आम्ही आधिच भारावून गेलो होतो पण ही बुरुजाच्या पोटातील भव्य विहीर मात्र त्या काळातील उच्च कोटीच्या आर्किटेक्टचा अजोड नमूना होता. हे सर्व पाहिल्यावर आम्ही त्या सर्व इतिहासकारांचा मनातून निषेध केला ज्याना अशा विशाल नि अभ्यद्य अशा किल्याला वाडा म्हणून नोंदवून ठेवले. नंतर घरी आल्यावर संजय साहेबानी बॉंबे गॅझिटर मध्ये संदर्भ तपासला तर तिथे इंग्रजानी याचा उल्लेख फोर्ट असाच नोंदविला आहे. म्हणजे ही सर्व बदमाशकी या आमच्या म्हणवीणा-या ऐतद्देशीय बुद्धिवंतांची आहे. आज पर्यंत सर्व इतिहासकारानी या वास्तूला वाडा म्हणून नोंदविले आहे पण वास्तवात हा वाडा नसून एक अभ्यद्य तटबंदी असलेला भूईकोट किल्ला आहे.

जयंतीचा कार्यक्रम

किल्ला फिरुन झाल्यावर आम्ही किल्याच्या आत असलेल्या शाळेला भेट दिली. कोळकरांचं कार्य समाजाच्या प्रती किती उदात्त नि उच्च कोटीचं होतं हे सांगायची गरज नाही. समाज सेवेचा जन्मजात वारसा लाभलेल्या प्रत्येक होळकर राजाने जमेल तसे समाजाचे ऋण फेडण्याचे काम केले आहे. त्यांच्या या समाजसेवी वृत्तीचा मोठा अभिमानास्पद पुरावा या भव्य किल्याच्या आत आहे. तळागळातील लोकांपर्यंत शिक्षणाचा तेजस्वी वारसा पोहचविण्यास कटिबद्द असलेल्या रयत शिक्षण संस्थेस हा भूईकोट किल्ला होळकरानी दान दिला. होळकरांची दानशूरता नि समाजाभिमूख कार्य याचा एकंदरीत वारसा पाहता त्यांच्याप्रतीचा आदर नकळतपणे द्विगुणीत होते. गोरगरीबांची पोरं शिकावा, पुढे जावा अशी उत्कट ईच्छा बाळगणारा होळकर कुटुंब आपली ऐतिहासीक वास्तू रयत शिक्षण संस्थेस देऊन मोठा उपकार केला. आज पर्यंत हजारो विद्यार्थी त्या शाळेत शिकूण पुढे गेलेच.

तो पर्यंत ईकडे शाळेच्या पटांगणात जयंतईच्या कार्यक्रमाची जय्यत तयारी झाली. साऊंड सिस्टम व मंडप आधीपासूनच टाकले होते. गावातील दोन चार अपवाद सोडत कुणी तिकडे फिरकले सुद्धा नाही. पाहता पाहता दुपार उलटली तरी गावातले कुणी येईना. दर पाच दहा मिनटानी एखादी कार येई. त्यातून चार पाच माणसं उतरत ती सर्व बाहेरुन येणारी लोकं होती. शेवट पर्यंत जास्तीत जास्त पन्नासेक लोकं जमलीत. पण गावातली मात्र पाच-सात माणसच होती. आम्ही चौकशी केली तेंव्हा कळलं की गावात एकूण साडेपाच हजार लोकसंख्या आहे. म्हटलं अरे मग साधे शंभर दोनशे लोकही येत नाही हे काय आहे? तेंव्हा उत्तर मिळालं की त्याना ही जयंती वगैरे काहीच माहीत नाही. किंवा आज पर्यंत ईथे कुणी काळ कुत्रही फिरकत नाही म्हणून लोकानी रस दाखविला नाही. शेवटी आम्ही बाहेरून आलेले पन्नासेक जण गावातील पाच-सात माणसं आणि रासपचे कार्यकर्ते अशी एकून साठ सत्तर लोकानी मिळूनच जयंती साजरी करण्याचे ठरविले.

महालाची भींत

महाराजा यशवंतराव होळकरांचे भव्य तैलचित्र मंचावर ठेवण्यात आले. मंगल ध्वनीच्या गजरात त्याना पुष्पमाला अर्पण करण्यात आली. त्याच बरोबर द्विप प्रज्वलीत करुन नमस्कार करण्यात आला. जमलेल्या सर्व कार्यकर्त्यानी मोठ्या उस्त्फूर्तपणे यशवंतरावांचा जयघोष केला. आभाळ दुमदुमून जावे ईतका तो प्रचंड नव्हता पण मनाचा वेध घेणारा होता. एका शूर पुत्रास सलामी देणारा तो अंतकरणातून निघालेला मानवंदनेचा गजर होता. जयजयकारानी सारा किल्ला दुमदुमु लागला. सवादोनशे वर्षाच्या काळात प्रथमच एका उपेक्षित ठेवलेल्या वीर पुत्रास, त्याच्या जन्मगावी मानवंदना देण्यात येत होती. ज्या होळकर कुटुंबानी नुसतं आपल्या प्रांतापुर्ते कधीच न पाहता सर्व प्रांतातील लोकांची सेवा केली, सामाजीक बांधिलकी जपली अशा कुटुंबातील वाळीत टाकलेल्या एक राजपुत्रास अनेक वर्षाच्या उपेक्षे नंतर प्रथमच मोठ्या सन्मानाने नि अभिमानाने जयंतीचे शुभौचित्त्य साधून सा-या जगासमोर आणन्याचे कार्य पार पाडले. एका मागून एक सर्व मान्यवरांची भाषणं झालीत. महादेव जानकर व सोनवणी साहेबांच्या तोजोमय भाषणानी उपस्थीत जनता भारावून गेली. हे जयंतीचे पहिले वर्ष होते आज पन्नास साठ लोकांच्या उपस्थीतीत यशवंतराव होळकरांची त्यांच्या जन्मगावी पहिली वहिली जयंती सुरु झाली. आता या साठाचे साठ हज्जार लोकं होतील यात आम्हाला तिळमात्र शंका नाही. आम्ही सर्वजण आता दरवर्षी ३ डिसेंबरला वाफगावात यशवंतराव होळकरांच्या जयंतीस जाणार, मोठ्या थाटात जयंती साजरी करणार.

्बुरुजावरुन भींत अशी दिसते.

धनगर समाजाची उदासिनता:

खरंतर यशंवतराव होळकरांच्या जयंतीस धनगर समाजाने जातीने उपस्थीत राहायला पाहिजे होते. पण यशवंतरावांचे दुर्दैव आजून संपायचे आहे. पश्चिम महाराष्ट्रा मोठ्या प्रमाणात असलेला हा समाज यशवंतरावा बद्दल कमालीचा उदासीन असावा किंवा त्यांच हवं तसं प्रबोधन झालेलं नसावं. कारण काही असो पण यशवंतरावाच्या जयंतीस धनगर समाजाची उपस्थीती अत्यंत महत्वाची नि अनिवार्य आहे. आता तरी धनगरानी उठावे आणि पुढच्या वर्षी पासून मोठ्या संखेने महाराजा यशवंतराव होळकर यांच्या जयंतीस हजेरी लावावी अशी आशा करतो. जय मल्हाराच्या जयघोषानी वाफगाव नगरी दुमदुमून जाईल असा प्रचंड जनसमूदाय लवकरच तिथे दाखल होईल एवढीच ईच्छा.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : २७ (भीमगर्जने नंतरचे वादळ)

2011-11-28T14:57:00.001+05:30

जातपाततोडक मंडळाचे वार्षिक संमेलन (१९३६)

जातपत तोडक नावाची नावाचीत्या काळातील पुरोगामी लोकांची एक अत्यंत प्रसिद्ध संघटना होती. जातियवादाच्याविरोधात पुरोगामी म्हणवून घेणा-या हिंदु बांधवांची ही जातीयवाद्यांच्या विरोधातकाम करणारी संघटना. पण या संघटनेची कार्यपद्धती मात्र सनातन वाद्याना न दुखविताजातीयवादाचे निर्मूलन करणारी होती. जातीयवाचाव्या विरोधात मोठी भरीव कामगीरीकरणारी ही संस्था सनातनी लोकांचा कर्दनकाळ बनून फिरत असे. बाबासाहेबांसारख्याअस्पृश्य उद्धारकाच्या उदयानी ही संस्था अत्यंत भारावून गेली. १९३६ मध्ये लाहोरयेथे भरणा-या जातपात तोडक मंडळाच्या वार्षिक संमेलनाचे अध्यक्षपद बाबासाहेबानीभुषवावे असा ठराव या मंडळाद्वारे पास करण्यात आला. तदनंतर बाबासाहेबानी अध्यक्षपदस्विकारावे अशी आग्रहाची विनंती केली. श्री. इंद्रसिंग नावाचा यांचा एक कार्यकर्ता या संदर्भात मुंबईत येऊनबाबासाहेबांची भेट घेतो. तसेच डॉ.गोकुळचंद नारंग नावाच्या धनाढ्य व्यक्तीने संमेलन काळात बाबासाहेबानी आपल्याकडेराहावे अशी विनंतीही केली. या परिषदेसाठी बाबासाहेबानी अध्यक्षिय भाषण करावयाचेहोते. त्यासाठी त्यानी अत्यंत विद्वत्तेने एक प्रदिर्श भाषण तयार केले.बाबासाहेबांच्या भाषणाची तय्यारी ही उभ्या भारताला गदागदा हालवून सोडणारी होती.जातीयवाद्यांच्या अंध नि वर्चस्ववादी मनोवृत्तीला भगदाड पाडणारी होती.

ईकडे मुंबई ईलाख्यात बाबासाहेबांची भीमरुपी गदाहिंदुत्ववांद्यांवर घणाघाती हल्ले चढविण्यात मश्गूल झालेली होती. बाबासाहेबानी उगडउघड घेतलेली हिंदु विरोधी भूमीका जातपाततोडक वाल्याना फारसी आवडली नाही. त्यामूळेत्यांच्यात बाबासाहेबांच्या अध्यक्षीय पदापद्धल अंतर्गत वादावादी चालू झाली. शेवटी १९३६ च्या मार महिन्यात असे घोषितकरण्यात आले की मंडळाचे वार्ष संमेलन मे महिन्या पर्यंत पुढे ढकलण्यात येत आहे. ९ एप्रिल १९३६ रोजी संताराम हरभगवान नावाचामंडळाचा एक सदस्य मुंबईत येऊन बाबासाहेबांची भेट घेतो. बाबासाहेबांच्या हिंदू विरोधी भीम गर्जनेनीलाहोरचे जातपात तोडक मंडळांच्या सदस्यात उडालेले खटके व काही व काही दुखावलेलेवरिष्ठ सदस्य मंडलाचा राजिनामा दिल्याची बातमी घानावर घातली. तरी सुद्धा मंडळबाबासाहेबानाच अध्यक्ष म्हणून संमेलनास बोलविण्याच्या निर्णयावर ठाम असल्याचेहीमोठ्या आत्मविश्वासाने सांगितले. त्याच बरोबर अध्यक्षीय भाषणासाठी बाबासाहेबानीलिहलेल्या भाषणाचा काही भाग छापण्यासाठी म्हणून या सदस्याने सोबत घेतला. ईकडे बाबासाहेबांची भीमरुपी गदा मात्र काहीकेल्या थांबेना. सनातन वाद्यांवर भीमास्त्राचा मारा सतत चालू होता. त्याच बरोबर धर्मांतराची घोषणा झाल्यापासूनहिंदू समाजात सर्वत्र एक हाहाकार उडालाहोता. चहू बाजूनी बाबासाहेबांवर टिका, शापनि दुषणांचा भडीमार होऊ लागला. प्रतिउत्तरात लढ्यात बाबासाहेबही मोठ्या विर्यानेउत्तर देत, विद्वानाच्या बैठकीतला हा महामानव या सर्वांवर भीमास्त्र सोडूनसनातन्याना घायाळ करी. हिंदू धर्मावरीलअत्यंत टोकाची टीका, धर्मग्रंथाना लावलेल्या तत्वज्ञानाच्या कसोट्या व वेद, स्मृती नि श्रृतींचा तर्कबुद्धिनेघेतलेला समाचार ईतका मनोवेधक आणि मर्मभेदक असे की बाबासाहेबांपुढे हिंदीचे लढवय्येनांगी टाकून पळ काढीत. पण याची दुसरी बाजूहोती की, हिंदूंच्या मनातील द्वेष वृद्धिंगत होत गेला. बाबासाहेबांचे विरोधक वाढत गेले. याचा एकंदरीत परिणाम असा झाला की, जातपात तोडकमंडळासारखी स्वत:ला पुरोगामी समजणारी संस्था बाबासाहेबाना अध्यक्ष बनविण्यात धोका मानू लागली. शेवटीबाबासाहेबांच्या हिंदू विरोधी लढ्याचा परिणामी धसका घेऊन पुरोगाम्याचं सोंग आणणारीही जातपात तोडक मंडळ नावाची संघटना लाहोर येथे भरणारे वार्षीक संमेलन कायमचेस्थगीत करते. अशा प्रकारे बाबासाहेबांचे अध्यक्षीय भाषण निकाली काढले. यासंमेलनासाठी लिहून घेतलेले प्रदिर्घ भाषण तय्यार होते. परिषद रद्द झाल्यामूळे याभाषणाची एक लहानशी पुस्तीका छापून घेण्याचे ठरले. जातीचे निर्मूलन(अनायलेशन ऑफ कास्ट) नावाची पुस्तीका इंग्रजीत छापण्यात आली. लवकरच या पुस्तीकेचेजवळपास सात आठ भाषेत भाषांतर करण्यात आले. आणि या लहानशा पुस्तीकेने त्या काळातभारतभर खडबड उडवून दिली. हिंदू धर्माचे वाभाडे काढणारी ही पुस्तीका हिंदूधर्मग्रंथाचा समाचार घेणारी तर्क व तत्वाच्या कसोट्या लावून धर्मग्रंथाचा धुव्वाउडविणारी आहे.

शीखधर्माची चाचपणी

१३ व १४ एप्रिल १९३६ रोजीअमृतसर येथे शीख मिशनरी परिषद भरली होती. देशाच्या कानाकोप-यातून अस्पृश्य वर्गाचेलोक या परिषदेस हजर झाले. बाबासाहेबहीआपल्या अत्यंत मोजक्या कार्यकर्त्यांसकट ईथे हजेरी लावतात. सेवानिवृत्त न्यायाधिशसरदार बहाद्दुर हुकूमसिंग हे या परिषदेचे अध्यक्ष होते. या परिषदेत केरळचेअस्पृश्य समाजाचे नेते डॉ. कुदीर व ईतर अनेक मंडळीनी मोठ्या अभिमानानी शीख धर्माचाजाहीर नि विधीवत स्विकार केला. या परिषदेतबाबासाहेबांचे एक तेजस्वी भाषण झाले. बाबासाहेब ईथे शीखांच्या भूमीत बोलतानामोठ्या त्वेषाने भीम गदा फिरवीतात आणि परत एकदा जाहीरपणे धर्मांतराच्या निर्णयावरठाम असल्याची भीम गर्जना करतात. या परिषदेच्या मंचावरुन उभ्या भारताला एक आव्हानकरतात की, “हिंदूनी जातीयवादाच्या अमानवी कृत्यानी माझ्या बांधवांच्या कित्येक पिढ्यांवर गुलामचे,दारिद्र्याचे व पराकोटीचे वेदनामय जीनव आमच्यावर लादले. अत्यंत घृणास्पद निखालच्या दर्जाची वागणूक दिली. या धर्मात समतेचा असलेला अभाव मानवी जिवनास हानिकारकआहे. त्या मानाने शीख धर्मातील समतेचि तत्वे समाजाला एकसंघ ठेवण्यात व उत्कर्षकरण्यास अत्यंत अनुकूल व प्रगती प्रवर्तक आहेत. त्यामूळे मला शीख धर्म मनातून आवडुलागला आहे. हिंदू धर्माचा त्याग करणे निश्चित झाले आहे. धर्मांतर करण्याचा निर्णयअढळ आहे, फक्त तो केंव्हा करायचे हे आजून ठरायचे आहे.” अशा प्रकारे आपला पुढील कार्यक्रम काय असेलयाचं ओझरतं दर्श त्यांच्या या भाषणातून तमाम त्या लोकांपर्यंत ज्पोहचलं ज्यांच्यापर्यंत पोहचायला पाहिजे होतं.

प्रतिनिधीसुवर्ण मंदिरात पाठविले.

आता मात्र धर्मांतराचीचळवळ अत्यंत वेगाने आकार घेऊ लागली. बाबासाहेबांच्या वादळी प्रचाराने भारतभर खडबळउडाली. हिंदू धर्मातील सर्व आघाड्या पेटून उठल्या अन बाबासाहेबांवर चतूरस्त्र टिकाहोऊ लागली. बाबासाहेब मात्र प्रत्येक टिकेगणिक अधिक दृढनिश्चयी व ठामनिर्णयी बनतगेले. शीख धर्माकडील त्यांचा झूकाव अल्लेखनिय होता. उपलब्ध तमात धर्मातुन हा धर्मबाबासाहेबाना आकर्षित करुन गेला. पनभावनेच्या भारात तडकफडकी निर्णय घेऊन नंतर पश्चाताप करनार बाबासाहेब नव्हते. जो कुठला धर्म स्विकारायचा त्याचा खोलवर अभ्यासकरुन, मानवि मुल्यास असलेली पोषकता तपासून सर्व शंका कुशंकाचे निराकरन झाल्या नंतरच धर्मांतर करायचे या मताचेबाबासाहेब होते. आपले चिरंजीव यशवंत आंबेडकर व पुतन्या मुकंद याना बाबासाहेबानीअमृतसर येथील गुरुद्वारेत वास्तव्यास पाठविले. या वास्तव्याच्या काळात गुरुद्वारेतीलशीख बांधवानी या दोन तरुणांचे मोठेआदरातिथ्य केले. दोन महिने पाहुणचार घेऊनमोठ्या आनंदाने ही मुलं परत आली.

१३जणांची तुकडी

१८ सप्टे १९३६ रोजीबाबासाहेबानी शीख धर्माचा अभ्यास करण्यासाठी आपली १३ जणांची एक तुकडी अमृतसरलारवाना केली. मुलगा व पुतण्या यानीदिलेल्या वृत्तांताचा हा सकारात्मक परिपाकहोता. धर्मांत चळवळीतील शीख धर्माच्या दिशेनी पडलेले हे आजून एक पाऊल होते. हा हाम्हणता ही तुकडी अमृतसरला पोहचून शीख धर्माचा अभ्यास सुरु केला. दरम्यान काळातझालेल्या पत्र व्यवहारात शीख धर्माचे गुणगाण गाणारे अनेक पत्र बाबासाहेबानामिळाले. उत्तरादाखल लिहलेल्या पत्रातबाबासाहेबानी या सर्व तरुणांचे अभिनंदन केले व धर्माचा अभ्यास करण्यास शुभेच्छादिल्या. ईकडे बाबासाहेब ईतर कामात गढून गेले. याच दरम्यान या तेरा सदस्यानी एक घोळ घातला. शीख धर्माचा त्यांच्यावर ईतका प्रभाव पडला कीया सर्वानी बाबासाहेबांची परवानगी न घेता तडक शीख धर्माची दिक्षाच घेऊनटाकली. खरतर बाबासाहेबानी याना अभ्यासासाठीपाठविले होते. धर्म स्विकारण्याचा निर्णय आजून व्हायचा होता. बाबासाहेबांच्या आदेशाची वाट न पाहता घेतलेलाहा निर्णय ईतका भारी पडला की ते सर्व सदस्य थेट चळवळीतून बाहेर फेकल्या गेले. जेंव्हा ते मुंबईत परतले तेंव्हा त्याना कुणीकाळ कुत्रही पुसेना. यांचा कधी विषयनिघाल्यास बाबासाहेब म्हणत, “देव जाणेत्यांच काय झालं ते” अशा प्रकारे धर्मांतर चळवळीची वाटचाल चालू होती.

शीखांशीमतभेद आणि काडीमोड

बाबासाहेब शीख धर्माचास्विकार करतील याची सर्वत्र चर्चा चालू झाली. याच दरम्यान आजून एक दुसरीच समस्याउद्भवू लागली. अस्पृश्याना विधिमंडळात मिळालेले आरक्षण हे हिंदू धर्मातील एक जात(वर्ग) म्हणून मिळाले होते. पण जर अस्पृश्यानी हिंदू धर्माचा त्याग करुन शीख धर्मस्विकारल्यास या आरक्षणाचे काय? असा नवीनच निर्बंधीक पेच तयार झाला. बरं शीखानाहीराखिव जागा मिळाल्या होत्या पण त्या फक्त पंजाब प्रांतापुर्ती मर्यादीत होत्या.धर्मांतरा नंतर शीख हे भारतभर असणार पण शिखांचे आरक्षण मात्र भारतभर लागू नव्हते,अशी ही नवीन अडचण उभी ठाकली. अस्पृश्यानी शीख धर्म स्विकारावा यासाठी हिंदूमहासभेचा पाठिंबा मिळविण्याचे काम सुरुझाले. १८ जुन १९३६ रोजी बाबासाहेब व डॉ. मुंजे यांची या संदर्भात एक भेट झाली. सर्वबाजुनी चर्चा झाल्यावर व हिंदू महासभेच्याप्रमुख सदस्यांची संमती घेतल्यावर डॉ. मुंजे व हिंदू महासभेनी अस्पृश्यांच्याधर्मांतरास व शीख धर्म स्विकारण्यास पाठिंबा दिला. पण शीख मिशनचे नेते व बाबासाहेब यांच्यातीलमतभेद पराकोटीला गेले. याचा एकंदरीत परिणाम असा झाला की शीख धर्म स्विकारण्याचा विचार सोडून दयावा लागला. आता नवीन धर्म शोधण्याची अतिरिक्त जाबाबदारीअंगावर पडली.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - भाग : २६ (धर्मांतराची भीम गर्जना)

2011-11-28T14:55:00.001+05:30

अनेक प्रयत्न करुन बाबासाहेब दलितांना सामाजीक न्याय मिळवूनदेण्यासाठी दिवस रात्र झटत राहिले. सवर्णाच्या मनात कधितरी अस्पृश्यांबद्दलसदभावना जागॄत होईल या आयेशी ते सतत प्रयत्नशील होते. हिंदू धर्मात आपल्यालाआदराची वागणूक देण्यात यावी यासाठी त्यानी मोठा लढा दिला. मागच्या पाच वर्षापासूननाशिकच्या काळाराम मंदिरात प्रवेश मिळावा म्हणून बाबासाहेबांचे अनूयायी मोठ्याजिकरीने लढा चालविला होता. पण पाषाणहृदयी हिंदूना अस्पृश्य कधीच मानवाच्याबरोबरीचे वाटले नाही. त्याना दलित व अस्पृश्य जनता ही नेहमी कुत्र्यामांजरापेक्शाही खालच्या दर्जाची वाट्ली. याचा एकंदरी परिणाम असा झाला कीबाबासाहेबानी समतेसाठी केलेला झगडा मागच्या पाच वर्षात मातीत मिसळला. याच दरम्यानजेंव्हा नाशिकचा लढा चालू होता तेंव्हा बाबासाहेब गोलमेज परिषदेत गुंतून गेलेहोते, त्यामूळे त्यानी आपल्या कार्यंकर्त्यां मार्फत हा झगडा सतत पाच वर्ष केला.तिकडे गोलमेज परिषदेच्या माध्यामातून जमेलतितकं अस्पृश्यांसाठी खेचून आणण्याचे काम तर चालूच होते व त्याला चांगले यशही आले.पण नाशिकच्या लढ्यात मात्र सनातनवाद्यानी अस्पृश्याना मंदिर प्रवेशापासूनरोखण्यासाठी मोठी ताकत लावून लेढा दिला.

शेवटी या सनात्यन्यांच्या अमानवी वृत्तीला कंटाळूनबाबासाहेब एक अत्यंत महत्वाचा निर्णय घेतात तो म्हणजे धर्मांतराचा. ज्या धर्मातआम्हाला कुत्र्याचिही कदर नाही त्या धर्मात आता आपण राहायचे नाही असा निर्धार करुनबाबासाहेब धर्मांतराचा विचार आपल्या कार्यकर्त्याना बोलून दाखवू लागले, त्यांची मनचाचपून पाहू लागले. कार्यकर्त्यांकडून सकारात्म व नकारात्मक अशा दोनी प्रतिक्रियायेऊ लागल्या. पण धर्मत्यागाच्या बाजून आलेला कल प्रचंड व लक्षणीय होता. आता मात्रबाबासाहेबाना बळ आलं. आपल्या समाजातील मोठा जनसमूदाय या हिंदू धर्माचा त्यागकरण्यास तयार आहे हे कळल्याबर बाबासाहेबांवर दुसरी जबाबदारी येऊन पडली ती म्हण्जेपर्यायी धर्म निवडायचा कुठला. ईथून निघूण परत दुस-या अशा धर्मात अजिबात जायचेनव्हते जिथे परत जातियवादाची पुनरावृत्ती होईल. प्राथमिक पातळीवर बाबासाहेबकार्यकर्त्यांशी संवाद साधून धर्मातंर करण्याच्या निर्णयावर येतात. आता वेळ होतीया धर्मांतराच्या घोषणेची. सा-या जगाला ओरडून सांगयची की या हिंदूच्या अमानवीवागणूकिस कंटाळून माझा अस्पृश्यवर्ग धर्मांतर करणार आहे हे सांगण्याची. अन येत्याकाही दिवसात येवल्यात भरणा-या परिषदेत ही घोषणा करण्याचे ठरले.

येवला परिषद

१३ ऑक्टोबर १९३५ रोजी येवला येथे परिषद भरली. हा हा म्हणताभारताच्या कानाकोप-यातून अस्पृश्य जनता येवले नगरी मोठ्या संखेनी येऊन धडकली.लोकांची अलोट गर्दी रस्त्यानी ओसंडू लागली. प्रचंड उत्साह व बाबासाहेबांच्या प्रतीअसलेली निष्ठा जमलेल्या लोकांच्या वर्तनातून, त्यांच्या शिस्तीतून दिसत होती.राहण्याची, खाण्यापिण्याची सोय करताना संयोजकांच्या नाकी नऊ आले ईतका प्रचंडजनसमूदाय येवले नगरी धडकला. एकून १०,००० लोकांचा हा जनसमूदाय येवल्या नगरीतबाबासाहेबांच्या नावाच्या गगनभेदी आरोळ्यानी आकाश दुमदुमवून सोडत होता. अन बाबासाहेबांचे येवला परिषदेस आगमन होते.

येवला परिषदेचे स्वागताध्यक्ष आयू. अमृत धोंडीबा रणखांबेहोते. लोकानी भरगच्च भरलेल्या सभामंडपात बाबासाहेबांची अत्यंत प्रभावी अन हिंदूधर्माचा समाचार घेणारे तेजस्वी भाषण सुरु झाले. बाबासाहेब म्हणतात, “मागच्या पाचवर्षापासून आपण सर्वानी मोठ्या कष्टाने काळाराम मंदिराची चळवळ चालविली. पैसा आणिवेळ खर्ची घालून चालविलेला हा पाच वर्षाचा झगडा व्यर्थ गेला. हिंदूच्या पाषाणहृदयाला पाझर येणे अशक्यप्राय आहे हे आतापक्के झाले आहे. काळारामाच्या निमित्ताने माणूसकिचे अधिकार मिळविण्यासाठीचालविलेली ही चळवळ निष्फळ ठरली. अशा या निर्दय व अमानूष धर्मापासून फारकत घेण्याचीवेळ येऊन ठेपली आहे. आपण हिंदू आहोत केवळ याच कारणास्तव आपल्यावर हे अस्पृश्यत्वलादण्यात आले आहे. तेच जर आपण दुस-या धर्माचे असतो तर हिंदू आपल्यावर अस्पृश्यत्वलादू शकले असते काय? हा धर्म सोडून एखाद्या दुस-या धर्मात जावे असे तुम्हाला वाटतनाही काय?” बाबासाहेबांच्या या वाक्यानी सभेतील लोकं मोठ्या उत्साहात टाळ्याच्यागडगडाटाने प्रतिसाद देतात. हा प्रतिसाद मूकपणे सांगून गेला की, ’होय, आम्हाला हाधर्म फेकून दयावयाचा आहे, कधी व कसे ते फक्त तुम्ही सांगा’ अन हा मूक संदेशबाबासाहेबानी ऐकला. अगदी त्यांच्या मनातला विचार अस्पृश्यानी प्रतिध्वनीत केल्यावरबाबासाहेब मोठ्या आवेशाने पुढची भीमगर्जना करतात जी ऐकून भारतच नाही उभ्या भूतलावरमोठं वादळ उठतं. ते म्हणतात, “मी अस्पृश्य जातीत जन्माला आलो ते माझ्या हातीनव्हतं. हिंदू म्हणून मी जन्माला आलो, पण हिंदू म्हणून मरणार नाही.” ही भीमगर्जना ऐकून अस्पृश्य लोकामधे एक उत्साहचीलाट उसळते. नसा नसात नवचैतन्य भरणारी ही भीम गर्जाना म्हणजे हजारो वर्षाचीहिंदूंची गुलामी झिटकारण्याची अभूतपूर्व क्रांतीची डरकाळी होती. आता अस्पृश्यांच्या जिवनाचे एक नवे पर्व सुरुझाले, ते या येवलेभूमीनी अनूभवले. जो अस्पृश्य काल या परिषदेस येताना हिंदूचा गुलामहोता, लादलेल्या द्रारिद्र्याचा बळी होता. आता मात्र तो या घोषणेनी मनोमनी या सर्व गुलामीतून मूक्त झाला होता.बाबासाहेबांच्या धर्मांतराच्या भीम गर्जनेतून एक निर्णायक संदेश अस्पृश्यांच्याशेवटच्या माणसा पर्यंत पोहचला तो म्हणजे, एक तर आता हिंदूच्या छाताळावर बसूनबाबासाहेब आपली अस्पृश्यता घालवतील (जे अशक्य होतं) किंवा या हिंदू धर्मालाझिटकारुन धर्मांतरा द्वारे मानवी मूल्ये जपणा-या धर्मात मोठ्या मानाने आमचेधार्मिक पुनर्वसन करतील. त्यासाठी लागणारी मानसिक तय्यारी करण्याचा ईथे निर्णयकरुन अस्पॄश्य बांधव पुनर्जन्म झाल्यागत स्वत:मधे एक अप्रतिम बदल झाल्याचे पाहू लागला. हा बाबासाहेबांच्याभीमगर्जनेचा प्रभाव होता, त्यांच्या मानवी मुल्याच्या झगड्याचा परिणाम होता.

भाषणाच्या शेवटी बाबासाहेब आपल्या कार्यकर्त्याना आदेशदेतात की, आता हा नाशिकचा काळारम मंदिर सत्याग्रह बंद करा. पाच वर्ष आपण खूपखटाटोप केली. हिंदुच्या हृदयात आपल्यासाठी आजिबात स्थान नाही तेंव्हा आता हा धर्मसोडून आपण नव्या धर्मात जाणार आहोत. एक नवे पर्व सुरु होत आहे. आम्हाला देवाच्यादर्शनासाठी वा भक्तीभावासाठी म्हणून हा प्रवेश पाहिजे होता असे नव्हे तर समानतेचाअधिकार म्हणून हा प्रवेश हवा होता. जेंव्हा की यांचा देव अन हे आम्हाला प्रवेशदेऊन समान मानण्यास मागच्या पाच वर्षात मोठ्या एकीने आमच्या विरोधात लढले. तेंव्हाआता आम्हीही निर्णायक वळणावर आलोत. मानवी मुल्य़े नाकारणा-याना नाकारण्याच्यानिर्णयावर आलोत. जातीभेद मानणारा असा हा यांचा देवही नको व त्याचा धर्मही नको.आपल्या वाटा आपणच शोधू या. अन आता नव्या धर्मात जाण्याच्या तय्यारीला लागू या. आणिअशा प्रकारे अस्पृश्यांच्या आयुष्यात एका नव्या पहाटेच्या भीमगर्जनेनी ही येवलेपरिषद संपन्न होते. कार्यकर्ते मोठ्या जलोषात व उत्साहात परतीला निघतात.

भीम गर्जनेचे उमटलेले पडसाद

बाबासाहेबांच्या भीम गर्जनेनी उपस्थीत पत्रकार लोकांच्यापायाखालची जमीन सरकते. तसही बाबासाहेबांच्या तोफेतून निघणारे अनपेक्षित गोळे मोठेधक्कादायक असतात याचा पत्रकाराना चांगलाच अनूभव होता. पण हा धर्मांताची बॉंब मात्रपुरता भारद हादरवून सोडाणारा होता. धर्मांध लोकांच्या गालावर मारलेली ही थापड ईतकी प्रभावी नि तडाखेंबंद होतीकी उभ्या भारतात मोठे वादळ येते. दुस-या दिवशीच्या सर्व मुखपत्रातील प्रथम पानावरही बातमी छापून येते. बाबासाहेब धर्मातंरकरणार ही बातमी जगभर पसरते. हिंदू धर्माच्या अमानवी छळाला कंटाळून मोठ्या शौर्यानेकेलेली ही गर्जना हिंदू धर्मातील विविध लोकांमध्ये मोठं वादळ उठवून जाते. हिंदूविचारवंत, पिठाधिश, मठाधिश व सामान्य नागरीक प्रत्यक स्थरावर याचा मोठा परिणामकारकप्रतिसाद उमटला. वरच्या सर्व स्थरांत मोठा गहजब माजला. अन बाबासाहेब मात्र धर्मांतराच्याबॉंबनी घायाळ झालेल्या या हिंदूच्या छिन्न विछिन्न अवस्था न्याहाळात निवांत बसलेहोते. त्याना हेच पाहायचे होते की आतातरी हा समाज आम्हाला सुधारतो का.

हिंदू धर्मातील समाजसेवक अन पुरोगामी वर्ग मात्रबाबासाहेबांच्या या भीम गर्जनेनी कमालीचा दुखावतो, अस्वस्थ होतो. कारण ईथलापुरोगामी वर्ग अस्पृश्यांच्या हितासाठी मोठ्या कष्टाने राबत होता. अस्पृश्यांचाउध्दार व्हावा याची मनातून तळमळ असलेला हा पुरोगामी हिंदूवर्ग बाबासाहेबाना पत्रपाठवून आपली नाराजी व्यक्त करु लागला. लगेच धर्मांतर न करता आजून पाच वर्ष तरी वाटपहावी अन हिंदू समाला सुधरण्याची संधी द्यावी असे अर्ज करणारे अनेक पत्रबाबासाहेबाना पाठविण्यात आले.

पण काही धर्मांध हिंदूना मात्र बाबासाहेबांचा हा निर्णय सुखावून गेला. त्यांच्या मते एकदाचीअस्पृश्यांची घाण या हिंदू धर्मातून बाहेर पडेल. हिंदुना सुगीचे दिवस येतील.अस्पृश्यांची संख्या ईतकी प्रचंड होती की जर तो मुस्लिम वा ख्रिश्चन धर्मातगेल्यास त्यांच्या संख्याबळात होणारी वाढ हिंदूना निस्तेनाबूत करुन सर्व आघाड्यावरआपलं वर्चस्व गाजवेल हे या मुर्खांच्या लक्षातच येत नसे. बाबासाहेबानी मुस्लिमधर्म निवडल्यास या देशाचं नाव एक रात्रीत बदलून ईस्लामीस्तान होईल साधंएवढं समजण्याची अक्कल या हिंदू धर्मांध कट्टरपंथीयात नव्हती. पण याची जाण असलेलेहिंदू मोठे अस्वस्थ झाले. कुठल्याही परिस्थीतीत बाबासाहेबाना या धर्मांतरापासूरोखणे गरजेचे आहे याची जाण असलेला हिंदूवर्ग बाबासाहेबाना अक्षरश: विनवन्या करुलागला.

अनेक धर्मगुरुंच्या प्रस्तावांचा राजगृहावर वर्षाव

बाबासाहेब हिंदू धर्म त्याग करुन दुस-या कुठल्यातरी धर्मातप्रवेश करणार याची बातमी हा हा म्हणता साता समूद्रापार जाते अन अनेक धर्माचेधर्मगुरु जे नेहमीच आपल्या धर्माचा प्रचार व प्रसार करण्यास मोठ्या कष्टानी उभं जगपालथं घालत असतात त्याना मोठी संधी आयती चालून आल्याने उकळ्य़ा फूटू लागल्या. अशा या धर्मगुरूनी बाबासाहेबाना आपल्या धर्मातयावा यासाठी अनेक आघाड्या उघडून त्यांचे मन वळविण्याचे प्रयत्न चालू केले.राजगृहावर देश विदेशातून अक्षरश: अशा धर्मगुरुंद्वार पत्रांचा व तारांचा वर्षावहोतो.

ख्रिश्चनांचे धर्मगूरु बिशप ब्रेनटन थॉबर्न ब्रॅडले, मेथॉडिस्ट एपिस्कोपल चर्च मुंबईचे बिशपयानी बाबासाहेबाना ख्रिश्चन धर्म स्विकारुन आपल्या अस्पृश्य बांधवांचा उद्धार करुनघ्यावा अशी विनंती केली. यावेळी त्यानी त्यांच्या धर्मात आधिपासूनच कसा अस्पृश्यसमाज धर्मांतरी होऊन मोठ्या सन्मानाने जगत आहे याचे दाखले. ख्रिश्चन मिशन-यांकडे असलेल्या अमाप पैशाचा कसादलितांच्या उद्धारासाठी मोठ्या प्रमाणात उपयोग करण्यात येईल याचिही कल्पना दिली.शिक्षण क्षेत्रातील मिशन-यांचं कार्य मोठं लक्षणिय व वाखाणन्याजोग. याचा दलिताच्याउत्कर्षासाठी अत्यंत प्रभावी नि सकारात्मक प्रभाव कसा पडेल हे ही समजावूनसांगितलं.

मुस्लिम धर्मातील विधिमंडळाचे एक सदस्य गौबा यानी बाबासाहेबाना तारकरुन मुस्लिम धर्मात येण्याचे आवाहन केले. त्याच बरोबर निजामाच्या राज्यातून काहीमुस्लिम धर्मगुरु बाबासाहेबाना भेटण्यास आलेत. बाबासाहेबानी ईस्लाम स्विकारल्यास हैद्राबाजच्या निजामांकडुन कशी पैशाची वईतस सुविधांची बरसात केली जाईल याचा पाढा वाचण्यात आला. त्याच बरोबर अस्पृश्यानीईस्लाम स्विकारल्यास त्यांच्या केसालाही हात लावण्यास कसा हिंदूचा थरकाप उडेल हेही बाबासाहेबाना ठासून सांगण्यात आले. हे सत्यही होते. हिंदू धर्माचे लोक सहसामुसलमानांच्या वाटेला जात नाहीत. अस्पृश्यांना हिंदूंच्या छळातून मूक्त करण्याचाखरतर हा सोपा मार्ग होता. पण बाबासाहेबाना अस्पृश्यांची फक्त हिंदूपासून मुक्तीकरावयाची नव्हती तर त्याना समतेची वागणूक मिळवून देण्या बरोबरच सर्व आघाड्यावरस्त्री व पुरूष यांचा वयक्तील पातळीवरही मोठा बदल घडावून आणावयाचा होता. शैक्षणीकक्रांती घडवून आणावयाची होती. बौद्धिल पातळीवर मोठी मजल मारायची होती. ज्ञानाच्या जगातगरुडाझेप घ्यावयाची होती. हे ईस्लाम मध्ये शक्य नव्हते. बाबासाहेबानी मनोधैर्य एकवटून निजामाच्या प्रलोभनाना नकार दिला वईस्लामचा मार्ग नाकारला.

शिख धर्माचे धर्मगुरू व सुवर्ण मंदिर संस्थेचे उपाध्यक्ष सरदार दरिपसिंगदोबीया बाबासाहेबाना तार करुन अस्पृश्यांनी शिख धर्मात यावे अशी विनंतीकेली. एकेश्वरी शिख धर्म अस्पृश्यांचंमनोभावे स्वागत करायला तयार आहे. त्याच बरोबर आमच्या धर्मात सर्वाना समान वागणूकदिली जाते नि विद्यार्जनाचे, उत्कर्षाचे सर्व मार्ग शिख बंधू व भगिनीना सदैव उघडेअसल्या कारणास्तव या धर्मात तुमचा केवळ नि केवळ उत्कर्षच होईल अशी हमी दिली.बाबासाहेब मधल्या काळात शिख धर्माकडे झुकतातही. बाबासाहेबाना हा धर्म तसा ईतरांच्या तुलनेत जरा जवळचा वाटू लागला होता.

बौद्ध धम्माचे अनुयायी, महाबोधी संस्था बनारस येथील कार्यवाह यानीबाबासाहेबाना तार केली. भारतात जन्मलेल्या, जातीभेद ना मानणा-या, सर्वाना समानसमजणा-या आमच्या बौद्ध धम्मात आपण व आपले अनुयायी आल्यास तुम्हा सर्वांचा मोठाउत्कर्ष होईल. मानवी मुल्ये जोपासणारा आमचा बौद्ध धम्म उभ्या जगात पसरला आहे.भूतलावरील प्रत्येक काना कोप-यात आमच्या बौद्ध धम्माची मोठी ख्याती आहे, अनुयायी वधम्म बांधव आहेत. आशीया खंडातील बहुसंख्य देशानी बौद्ध धम्म स्विकारलेला आहे.ईश्वराला काळीमात्र महत्व न देणारा व समस्त मानव जातीला स्वातंत्र्य, समता वबंधूत्व शिकविणारा आमचा बौद्ध धम्म तुमचा तेजोमय भविष्य घडवून सोडेल. तळागळातल्यालोकांच्या प्रती अत्यंत करुना बाळगणाराबौद्ध धम तुम्हा सर्वांचा नवा ईतिहास रचेल अशा प्रकारचं एकंदरीत संदेशबाबासाहेबाना मिळतं.

गांधी मात्र टोमणं मारायला विसरत नाहीत.अस्पृश्यांचा प्रश्न निकाली निघण्याच्या टप्प्यात असताना, शेवटाच्या निर्णायक वळणावर असताना बाबासाहेबानी अशी घोषणा करणेकेवळ दुर्दैव आहे. हरीजन बांधव आंबेडकरांचे काही एक ऐकणार नाही, धर्म काय अशीरातोरात बदलण्याची वा अंगावरचे कपडॆ बदलावे तशी बदलण्याची गोष्ट आहे का? बहुतांशहरीजन आंबेडकरांच्या या धर्मांतरास साथ देणार नाही अशी मुक्ताफळं गांधीनी उधळली.

स्वातंत्र्यवीर सावरकर यानी मात्र मोठ्या अस्वस्थ व दु:खी मनाने या धर्मांतराच्यानिर्णयावर आपली प्रतिक्रिया दिली. सावरकरानी रत्नागिरी व परिसरात मोठ्या प्रमाणातअस्पृश्य निवारणाचे कार्या हाती घेतले होते. त्यांनी सहभोजन व मंदिर प्रवेशाचे कार्य मोठ्या झपाट्याने चालविलेहोते. रत्नागिरी सारख्या कट्टरपंथी कोकणस्थांच्या बालेकिल्ल्यात सहभोजन घडवून आणनेम्हणजे गंमत नव्हती. अस्पृश्य बांधवानी हिंदू धर्मातच रहावे अन यासाठी त्यानीबदलण्याची गरज नसून हिंदु धर्माने कात टाकावी असा विचार मांडाणारे सावरकर हे नंतरकट्टरपंथीया द्वारे चांगलेच झोडपले जातात.

अशा प्रकारे बाबासाहेबांच्या धर्मातराच्या भीम गर्जनेनीसारा भारत दुमदुमू लागला. सर्वत्र मोठागहजब उडाला. ईतर धर्मीयाना ही संधी वाटू लागली तर गांधी, सावरकरादि नेत्यानीबाबासाहेबांवर तोफा डागल्या. सर्व वृत्तपत्रातून झाडून टिकांचा वर्षाव होऊ लागला.माथेफिरू हिंदूनी मारण्याच्या धमक्या देण्यास सुरुवात केली. काहीनी तर चक्क तारापाठवून तसे कळविले. एकानीतर चक्क रक्ताने पत्र लिहून पाठविले की जर तुम्ही धर्मांतर केलात तर तुमचा खून करु. अशा सर्वस्थरातून संमिश्र प्रतिक्रिया येऊ लागल्या. एकंदरीत ही घोषणा हिंदूच्या जिव्हारीलागली होती व तशा प्रतिक्रिया देशभरउमटल्या. बाबासाहेब मात्र सेनापती जसे शत्रूच्या किल्यावर तोफ डागून शांतपणेउध्वस्त तटबंधी न्याहाळतो तसे हिंदूवर धर्मांतराची तोफ डागल्यावर शांतपणे कोसळणारीहिंदू तटबंदी न्याहाळत होते.

शंकराचार्थ पदाची मागणी:

सर्वत्र धर्मांतराच्या विरोधात हिंदूनी अक्षरश:बाबासाहेबांवर टिकेची झोड उठविले. तिकडॆ ख्रिश्चन लोकं हिंदूंच मोठ्या प्रमाणातधर्मांतर करुन यांच्या संख्याबळाला जबरी सुरुंग लावत होते. मुस्लिमानी सुद्धामोठ्या प्रमाणात हिंदूचे धर्मांतर घडविणे चालूच ठेवले होते. अन जोडीलाबाबासाहेबांनी केलेली घोषणा प्रत्यक्ष कृतीत उतरल्यास हिंदू एका झटक्यात सर्वआघाड्यावर मागे फेकल्या जाईल हे चित्र दिसू लागलं. येवले परिषदे नंतर बाबासाहेबवसईचे मित्र डॉ. सदानंद गाळवणकर यांच्याकडे मुक्कामी गेले. तिथे हिंदू धर्माचेप्रसिद्ध धर्मगुरु मसूरकर महाराज बाबासाहेबांची भेट घेतात. हे मसूरकर महाराजहिंदुच्या धर्मांतराचा धोका जानणारे व तो टाळण्यासाठी खटाटोप करणारे एक सच्चेहिंदू होते. ईतर धर्मांधासारखे डोळ्यावर पट्टी बांधून हिंदू म्हणवून घेणारेनव्हते. यानी स्वत: गोव्यातील दहा हजार धर्मांतरीत होऊन ख्रिश्चन बनलेल्या लोकांचेशुद्धिकरण करुन हिंदु धर्मात परत घेतले होते. ते मोठ्या कळकळीने बाबासाहेबान म्हणतात की धर्मांतर हा तोडगा नसून तुम्हीकृपया यावर मार्ग सांगा. तेंव्हा बाबासाहेब एक बिनतोड प्रस्ताव मसुरकरांच्या पुढेठेवतात. बाबासाहेब म्हणतात, “अस्पृश्य हिंदुला एका वर्षासाठी शंकराचार्य पदावरबसवावे, अन तुम्ही सर्व हिंदूनी व शंभरेक ब्राह्मणानी वर्षभर सहकुटूंब त्याअस्पृश्य शंकराचार्याच्या पाया पडूनमनोभावे पुजा करावे. तेंव्हा आम्ही मानू की तुम्ही आम्हास समान समजता व तो दर्जादेण्याईतपत तूमचे हृदय पालट झाले आहे.” बाबासाहेबांचेहे वाक्य ऐकून मसुरकरांचा मुखवटा पार गडून पडतो. कारण अस्पृश्याला शंकराचार्यबनविण्यासाठी लागणारी मानसिकतात ईतरांची तर सोडाच पण खुद्द मसूरकरांची सुद्धानव्हती. बाबासाहेबांचं डाव उलटविण्याचं कौशल्य फारच अप्रतिम होतं. पुढच्या माणसालापार नागडा करुन सोडायचे. अशा प्रकारे शंकराचार्याची मागणी करुन बाबासाहेबानीमसूरकराना त्या खिंडीत गाठले जिथे मावळे त्यांचेच, आयुधं त्यांचीच, हमल्याचीरुपरेषा त्यांचीच अन दाणदाणही उडाली त्यांचीच. हे असले भीमास्त्र सोडाण्यातबाबासाहेब मोठे पटाईत होते.

पुण्यातील परिषद

धर्मांतराचा निर्णय तळीस नेण्याचे काम जोमाने चालविले जाऊलागले. जाने १९३६ च्या १२ व १३ तारखेला पुण्यात परिषद भरविण्यात आली. प्रा. एन.शिवराज यानी या परिषदेचे अध्यक्षस्थान भूषविले होते. अध्यक्षिय भाषणात शिवराज यानी एक जबरदस्त मुद्दा मांडला. ते म्हणालेआर्यांनी आणलेला हिंदू धर्म ईथे रुजण्या आधी आदिद्रविडांचा एक तेजस्वी इतिहास यामातीला आहे. आपण तो पुनरुज्जीवित करावा. बाहेरून आलेल्या धर्माला पुरुन उरणाराआदिद्रविडांचा इतिहास मोठा प्रभावी नि तेजस्वी आहे. डॉ. पुरुषोत्तम सोळंखी जेसुरुवातीला धर्मांतराच्या विरोधात होते ते आता मात्र अनुकूल झाले होते. त्यानीआपल्या भाषणात नवीन धर्म स्थापन्याचा प्रस्ताव सुचविला होता. बाबासाहेबानी आपल्यातेजस्वी भाषणात धर्मांतराची गरज, त्याची उपयुक्ततात पटवून देताना धर्मांतरामूळेरोजगाराचा प्रश्न मिटणार नाही हे अधोरेखित केले. त्यासाठी आपल्याला कष्ट करावेलागेल हे ठासून सांगितले. धर्मांतर हा मानवी मुल्याचा प्रश्न असून पोटा पाण्याचाप्रश्न मिटविण्याचा मार्ग नव्हे. उपजिविकेच्या आघाडीवर लढण्यास सज्ज होण्याचेआवाहन केले. पाच वर्षा पर्यंत हिंदूच्याहृदयपालटाची वाट पाहून तदनंतर धर्मांतर करु असा निर्वाणीचा ईशार दिला. अशा प्रकारेहिंदूना ५ वर्षाचा अल्टिमेटम देऊन बाबासाहेब पुढच्या कामाला लागतात.

अखेर महागाईचा आवाज सरकारच्या कानावर पडला.

2011-11-24T17:01:00.001+05:30

खरं तर एख्याद्या तरुणाने पवार सारख्या दिग्गज नेत्याच्यामुस्काडात मारणे ही अजिबात समर्थनीय बाब नाही. मी व्यक्तीश: या घटनेचा निषेध करतो. त्यांचीराजकीय कारकिर्द नि भारतीय राजकारणातील उत्तूंग व अत्यंत महत्वाचे स्थान पाहता हा हल्ला होणे अगदीअनपेक्षितही नाही, कारण जनसामान्यांच्या मनात धगधगणारा लावा, राजकारण्यांच्या प्रती वाढत चाललेली नाराजी कधी उसळी मारुन बाहेर येईल याचा नेम नाही. महागाईने पेटलेला देश कित्येक महिन्यापासून कानठळ्या बसतील अशीआरोळी फोडते आहे पण या निगरगठ्ठ राजकारन्या पर्यंत सामान्य माणसाचा आवाज काहीपोहचेना. राजकीय नेत्यांच्या उदासीन धोरणाचाबळी सामान्य माणूस पडू लागला. जनतेतील प्रक्षोभ वाढू लागला. त्याचा प्रतिध्वनी कधीन कधी उठणारच होता. आज या तरुणाच्या रुपाने महागाईच्या विरोधातील आवाज सामान्यमाणसाने सरकारच्या कानावर घातला. तो घेण्यास पवार पुढे आलेत हा निव्वड योगायोगआहे. वेळीच सुधरले नाहित तर आजून काही तरुण असे आवाज घालत राहतील यात शंका नाही.

त्याच बरोबर मुंबई बांबस्फोटाच्या वेळी बडे बडे शहरोमेछोटी छोटी बाते होती रहती है म्हणना-या राष्ट्रवादीला असा चोप देणे जरीसमर्थनीय नसले तरी वरच्या डॉयलॉगला जनसामान्यातून मिळालेलं समर्पक उत्तर आहे. आताविचारा त्या आबा पाटलाना कसं वाटलं म्हणून! किंवा बडे बडे नेताओके साथ छोटी छोटी घटनाएं होती रहती हैअसं छाती ठोकून सांगा म्हणा. सामान्य माणसावर हल्ला झाला तेंव्हा जशीप्रतिक्रीया दिली तशी प्रतिक्रीया खरतर आज राष्ट्रवादिनी दयायला हवी. हे सर्व मोठ्या नेत्याशी होतच असते असं उस्फूर्तपणे व खेळकरपणे म्हणायला हवं. Take It Easy चे बॅनर तयार करुन सर्व राष्ट्रवादीवाल्यानी जागोजागी लावायला पाहिजे. तेंव्हा मानलं असतं याना. पण हे आतातसं करणार नाही. आपला तो बाप्प्या दुस-याचा तो कार्ट प्रकार करतील.

दिवसेंदिवस वाढणारी महागाई, शिक्षण क्षेत्रातील ठेकेदारी,बांधकाम व्यवसायातील मुजोरी ही सर्व या नेत्यांमूळे आकार घेत आहे याचा कुठेतरीजनसामान्यातून विरोध होणारच. जनतेच्या संयमाचीही एक परिसीमा असते. आता मात्र यासर्व सीमा पार तुटण्याची वेळ येऊन ठेपली आहे. जनतेच्या मनात राजकारण्यांच्या बद्दलजो रोष वाढत जात आहे याकडे राजकारण्यानी सर्वस्वी दुर्लक्ष केले. राजकारण्यांचा मस्तावलेपणा,मनस्वी वागणूक आणि पैशाचा माज यामूळे त्यानी सामान्य माणसाला नेहमीच गृहित धरले.या एकंदरीत वागणूकीच्या विरोधात सामान्यातून आवाज उठणे अपेक्षित होते. मनात वाढतगेलेला रोष आता उद्रेकाच्या रुपाने बाहेर आल्यास नवल वाटुन घेण्याचे कारण नाही.पवाराना बसलेली थापड ही आजच्या तरुणाची प्रातिनिधीक प्रतिक्रिया आहे. पवारांशी त्या तरूणाचा व्यक्तीक झगडा नाहीचमुळी. हा झगडा सामान्यांचा आहे. आज एका पवाराच्या कानफडात बसली, उद्या दुस-याकुठल्यातरी नेत्याच्या कानाखाली बसेल, परवा तिस-याच कुणाच्यातरी. हे आताथांबविण्यासाठी राजकारण्यानी धोरनात्मक पाऊल उचलावे. महागाईवर नियंत्रन मिळवावे.

काही असो... महागाईचा आवाज अखेर सरकारच्या कानावर पडला, बरंवाटलं.

प्रकाशन सोहळा

2011-11-14T13:47:00.001+05:30

महाराष्ट्र हे पुरोगाम्यांचं राज्य आहे अशी कितीही आरोळी फोडली तरी त्याला सदैव जातियवादाची किनार होती व आहे. या जातियवाच्या ढिगा-यात कित्येक बहुजन नायक पूरले गेलेत. वर्चस्ववाद्यांचा प्रभाव असणा- सवर्ण आणि बहुजन दोन्ही वर्गातील लेखक, इतिहासकारानी नेहमीच अशा पूरलेल्या इतिहासाला फाटा दिला. बहुजनांच्या इतिहासाशी नजरा नजर होऊनही जाणीव पुर्वक कानाडोळा केला. उत्तुंग व्यक्तीमत्व, जगदविख्यात अन अत्यंत प्रभावी बहूजन व्यक्तीच्या इतिहासाशी फटकून वागण्यात आले. याचा एकंदरीत परिणाम असा झाला कि आमचे खरे नायक आम्हाला कधी कळलेच नाही. अशाच एका महानायकाला इतिहासाच्या ढिगा-यातून मोठ्या विर्याने उकरुन काढण्याचं अपूर्व कार्य केलं आयु. संजय सोनवणी यानी. हा धनगर सामाजात जन्मलेला व भारतभू साठी उभं आयूष्य पेटवून देणारा आध्य क्रांतिकरक, स्वातंत्र्य लढाची पायाभरणी करणारा वीर पुरूष म्हणजे महाराजा यशवंतराव होळकर होय.

महाराजा यशवंतराव होळकर यांचं सोनवणी लिखित चरित्रग्रंथ ’भारतीय स्वातंत्र्याचे प्रणेते, महाराजा यशवंतराव होळकर’ या पुस्तकाचा काल दि. १३ नोव्हे २०११ रोजी पुणे येथील प्रत्रकार भवनात मोठ्या थाटामाटात प्रकाशन सोहळा पार पडला. त्याच बरोबर धनगर-अस्मिता नावाच्या धनगर समाजाच्या पाक्षिकाचेही प्रकाशन करण्यात आले. महाराष्ट्राच्या कानाकोप-यातून धनगर बांधवानी मोठी गर्दी केली. काळाच्या ओघात गाडून टाकलेल्या आपल्या महानायकाच्या इतिहासाला सामोर आणल्या बद्दल संजय साहेबांवर धनगर समाजानी अक्षरश: स्तूतीसुमनांचा वर्षाव केला, मनोभावे कृतज्ञता व्यक्त केली. या कार्यक्रमाला राष्ट्रिय समाज पक्षाचे नेते श्री. महादेव जानकर स्वत: जातीने उपस्थीत होते. त्याच बरोबर बहुजन समाजाचे थोर विचारवंत हरी नरके सरही उपस्थीत होते.

धनगर समाजातर्फे संजय साहेबांचा सत्कार करण्यात आला. सहसा सत्कार करताना शाल देण्यात येते पण धनगर बांधवानी पारंपारीक पद्धतीने हा सत्कार करण्याचे ठरविले होते. संजय साहेबाना घोंगळं देण्यात आलं. व सर्वात महत्वाचं म्हणजे त्यांच्या डोक्यावर पगडी चढविण्यात आली. ही होळकरी पगडी होती. सत्कार पुण्यात झाला अन पगडी दिली यावरुन लोकांत गैरसमज होऊ नये यास्तव आयोजकानी ही पुणेरी पगडी नसून होळकरी पगडी असल्याचं माईकवरुन सांगितलं. मागच्या दोनशे वर्षात प्रथमच पुण्यात होळकरी पगडीनी सत्काराचा मान पटकवीला. या वेळी संजय साहेबांचे माहितीपर भाषण झाले.

श्री. जानकर साहेबानी आपल्या भाषणात सोनवणी व नरके सरांचे आभार मानले. ते पुढे म्हणतात, “संसदेत दिवसेंदिवस आपल्या ओबीसी नेत्यांची भाषणं अत्यंत प्रभावी होत चालली आहेत. त्यांची भाषणं म्हणजे संग्रही ठेवावे अशी टिपणं असतात. त्याच बरोबर सरकारला कोंडीत धरणारी व सामाजीक नि राजिकय आघाड्यावर कामाचे वेध घेणारी विश्लेषणात्मक, तुलनात्मक, मर्मभेदक आणि दिमाखदार भाषणं असतात. ओबीसी नेत्याच्या सडेतोड आणि अचूक युक्तीवादाच्या मागे नरके सरांसारख्या थिंक ट्यांकचं मोठं योगदान असतं. आम्हाला आमचा पक्ष देशाच्या चारही सिमाना नेऊन भिडवायचा आहे. त्यासाठी नरके व सोनवणी सारख्या विचारवंतांची आम्हाला निकडीची गरज आहे. यापुढे आम्ही सदैव त्यांच्या पाठीशी आहोत. त्यांच्यावर वाकडी नजर टाकणा-यानी खबरदार व्हावे.” अशा प्रकारे जानकर साहेबानी विचारवंताची राजकारणाच्या सबलिकरनातील भूमिका विशद केली. त्याच बरोबर विचारवंताना धमकावणा-या हुकूमशाहाना निर्वाणीचा ईशार दिला की थोबाडं बंद नाही ठेवली तर थोबाडीत बसेल.

नरके सरानी घेतला ब्रिगेडचा समाचार

कार्यक्रमाच्या शेवटी अध्यक्षीय भाषण करताना नरके सरानी केलेली ज्ञानाची चतूरस्त्र उधळण समाजाच्या नाना पैलूवर प्रकाश टाकणारी होती. चिकित्स, मार्गदर्शक, मनोवेधक नि आवाश्यक तिथे प्रक्षोभप्रवर्तक तोफा डागत नरके सर पुढे सरकतात. सामाजिक असमतोलतेचा अत्यंत तिटकारा बाळगणारे नरके नवा जातियवाद रुजवू पाहणा-यांचा समाचार घेताना म्हणतात की, “केवळ ब्राह्मणाना शिव्या घालणे ही चळवळ नसून विधायक आणि भरीव कामगीरी करुन तळागळातल्या लोकांच्या उत्कर्षासाठी लढा उभारणे ही चळवळीची उद्दिष्टे असावी. पण काही वर्चस्ववादी लोकं समतेच्या चळवळीत नवीन विषता तयार करु पाहत आहेत. वैचारिक मतभेद खोडण्यात सर्वस्वी असमर्थ असणारी ही माणसं लाथा बुक्क्याच्या बाता करतात. पण खबरदार या पुढे ते खपवून घेतले जाणार नाही.” पुढे नरके सर मोठ्या त्वेषाने बोलतात की, “आज काल इतिहास संशोधकांच पीक आलं आहे. रातो रात इतिहास लिहून नवीन इतिहासकार जन्मास येत आहेत. अजिबात अभ्यास न करता ढापा ढापी करण्यात ही मंडळी सराईत असून खोटा इतिहास लिहण्यात पटाईत आहेत. ही लबाड लोकं विपर्यस्त इतिहास लिहण्यात गढून गेली आहेत. केळूस्कर गुरुजी लिखीत पुस्तकाचं चक्क टायटल बदलणारी, हवं तसं बारसं करुन घेणारी ही नवी पिढी या देशाचं, समाजाचं व इतिहासाचं वाटोळं करुन दम घेणार. अभ्यासाच्या नावानी शंख असलेले खेडेकर तर माझं संशोधन स्वत:च्या नावावर छापण्या पर्यंतचा चोरटेपणा केला.” हा नरके सरानी घेतलेला खेडेकरांचा समाचार सभागृहात हशा पिकवून गेला. खेडेकारांचे दोन अनुयायी माझ्या सोबतच बसलेले होते. त्यांचा चेहरा फोटो काढण्यासारखा झाला होता. एकेकाचा टप्प्या टप्प्याने समाचार घेत नरके सर पुढे जातात. ते म्हणतात, “इंग्रजांकडून इतिहास संशोधनाची शिस्त शिकावी. या कामात त्यांच्या तुलनेने आपण पाच हजार पट मागे आहेत. तटस्थपणा, वस्तुनिष्ठता आणि चिकाटी हे सर्व गुण इतिहास संशोधनासाठी अत्यंत महत्वाचे असून गैरसोयीचे असले तरी वस्तूनिष्ठता मांडण्याचं धारिष्ट्य वरील गुणसंपन्न माणूसच करू शकतो.” भावी इतिहासकाराना दिलेला हा मोलाचा सल्ला, चोरट्या इतिहासकारांची केलेली कान उघडणी आणि मस्तावलेल्याना दिलेला निर्वाणीचा ईशारा अशा प्रकारे घेतलेल्या चतूरस्त्र समाचारानी नरके सरांचे भाषण संपन्न झाले.

तिसरी आघाडी

महाराष्ट्रातील बहुजन चळवळीचे स्वत:कडे एकाधिकार मालकी हक्क असल्याच्या अविर्भावात हिंडणा-यांची एक मानसिकता आहे. त्यांच्याशी वैचारीक मतभेद असलेल्या प्रत्येक बहुजनास ते ब्राह्मणाचे हस्तक ठरवित असतात. ब्राह्मण विरुद्ध बहुजन अशी चळवळ चालू आहे नि जे जे आमच्या विरुद्ध आहेत ते सर्व ब्राह्मणांचे हस्तक आहेत अशी आरोळी फोडत असतात. बामसेफ व मराठा सेवा संघानी बहुजन विचारवंतावर चिखल फेक करताना ते ब्राह्मणाना जाऊन मिसळले अशी आवई उठवली होती. बहुजन विचारवंत हे कधिच ब्राह्मणांकडे बुद्धि गहान टाकत नाहीत याचा खणखणीत पुरावा देणारा कालचा सोहळा यांच्या थोबाडीत मारुन गेला. ओबीसींचं आरक्षण हिसकावुन नेण्याच्या तय्यारीत असलेल्या वर्चस्ववाद्याना तडाखेबंद प्रतिउत्तर देण्याची गरज होती. त्यासाठी संघटनात्मक कार्य उभारुन सडेतोड उत्तर देणे गरजेचे होते. कालच्या कार्यक्रमातून याची सुरुवात झाली आहे. बहुजन चळवळीची ही नवी आघाडी ख-या अर्थाने समता रुजविण्यात झोकून देईल. द्वेषमूलक कार्याला ईथे थारा नसणार आहे. नरके सरानी आपल्या भाषणातून वर्चस्ववाद्याना निर्वाणीचा ईशारा तर दिलाच पण त्याच बरोबर क्षमाशील हृदयाने असे आवाहनही केले की मोठ्या भावाप्रमाणे बंधूत्वाने वागालात तर विधायक नि भरीव कामात आमची साथच असेल. आम्ही नेहमी फुले-शाहू-आंबेडकर चळवळीचे होतो अन असणार हे याद राखा. तोडा फोडा व झोडा करणा-यानी आता थांबावे अन्यथा त्याना तडाखेबाज प्रतिउत्तर देण्यात येईल.

त्या नंतर सोनवणी लिखीत पुस्तक विक्रीसाठी ठेवण्यात आले. हातो हात पहिली आवृत्ती विकल्या गेली, फक्त पन्नास साठच पुस्तक उरलीत. हा सुध्दा विक्रीचा विक्रमी सोहळा होता. अशा प्रकारे या कार्यक्रमाची सांगता झाली.

गौतम बुद्ध क्षत्रीय नव्हतेच...

2011-11-11T14:50:00.001+05:30

काल फेसबुकवरील मित्रांच्या काही नोट्स वाचत होतो तेंव्हा पंजाबराव मेश्रामयांची नोट वाचून सिद्धार्थ गोतम बुद्धाच्या वंशाचा चक्क नवीन पुरावा गवसला, तोम्हणजे गोतम बुद्ध हे तर क्षत्रीय नव्हतेचकारण बुद्धत्वप्राप्तीनंतर ते पुनर्जन्मासमान असल्यामूळे बुद्ध या सर्व बंधनातूनमुक्त होते. पण व्यक्ती म्हणून सिद्धार्थ हे सुद्धा क्षत्रीय नाही असा जोमेश्रामानी निष्कर्ष काढला तो अत्यंत संयुक्तीक व पटणारं आहे.

ब्राह्मणी राज्यव्यवस्था कशी होती:

हा अत्यंत महत्वाचा प्रश्न आहे की बुद्धपूर्व काळात ब्राह्मणी विचारधारेच्या लोकांचीराज्यव्यवस्था कशी होती? याचं उत्तर मिळेल की ती हुकूमशाही, राजेशाही या पद्धतीचीहोती. त्याच सोबत ब्राह्मणी राज्यव्यवस्थेला वर्णव्यवस्था मान्य होत्या. अगदी ऋग्वेदातीलउदाहरण बघितले तरी इंद्र हा स्वत: राजा असतो. तो युद्ध करुन जे राज्य हस्तगत करेलत्या प्रांताचा तो राजा घोषित होतो. मधेच कुठेतरी असूरांचा हमला होतो. कित्येकवेळा इंद्राचाही परभाव होतो. कित्येक वेळा इंद्रही असूराना पराजीत करतो अन त्या प्रांताचाराजा बनतो. याच्याही पुढे जाऊन वेदिक धर्माप्रमाणे असे मानले जाते की राजा हाइंद्राचा अंश असतो. म्हणजेच तो उच्च वर्णिय असतो अशी एकंदरीत वैदिक राज्यपद्धतीआहे. म्हणजे वैदिक राज्य पद्धती प्रमाणे राजा होण्यासाठी जातीची अट पुर्ण करणेगरजेचे आहे. वैदिक कसोट्या लावल्यास एखादा शूद्र माणूस राजा होऊ शकत नाही.

याचाच अर्थ असा की वेदिक परंपरेनूसार राजा हा क्षत्रीय वा ब्राह्मण या दोनचउच्चवर्णियातिल असावा. ईतर खालच्या जातीतील/ वंशातील लोकाना राजा बनण्याचीवेदांमध्ये तरतूद नाही. म्हणजे वैदिक धर्माप्रमाणे जाती अत्यंत महत्वाच्यातरहोत्याच, पण राजा बनण्यासाठी सुद्धा जातीचीअट पुर्ण करावी लागे. मुळात राजेशाही म्ह्टले की बळी तो कान पिळी यातत्वावर जो राजा युद्धात शत्रूचा पराजय करेल तो त्या प्रांताचा राजा बनायलापाहिजे. पण वैदिक पद्धतीने असा राजा नाकारला. राजा जर क्षत्रीय/ब्राह्मण नसेल म्हणजे उच्चवर्णिय नसेल तर तो राजा बनूच शकत नाही. कारण ईथे योग्यता जातीवरुन ठरते कर्तूत्वावरुन नाही. ईथे मला एवढेच सांगायचेहोते की वैदिक पद्धतीप्रमाणे राजा बनण्यासाठी जातीचे प्रमाणपत्र ते ही उच्चवर्णीय असावेलागे.

शाक्यांचे राज्य लोकशाही पद्धतीचे होते.

वैदिक राजपद्धती ही राजेशाही वा हुकूमशाही होती तसेच राजा बनण्यास जातीच अट अनिवार्यहोती. पण याच्या अगदी उलट शाक्य वंशातील राजपद्धती होती. जेंव्हा भगवान बुद्धाचाजन्म होतो त्या काळात बुद्धाचे वडील शुदोधन यांची राजा बनण्याची पाळी होती व तेराजे बनतात. यावरुन एक अत्यंत मह्तवाची गोष्ट अधोरेखित होते. त्या काळात वैदिकधर्माला मानणा-या समाजाचा राजा हा लोकनियुक्ततर सोडाच पण जातीची अट पुर्ण केल्याशिवायत्या स्थानावर जात नसे. पण अगदी याच काळात त्याच भागातील म्हणजे उत्तर भारतातील एकमोठा समाज असा होता जो जातीची अटतर सोडाच पण आपला राजा लोकशाही पद्धतीने निवडूनआणत असे, केवढा विरोधाभास. याचा सगळ्यात मोठा पुरवा म्हणजे सिद्धार्थ गोतमाचे वडीलजे व्यवसायाने शेतकरी होते ते गोतमाच्या जन्माच्यावेळी लोकनियूक्त राजे होते. आजूनखोलात जाऊन विचार केल्यास असे आढळून येते की ही लोकनियुक्त राजपद्धती शुदोधनानेसुरु केली होती का? अजिबात नाही. लोकशाहीपद्धतीने राजा निवडण्याची प्रथा त्यांच्या पुर्वजांकडून त्याना मिळाली होती.म्हणजे फार आधीपासून या भागात लोकशाही अस्तित्वात होती. म्हणजे ही लोकशाही पारवेदांच्या निर्मीतीच्या आधीपासूनही असू शकते. किंबहूना या लोकशाहीला शह देण्यासाठीच वेदनिर्मिल्याची शक्यताही दृढावते.

आता गंमत बघा, ईकडे वैदिक धर्माला लोकशाही मान्य नव्हती, किंबहूना राजाबनण्यासाठी जातीचीही अट पुर्ण करावी लागे. अगदी त्याच काळात एका भागात लोकशाहीपद्धतीने राजा निवडण्याची पद्धत होती. अन त्याना लागूनच असलेल्या वैदिक भागातमात्र लोकशाहीला काळीमात्र स्थान नव्हते. या दोन भीन्न राजकीय पद्धतीतून या लोकांचंपरस्पर पेटत असेलच. शाक्य व कोलिया यांचालोकशाहीचा वारसा वडिलोपर्जित होता, का बरं यांचा वारसा लोकशाहीचा होता? का बरं यांच्याकडे जातीची अट नव्हती? का बरं एकशेतकरीही ईथे राजा बनू शकत होता? हे प्रश्न पडणे सहाजीकच आहे. याचं उत्तर आहे, ईकडेवर्ण व्यवस्थाच नव्हती. वैदिक लोकांचा संचार नुकताच सुरु झाला असावा पण त्यानाजातीव्यवस्था रुजविण्यात आजूनतरी यश आले नव्हते.

म्हणजे सिध्दार्थ गोतम हे क्षत्रीय नव्हते का?

अजिबात नव्हते. कारण क्षत्रीय ही वैदिक धर्मातील संकल्पना होती. ब्राह्मण,क्षत्रीय, वैश्य व शूद्र या ऋग्वेदातील संकल्पना होत्या व त्यांच्या राजकीयव्यवस्थेत या चार वर्णाचं अस्तित्व ठळकपणे दिसतं. क्षत्रीय/ब्राह्मण वंशातील माणूसराजा असावा ही संकल्पना, वैदिक लोकांची अट त्यांच्याद्वारे काटेकोरपणे पाळली जाई. अनशाक्य व कोलीया वंशातील लोकं अवैदिक असल्यामूळे क्षत्रीय हा काय प्रकार असतोत्याना माहितच नव्हते. शाक्य व कोलिया हे शेतकरी समाजातून होते. त्यामूळे त्यांचाराजा हा शेतकरी समाजातीलच असे व तोही लोकशाही पद्धतीने निवडलेला असे. आता कोणीम्हणेल नाही हो, बुद्ध हे क्षत्रीयच होते अन त्या लोकशाही पद्धतीत राजा पदासाठीनिवडला जाणारा माणूस हा क्षत्रीयांमधलाच असायचा, असा प्रश्न उठू शकतो. ही शक्यताफेटाळणारा जबरदस्त पुरावा बौद्ध साहित्यात आहे.

शुदोधन हे क्षत्रीय होते दोन क्षणासाठी असं माणलही तर प्रश्न असा पडतो की शुदोधनाची पत्नी महामाया हीकोलीया (कोळी, मासेमारी करणारे) वंशाची मुलगी होती. मग कोळी व क्षत्रीय या दोनसमाजात लग्न होणे शक्य आहे का? अजिबात नाही. याचाच अर्थ शाक्य व कोलीया लोकांत जातीनामान्यताच नव्हती. अन्यथा कोळ्याच्या पोरीचं लग्न क्षत्रीय राजाशी झालच नसतं. तेवढंदूर जायचं कारण नाही, आजच्या घडीला सुध्दा एक मराठा (जो स्वत:ला क्षत्रीय समजतो)कोळ्याच्या पोरीशी लग्न करणार का? नाही. मग त्या काळात हे शक्य आहे का? नाही. तरीमग शुदोधन कोळ्याच्या मुलीशी लग्न करण्याचे कारण काय असावे बरे? एकच कारण, तिथेआजूनतरी जाती आल्या नव्हत्या. जातींचे जनक वेद आजून तिकडे रुजायचे होते. वैदिकधर्म आजूनही तिकडे पसरायचा होता. पण वैदिकांचे कार्यकर्ते ब्राह्मण मात्र पोहचलेहोते. त्यानी वैदिक धर्माच्या कामाला सुरुवात केली होती. कारण बौद्ध साहित्यातब्राह्मणांचा सर्रास वावर दिसतो. पण बुद्ध जन्मा पर्यंततरी शाक्य व कोलीया समाजवैदिक समाजापासून दूर होता. म्हणूनच या दोन भीन्न समाजात रोटी-बेटी व्यवहार होतअसे.

बुद्धाच उपनयन झालच नाही.

वरील घटना नीट पाहिल्यास हेच सिद्ध होते की भगवान गौतम बुद्ध हे असूर वंशाचेहोते. ते अवैदिक होते. त्यांच्या राज्यात जाती पाती नव्हत्या. चातुर्वण्य आजूनतिथे रुजायचा होता. म्हणजे त्यांचा राज्यातिल माणूस वैदिक संस्काराच्या कचाट्यातआजूनतरी सापडायचा होता. मग जो अवैदिक आहे तो क्षत्रीय कसा काय? ज्यांच्या समाजातजाती व्यवस्था नाही तो तिथे क्षत्रीय कुठून आला? जिथे राजा हा लोकशाही पद्धतीने निवडलाजात असे तिथे क्षत्रीयांचं काय काम? हेसर्व सोडाचं सगळ्यात महत्वाचं हे की भगवान बुद्ध जर क्षत्रीय असते तर त्यांचंउपनयन झालं नसतं का? नक्कीच झालं असतं. बुद्धाचं तर उपनयन झालच नाही. याचं कारणकाय असेल? कारण सिद्धार्थ हे वैदिक नव्हतेच, म्हणजेच क्षत्रीयही नव्हते. मग उपनयनकसं होणार? वैदिक धर्मात क्षत्रीय माणसाचं उपनयन करणे अनिवार्य आहे(याचे पुरावे किमान मराठी माणसालातरी देण्याची गरज नाही, कारण त्या गागाभट्टानी ईकडे राज्यभिषेकाच्यावेळी केलेला उपनयन लै गाजलेला आहे). मगसिद्धार्थाच उपनयन न करण्याचं कारण काय असेल? ते अवैदिक होते या पेक्षा वेगळं कारणहोऊच शकत नाही. भगवान बुद्धानी वेदाना नाकारलं अस म्हणन्यापेक्षा मी तर असं म्हणतोकी त्यांचा वेदांशी काही संबंधच आला नव्हता. त्यांच्या काळात वेद प्राथमिक अवस्थेत असावेत. नुकतीच वेदांची रचना झालेली असावी, कारण भारतातील मोठा समाज आजूनतरी वेदमूक्त होता. बुद्ध ना क्षत्रीय होते, ना जानवा घतलाहोता. ते होते एक शेतकरी.

हे सर्व ऐतिहासीक पुरावे पाहिल्यावर हेच सिद्ध होते की भगवान बुद्धाचे वडील हेशेतकरी होते पण ते क्षत्रीय नव्हते. भगवान बुद्धाची आई महामाया ही कोलीया (कोळी)समाजाची असल्यामूळे ते जातीत लग्न करण्याच्या पद्धतीपासून कोसो दूर होते हे सिद्धहोते. याचं खरं कारण हे आहे की तिथे जातीच नव्हत्या. मग जिथे जाती नाही तिथेचातुर्वण्य नाही, अन जिथे चातुर्वण्य नाही तिथे क्षत्रीय नाही. तेंव्हा सिद्धार्थगोतम बुद्ध हे क्षत्रीय नसून एक शेतकरी कुटुंबातील, असूर (नाग वगैरे) व्यक्तीहोते.

उत्तरप्रदेशातील शाक्य समाज

आजही उत्तर प्रदेशात शाक्य आडनाव लावणारी लोकं आहेत. ते मुळात या शाक्यकुळातीलच लोकं आहेत. बुद्धा नंतरच्या काळात वैदिक धर्माचा प्रचंडप्रमाणात प्रचार वप्रसार झाला. त्याच्या कचाट्यात सापडून या शाक्य लोकांचे जातिय वर्गिकरण झाले. पणनशीबाने ते आपलं शाक्य हे आडनाव जपत आले आहेत. आजच्या कागदा पत्रानूसार त्या शाक्यलोकांची वर्गवारी ओबीसी या गटात झाली आहे. म्हणजे बुद्धाच्या शाक्य वंशाचीवर्गवारी जातीच्या कसोट्यात बसविताना ती क्षत्रीय या गटात न बसता ओबीसी याप्रवर्गात गेली. म्हणजे शाक्य कुळातील माणसे तसेही क्षत्रीय नाहीच हे आजच्या कागदपत्रानूसारही सिद्ध होते. याचाच अर्थ आजच्या कसोटीवरही भगवान बुद्ध हे क्षत्रीय नठरता ओबीसी ठरतात.

वेदा आधी तू होतास...

2011-11-07T15:27:00.000+05:30

वेदाआधी तू होतास, वेदाच्या परमेश्वराआधी तू होतास,

पंच महाभूतांचे पाहून, विराट,विक्राळ रूप

तू व्यथित, व्याकूळ होत होतास,

आणि हात उभारून तू याचना करीत होतास,

त्या याचना म्हणजे ‘ ऋचा ’

सर्व ईश्वरांचे जन्मोत्सव,तूच साजरे केलेस,

सर्व प्रेषितांचे बारसेही, तूच आनंदाने साजरे केलेस

हे माणसा, तूच सूर्याला सूर्य म्हटलेस

आणि सूर्य, सूर्य झाला

तूच चंद्राला चंद्र म्हटलेस, आणि चंद्र,चंद्र झाला

अवघ्या विश्वाचे नामकरण

तू केलेस

अन् प्रत्येकाने मान्य केले, हे प्रतिभावान माणसा,

तूच आहेस सर्व काही, तुझ्यामुळेच संजीव सुंदर

झाली ही मही.

-----------

बाबूराव बागूल